ଲଵସ୍ଯାନେକଧା ମୁକ୍ତୈର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମହୀତଲମ୍ । ଵ୍ଯତୀପାତେ ପ୍ରଦତ୍ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯେଵାକ୍ଷଯଂ ଗତାଃ
ଲବଙ୍କ ଅନେକ ବାଣ ମାଟି ଉପରେ ପଡ଼ି, ପୃଥିବୀ ଆଛାଦିତ ହୋଇଗଲା; ଯେପରି ଦାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପହାର ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ ।
ତେ ବାଣା ଵ୍ଯୋମସକଲଂ ଵ୍ଯାପ୍ନୁଵଁଲ୍ଲଵସଂଧିତାଃ । ସୂର୍ଯମଂଡଲମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ସମଂତତଃ
ଲବଙ୍କ ଛାଡ଼ିଥିବା ସେଇ ବାଣମାନେ ଆକାଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଦେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଛୁଇଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ ।
ମାରୁତୋ ନାଵିଶଦ୍ଯତ୍ର ବାଣପଂଜରଗୋଚରେ । ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତୁ କା ଵାର୍ତା କ୍ଷଣଜୀଵିତଶଂସିନାମ୍
ଯେଉଁଠି ବାଣରେ ଘେରା ମାନେ ମାନେ ଥିବା ମଞ୍ଚ ରହିଛି, ସେଠାରେ ପବନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏତେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଥିବା ମଣିଷମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କୁହିବି?
ତଦ୍ବାଣାନ୍ଵିସ୍ତୃତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତଃ । ଅଚ୍ଛିନଚ୍ଛତସାହସ୍ରଂ ବାଣମୋଚନକୋଵିଦଃ
ସେଠାରେ ସେଇ ବାଣମାନେ ଚାରିପଟି ଛିତରାଇ ଦେଖି, ବାଣ ଛାଡିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶତୃଘ୍ନ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ବାଣ କାଟି ଦେଲେ।
ତାଞ୍ଛିନ୍ନାନ୍ସାଯକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସ୍ଵୀଯାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶାନୁଜଃ । ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ସେଇ ସ୍ବ ଅସବୁ ବାଣ କଟାଯାଇଛି ବୋଲି କୁଶଙ୍କ ଭାଉଣୀ ଦେଖି, ରାଜା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଧନୁକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟି ଦେଲେ।
ସୋଽନ୍ଯଦ୍ଧନୁରୁପାଦାଯ ଯାଵନ୍ମୁଂଚତି ସାଯକାନ୍ । ତାଵଦ୍ବଭଂଜ ସରଥଂ ସାଯକୈଃ ଶିତପର୍ଵଭିଃ
ସେ ଆଉ ଏକ ଧନୁ ନେଇ, ବାଣ ଛାଡିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେଇଗଲା।
କରସ୍ଥମଚ୍ଛିନଚ୍ଚାପଂ ସୁଦୃଢଂ ଗୁଣପୂରିତମ୍ । ତତ୍କର୍ମାପୂଜଯନ୍ଵୀରା ରଣମଂଡଲଵର୍ତିନଃ
ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ମଜବୁତ ଏବଂ ଭଲ ଟାଣା ଧନୁ କାଟି ଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଥିବା ବୀରମାନେ ସେ କାମକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା ଵିରଥୋ ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ । ଅନ୍ଯଂ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଲଵଂ ବଲାତ୍
ଧନୁ ଭଙ୍ଗ, ରଥ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ, ସେ ଜୋରକରି ଆଉ ଏକ ରଥ ଚଢ଼ି ଲବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଅନେକବାଣନିର୍ଭିନ୍ନଃ ସ୍ରଵଦ୍ରକ୍ତକଲେଵରଃ । ପୁଷ୍ପିତଃ କିଂଶୁକ ଇଵ ଶୁଶୁଭେ ରଣମଧ୍ଯଗଃ
ଅନେକ ବାଣରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇ, ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିବା ସେ, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନବାଣପ୍ରହତଃ ପରଂ କୋପମୁପାଗମତ୍ । ବାଣସଂଧାନଚତୁରଃ କୁଂଡଲୀକୃତ ଚାପଵାନ୍
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ବାଣରେ ଘାୟଳ ହୋଇ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରେଜ ଧରିଲେ, ବାଣ ଧରିବାରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଧନୁକୁ ଗୋଲାକାର କରି ଟାଣିଲେ।
ଵିଶୀର୍ଣକଵଚଂ ଦେହଂ ଶିରୋମୁକୁଟଵର୍ଜିତମ୍ । ସ୍ରଵଦ୍ରକ୍ତପରିପ୍ଲୁଷ୍ଟଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଚକାର ସଃ
ସେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ କବଚ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ଖସିଗଲା, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା।
ତଦା ରାମାନୁଜଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶବାଣାଞ୍ଛିତାଗ୍ରକାନ୍ । ମୁମୋଚ ପ୍ରାଣସଂହାରକାରକାନ୍କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଭାଉଣୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡିଲେ, ଜଣେ ଜଣେ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ରେଜ ଧରିଥିଲେ।
ସ ତାଂସ୍ତାଂସ୍ତିଲଶଃ କୃତ୍ଵା ବାଣୈର୍ନିଶିତପର୍ଵଭିଃ । ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯାଷ୍ଟଭିଃ ଶରୈଃ
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଗୁଡ଼ିଗୁଡ଼ି ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ଅଠଟି ବାଣରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଘାୟଳ କଲେ।
ଅତ୍ଯଂତଂ ବାଣପୀଡାର୍ତୋ ଲଵଂ ବଲିନମୁତ୍ସ୍ମରନ୍ । ଦୁଃସହଂ ମନ୍ଯମାନସ୍ତଂ ଶରାନ୍ମୁଂଚନ୍ନଭୂତ୍ତଦା
ଅତ୍ୟଧିକ ବାଣର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅସହ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ବାଣ ଛାଡିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତଦା ଲଵେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ହୃଦି ଭିନ୍ନୋ ଵିଶାଲକେ । ଅର୍ଧଚଂଦ୍ରସମାନେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣପର୍ଵସୁଶୋଭିନା
ତାପରେ ଲବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ଶୋଭାମୟ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଚଉଡ଼ା ବକ୍ଷକୁ ଘାୟଳ କଲେ।
ସ ଵିଦ୍ଧୋ ହୃଦି ବାଣେନ ପୀଡାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଦାରୁଣାମ୍ । ପପାତ ସ୍ଯଂଦନୋପସ୍ଥେ ଧନୁଃପାଣିଃ ସୁଶୋଭିତଃ
ହୃଦୟରେ ବାଣ ଲାଗି, ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ସେ ରଥର ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତଥାପି ହାତରେ ଧନୁ ଧରିଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ମୂର୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପାଶ୍ଚ ସୁରଥାଦଯଃ । ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଲଵମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ଜଯପ୍ରାପ୍ତ୍ଯୈ ରଣେ ତଦା
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ସୁରଥ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଗି ଉତ୍ସୁକ ଲବଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ।
ସୁରଥୋ ଵିମଲୋ ଵୀରୋ ରାଜା ଵୀରମଣିସ୍ତଥା । ସୁମଦୋ ରିପୁତାପାଦ୍ଯାଃ ପରିଵଵ୍ରୁଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ
ସୁରଥ, ନିର୍ମଳ ଓ ବୀର ରାଜା, ଏହିପରି ବୀରମଣି, ସୁମଦ ଓ ଶତ୍ରୁକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବାରେ ପ୍ରଥମ, ସେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
କେଚିତ୍କ୍ଷୁରପ୍ରୈର୍ମୁସଲୈଃ କେଚିଦ୍ବାଣୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ । ପ୍ରାସୈଃ ପରଶୁଭିଃ କେଚିତ୍ସର୍ଵତଃ ପ୍ରାହରନ୍ନୃପାଃ
କେହି କେହି କ୍ଷୁର, ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା, କେହି ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା, ଆଉ କେହି କେହି ତୀର ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତାନଧର୍ମେଣ ଯୁଦ୍ଧୋତ୍କାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରଶିରୋମଣିଃ । ଦଶଭିର୍ଦଶଭିର୍ବାଣୈସ୍ତାଡଯାମାସ ସଂଯୁଗେ
ସେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଦେଖି, ସେ ବୀରମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଦଶଟି ବାଣରେ ଘାୟଳ କଲେ।
ତେ ବାଣଵର୍ଷଵିହତା ରଣମଧ୍ଯେ ସୁକୋପନାଃ । କେଚିତ୍ପଲାଯିତାଃ କେଚିନ୍ମୁମୁହୁର୍ଯୁଦ୍ଧମଂଡଲେ
ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଆଘାତ ପାଇ, କେହି କ୍ରୋଧରେ ପଳାଇଗଲେ, କେହି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
ତାଵତ୍ସ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ସଂଗରେ । ଲଵଂ ପ୍ରାଯାନ୍ମହାଵୀରଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ବଲସମନ୍ଵିତଃ
ସେତେବେଳେ ରାଜା ଶତୃଘ୍ନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହଁ ହାରିଥିବା ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଶୂରବୀର ଲବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ତଂ ଲଵଂ ପ୍ରାହ ଧନ୍ଯୋସି ଶିଶୁସନ୍ନିଭଃ । ନ ବାଲସ୍ତ୍ଵଂ ସୁରଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଛଲିତୁଂ ମାଂ ସମାଗତଃ
ସେ ଲବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଶିଶୁ ଦେଖାଯାଉଛ, ତଥାପି ଧନ୍ୟ; ତୁମେ କେବଳ ଛୁଆ ନୁହଁ, ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଦେବତା ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଆସିଛ।'
କେନାପି ନହି ଵୀରେଣ ପାତିତୋ ରଣମଂଡଲେ । ତ୍ଵଯାହଂ ପ୍ରାପିତୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସମକ୍ଷଂ ମମ ପଶ୍ଯତଃ
ଏଯାଁତା ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ଶୂରବୀର ମୋତେ ପଡ଼ି ଦେଇନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ମୋତେ ଅଚେତନ କରିଦେଲ।
ଇଦାନୀଂ ପଶ୍ଯ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ସଂଖ୍ଯେ ପାତଯାମ୍ଯହମ୍ । ସହସ୍ଵ ବାଣମେକଂ ତ୍ଵଂ ମାପଲାଯସ୍ଵ ବାଲକ
ଏବେ ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପଡ଼ି ଦେବି। ଏକଟି ବାଣ ସହି, ଛୁଆ, ଭୟ ପାଇନିଅ, ପଳାଇନିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମରେ ବାଲଂ ଶରମେକଂ ସମାଦଦେ । ଯମଵକ୍ତ୍ରସମଂ ଘୋରଂ ଲଵଣୋ ଯେନ ଘାତିତଃ
ଏପରି କହି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲବଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଧରିଲେ, ଯାହା ଯମର ମୁଁହପରି ଭୟାନକ ଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଲବଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ସଂଧାଯ ବାଣଂ ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯଂ ହୃଦି ଭେତ୍ତୁଂ ମନୋ ଦଧତ୍ । ଲଵଂ ଵୀରସହସ୍ରାଣାଂ ଵହ୍ନିଵତ୍ସର୍ଵଦାହକମ୍
ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ଲବଙ୍କ ହୃଦୟ ଭେଦିବାକୁ ମନ ରଖିଲେ; ଏହି ବାଣ ଅଗ୍ନି ପରି ହଜାର ଶୂରବୀରଙ୍କୁ ଦହିପାରିଥିଲା।
ତଂ ବାଣଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତଂ ସ ଦ୍ଯୋତଯଂତଂ ଦିଶୋ ଦଶ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସ୍ମାର ବଲିନଂ କୁଶଂ ଵୈରିନିପାତିନମ୍
ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣ ଦଶ ଦିଗକୁ ପ୍ରଭା ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଲବ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ କୁଶଙ୍କୁ, ଶତୃନାଶକୁ, ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଯଦ୍ଯସ୍ମିନ୍ସମଯେ ଵୀରୋ ଭ୍ରାତା ସ୍ଯାଦ୍ବଲଵାନ୍ମମ । ତଦା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଵଶତା ନ ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଭଯମୁଲ୍ବଣମ୍
'ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଏଠାରେ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ମୋତେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଏତେ ଭୟ ରହେନଥାନ୍ତା।'
ଏଵଂ ତର୍କଯତସ୍ତସ୍ଯ ଲଵସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ହୃଦି ଲଗ୍ନୋ ମହାବାଣୋ ଘୋରଃ କାଲାନଲୋପମଃ
ଏପରି ମହାତ୍ମା ଲବ ଭାବୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ, ଯାହା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଥିଲା, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଲଗିଗଲା।