ଇତ୍ଯେଵଂ ସ ଵିଚାର୍ଯାଥ ବାଲକଂ ତୁ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ରଣେ କୁତୁକକର୍ତାରଂ ଵୀରକୋଟିନିପାତକମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦ ନେଉଥିବା, ଅନେକ ବୀରଙ୍କୁ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଶିଶୁଟିକୁ କହିଲେ ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ବାଲ ରଣେଽସ୍ମାକଂ ଵୀରାନ୍ପାତଯସି କ୍ଷିତୌ । ନ ଜାନୀଷେ ବଲଂ ରାଜ୍ଞୋ ରାମସ୍ଯ ଦନୁଜାର୍ଦିନଃ
ହେ ଶିଶୁ, ତୁମେ କିଏ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ବୀରମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ାଉଛ? ତୁମେ ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣନ୍ଥିଲେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଦାନବମାନେକୁ ଦମନ କରିଛନ୍ତି ।
କା ତେ ମାତା ପିତା କସ୍ତେ ସୁଭାଗ୍ଯୋ ଜଯମାପ୍ତଵାନ୍ । ନାମ କିଂ ଵିଶ୍ରୁତଂ ଲୋକେ ଜାନୀଯାଂ ତେ ମହାବଲ
ତୁମର ମାଆ କିଏ? ବାପା କିଏ? କେଉଁ ବଂଶର ଅଛ? ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଜୟ ପାଇଛ, ତୁମର ନାମ କଣ, ଯାହା ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ?
ମୁଞ୍ଚ ଵାହଃ କଥଂ ବଦ୍ଧଃ ଶିଶୁତ୍ଵାତ୍ତତ୍କ୍ଷମାମି ତେ । ଆଯାହି ରାମଂ ଵୀକ୍ଷସ୍ଵ ଦାସ୍ଯତେ ବହୁଲଂ ତଵ
ତୁମର ଯାନକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ — କିପରି ବନ୍ଧି ହେଇଛ? ତୁମେ ଶିଶୁ ଥିବାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଖ୍ଷମା କରୁଛି । ଯାଅ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ତୁମକୁ ବହୁତ କିଛି ଦେଇବେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ବାଲକୋ ଵୀରୋ ଵଚଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମାଵଦତ୍ । କିଂ ତେ ନାମ୍ନାଥ ପିତ୍ରା ଵା କୁଲେନ ଵଯସା ତଥା
ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ ବୀର ଶିଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ନାମ, ବାପା, ବଂଶ କିମ୍ବା ବୟସ ପଚାରୁଛ?
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ସମରେ ଵୀର ଚେତ୍ତ୍ଵଂ ବଲଯୁତୋ ଭଵେଃ । କୁଶଂ ଵୀରଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପାଦଯୋର୍ଯାହି ନାନ୍ଯଥା
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୱଶାଳୀ ବୀର, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ସହ ଲଢ଼; ନହେଲେ, ବୀର କୁଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟକୁ ଯାଅ — ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ ।
ଭ୍ରାତା ରାମସ୍ଯ ଵୀରୋ ଭୂର୍ନାଵଯୋର୍ବଲିନାଂ ଵରଃ । ଵାହଂ ଵିମୋଚଯ ବଲାଚ୍ଛକ୍ତିସ୍ତେ ଵିଦ୍ଯତେ ଯଦି
ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଭାଇ, ବଳଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୀର । ତୁମେ ଯଦି ଶକ୍ତି ଥାଏ, ତେବେ ଶକ୍ତିବାନ୍ ହୋଇ ମୋ ଯାନକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶରସଂଧାନଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାହରଦୁଦ୍ଭଟଃ । ହୃଦଯେ ମସ୍ତକେ ଚୈଵ ଭୁଜଯୋ ରଣମଂଡଲେ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶିଶୁ ଧନୁଷରେ ବାଣ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ବାହୁ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ ।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋ ରାଜା ଧନୁଃ ସଜ୍ଯମଥାକରୋତ୍ । ନାଦଯନ୍ମେଘଗଂଭୀରଂ ତ୍ରାସଯନ୍ନିଵ ବାଲକମ୍
ତାପରେ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଧନୁଷକୁ ତଣିଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ପରି, ଶିଶୁଟିକୁ ଭୟଭୀତ କରିବା ପାଇଁ ।
ବାଣାନପରିସଂଖ୍ଯାତାନ୍ମୁମୋଚ ବଲିନାଂ ଵରଃ । ବାଲୋ ବଲେନ ଚିଚ୍ଛେଦ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ସାଯକଵ୍ରଜାନ୍
ସେ ବଳଶାଳୀ ଅନେକ ଅନେକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସେହି ସମସ୍ତ ବାଣମାନେକୁ କାଟିଦେଲେ ।
ଲଵସ୍ଯାନେକଧା ମୁକ୍ତୈର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମହୀତଲମ୍ । ଵ୍ଯତୀପାତେ ପ୍ରଦତ୍ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯେଵାକ୍ଷଯଂ ଗତାଃ
ଲବଙ୍କ ଅନେକ ବାଣ ମାଟି ଉପରେ ପଡ଼ି, ପୃଥିବୀ ଆଛାଦିତ ହୋଇଗଲା; ଯେପରି ଦାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପହାର ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ ।
ତେ ବାଣା ଵ୍ଯୋମସକଲଂ ଵ୍ଯାପ୍ନୁଵଁଲ୍ଲଵସଂଧିତାଃ । ସୂର୍ଯମଂଡଲମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ସମଂତତଃ
ଲବଙ୍କ ଛାଡ଼ିଥିବା ସେଇ ବାଣମାନେ ଆକାଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଦେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଛୁଇଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ ।
ମାରୁତୋ ନାଵିଶଦ୍ଯତ୍ର ବାଣପଂଜରଗୋଚରେ । ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତୁ କା ଵାର୍ତା କ୍ଷଣଜୀଵିତଶଂସିନାମ୍
ଯେଉଁଠି ବାଣରେ ଘେରା ମାନେ ମାନେ ଥିବା ମଞ୍ଚ ରହିଛି, ସେଠାରେ ପବନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏତେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଥିବା ମଣିଷମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କୁହିବି?
ତଦ୍ବାଣାନ୍ଵିସ୍ତୃତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତଃ । ଅଚ୍ଛିନଚ୍ଛତସାହସ୍ରଂ ବାଣମୋଚନକୋଵିଦଃ
ସେଠାରେ ସେଇ ବାଣମାନେ ଚାରିପଟି ଛିତରାଇ ଦେଖି, ବାଣ ଛାଡିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶତୃଘ୍ନ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ବାଣ କାଟି ଦେଲେ।
ତାଞ୍ଛିନ୍ନାନ୍ସାଯକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସ୍ଵୀଯାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶାନୁଜଃ । ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ସେଇ ସ୍ବ ଅସବୁ ବାଣ କଟାଯାଇଛି ବୋଲି କୁଶଙ୍କ ଭାଉଣୀ ଦେଖି, ରାଜା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଧନୁକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟି ଦେଲେ।
ସୋଽନ୍ଯଦ୍ଧନୁରୁପାଦାଯ ଯାଵନ୍ମୁଂଚତି ସାଯକାନ୍ । ତାଵଦ୍ବଭଂଜ ସରଥଂ ସାଯକୈଃ ଶିତପର୍ଵଭିଃ
ସେ ଆଉ ଏକ ଧନୁ ନେଇ, ବାଣ ଛାଡିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେଇଗଲା।
କରସ୍ଥମଚ୍ଛିନଚ୍ଚାପଂ ସୁଦୃଢଂ ଗୁଣପୂରିତମ୍ । ତତ୍କର୍ମାପୂଜଯନ୍ଵୀରା ରଣମଂଡଲଵର୍ତିନଃ
ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ମଜବୁତ ଏବଂ ଭଲ ଟାଣା ଧନୁ କାଟି ଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଥିବା ବୀରମାନେ ସେ କାମକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା ଵିରଥୋ ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ । ଅନ୍ଯଂ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଲଵଂ ବଲାତ୍
ଧନୁ ଭଙ୍ଗ, ରଥ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ, ସେ ଜୋରକରି ଆଉ ଏକ ରଥ ଚଢ଼ି ଲବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଅନେକବାଣନିର୍ଭିନ୍ନଃ ସ୍ରଵଦ୍ରକ୍ତକଲେଵରଃ । ପୁଷ୍ପିତଃ କିଂଶୁକ ଇଵ ଶୁଶୁଭେ ରଣମଧ୍ଯଗଃ
ଅନେକ ବାଣରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇ, ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିବା ସେ, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନବାଣପ୍ରହତଃ ପରଂ କୋପମୁପାଗମତ୍ । ବାଣସଂଧାନଚତୁରଃ କୁଂଡଲୀକୃତ ଚାପଵାନ୍
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ବାଣରେ ଘାୟଳ ହୋଇ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରେଜ ଧରିଲେ, ବାଣ ଧରିବାରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଧନୁକୁ ଗୋଲାକାର କରି ଟାଣିଲେ।
ଵିଶୀର୍ଣକଵଚଂ ଦେହଂ ଶିରୋମୁକୁଟଵର୍ଜିତମ୍ । ସ୍ରଵଦ୍ରକ୍ତପରିପ୍ଲୁଷ୍ଟଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଚକାର ସଃ
ସେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ କବଚ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ଖସିଗଲା, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା।
ତଦା ରାମାନୁଜଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶବାଣାଞ୍ଛିତାଗ୍ରକାନ୍ । ମୁମୋଚ ପ୍ରାଣସଂହାରକାରକାନ୍କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଭାଉଣୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡିଲେ, ଜଣେ ଜଣେ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ରେଜ ଧରିଥିଲେ।
ସ ତାଂସ୍ତାଂସ୍ତିଲଶଃ କୃତ୍ଵା ବାଣୈର୍ନିଶିତପର୍ଵଭିଃ । ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯାଷ୍ଟଭିଃ ଶରୈଃ
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଗୁଡ଼ିଗୁଡ଼ି ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ଅଠଟି ବାଣରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଘାୟଳ କଲେ।
ଅତ୍ଯଂତଂ ବାଣପୀଡାର୍ତୋ ଲଵଂ ବଲିନମୁତ୍ସ୍ମରନ୍ । ଦୁଃସହଂ ମନ୍ଯମାନସ୍ତଂ ଶରାନ୍ମୁଂଚନ୍ନଭୂତ୍ତଦା
ଅତ୍ୟଧିକ ବାଣର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅସହ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ବାଣ ଛାଡିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତଦା ଲଵେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ହୃଦି ଭିନ୍ନୋ ଵିଶାଲକେ । ଅର୍ଧଚଂଦ୍ରସମାନେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣପର୍ଵସୁଶୋଭିନା
ତାପରେ ଲବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ଶୋଭାମୟ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଚଉଡ଼ା ବକ୍ଷକୁ ଘାୟଳ କଲେ।
ସ ଵିଦ୍ଧୋ ହୃଦି ବାଣେନ ପୀଡାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଦାରୁଣାମ୍ । ପପାତ ସ୍ଯଂଦନୋପସ୍ଥେ ଧନୁଃପାଣିଃ ସୁଶୋଭିତଃ
ହୃଦୟରେ ବାଣ ଲାଗି, ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ସେ ରଥର ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତଥାପି ହାତରେ ଧନୁ ଧରିଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ମୂର୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପାଶ୍ଚ ସୁରଥାଦଯଃ । ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଲଵମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ଜଯପ୍ରାପ୍ତ୍ଯୈ ରଣେ ତଦା
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ସୁରଥ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଗି ଉତ୍ସୁକ ଲବଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ।
ସୁରଥୋ ଵିମଲୋ ଵୀରୋ ରାଜା ଵୀରମଣିସ୍ତଥା । ସୁମଦୋ ରିପୁତାପାଦ୍ଯାଃ ପରିଵଵ୍ରୁଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ
ସୁରଥ, ନିର୍ମଳ ଓ ବୀର ରାଜା, ଏହିପରି ବୀରମଣି, ସୁମଦ ଓ ଶତ୍ରୁକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବାରେ ପ୍ରଥମ, ସେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
କେଚିତ୍କ୍ଷୁରପ୍ରୈର୍ମୁସଲୈଃ କେଚିଦ୍ବାଣୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ । ପ୍ରାସୈଃ ପରଶୁଭିଃ କେଚିତ୍ସର୍ଵତଃ ପ୍ରାହରନ୍ନୃପାଃ
କେହି କେହି କ୍ଷୁର, ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା, କେହି ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା, ଆଉ କେହି କେହି ତୀର ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତାନଧର୍ମେଣ ଯୁଦ୍ଧୋତ୍କାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରଶିରୋମଣିଃ । ଦଶଭିର୍ଦଶଭିର୍ବାଣୈସ୍ତାଡଯାମାସ ସଂଯୁଗେ
ସେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଦେଖି, ସେ ବୀରମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଦଶଟି ବାଣରେ ଘାୟଳ କଲେ।