ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବିଲଂ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଵିଶଂକିତଃ । ତତ୍ର ନାନା ମଣିଵରଦ୍ଯୋତିତେ ଵିମଲେ ଗୃହେ
ବଡ଼ ଗୁହାଟିକୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଅନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ଆଲୋକରେ ଜଗମଗାଉଥିବା ଏକ ପବିତ୍ର ଘର ଥିଲା।
ସୁତଂ ଜାଂବଵତୋ ଧାତ୍ରୀ ଦୋଲାମାରୋପ୍ଯ ଲୀଲଯା । ଦୋଲାମୁଖେ ମଣିଂ ଧୃତ୍ଵା ଦୋଲଯନ୍ଗାଯତୀ ମୁଦା
ଜାମ୍ବବତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଧାତ୍ରୀ, ଲୀଳାରେ ତାଙ୍କୁ ଝୁଲାରେ ବସାଇ, ଝୁଲାର ମୁଣ୍ଡରେ ମଣିଟି ଧରି, ଆନନ୍ଦରେ ଝୁଲାଇ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ସିଂହଃ ପ୍ରସେନମଵଧୀତ୍ସିଂହୋ ଜାଂବଵତା ହତଃ । ସୁକୁମାରକ ମା ରୋଦୀସ୍ତଵ ହ୍ଯେଷ ସ୍ଯମଂତକଃ
ସିଂହ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଥିଲା, ଏବଂ ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବତ ମାରିଥିଲେ। 'ହେ ସୁକୁମାର, କାନ୍ଦନି, ଏହି ତୋ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାସୁଦେଵୋଽଥ ଶଂଖଂ ଦଧ୍ମୌ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ତେନ ନାଦେନ ମହତା ନିର୍ଜଗାମାତ୍ର ଜାଂବଵାନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରତାପୀ ବାସୁଦେବ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ। ସେ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଜାମ୍ବବାନ୍ ବାହାରିଲେ।
ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ଘୋରଂ ଦଶରାତ୍ରଂ ନିରଂତରମ୍ । ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଵଜ୍ରକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତଭଯାଵହମ୍
ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ରାତି ଧରି ଅବିରତ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ତାଙ୍କର ମୁଠି ବଜ୍ର ସମାନ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ବଲଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ତଥାତ୍ମବଲସଂକ୍ଷଯମ୍ । ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ପୂର୍ଵଵଚନଂ ବୁବୁଧେ ପରମାତ୍ମନଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ୁଥିବା ଓ ନିଜର ଶକ୍ତି କମିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଥିବା ପରମାତ୍ମାଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସୋଽଯଂ ରାମୋଽଵତୀର୍ଣୋଽତ୍ର ଧର୍ମତ୍ରାଣାଯ ଵୈ ପୁନଃ । ସ ଆଗତୋ ମମ ସ୍ଵାମୀ ଦାତୁଂ ମମ ମନୋରଥମ୍
'ଏହି ରାମ ନିଜେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପୁନି ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି; ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଥ ଋକ୍ଷେଶୋ ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ରଣକର୍ମ ତତ୍ । ପ୍ରାଂଜଲି ପ୍ରାହ ଗୋଵିଂଦଂ କୋ ଭଵାନିତି ଵିସ୍ମଯାତ୍
ଏପରି ଜାଣି, ରିକ୍ଷରାଜ ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଆପଣ କିଏ?'
ନିଵର୍ତ୍ଯ କଦନଂ ଶୌରିଃ ପ୍ରୋଚେ ଗଂଭୀରଯା ଗିରା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ପୁତ୍ରୋଽହଂ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵ ଇତୀରିତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରି, ଶୌରି ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ, ଯେଉଁକୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ମମରତ୍ନଂ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯଂ ହୃତଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ସୁନିର୍ଭଯଃ । ତଦ୍ଦୀଯତାଂ ଚ ଶୀଘ୍ରଂ ମେ ଅନ୍ଯଥା ଵଧମେଷ୍ଯସି
'ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମୋର ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଇଛ; ଏହିଁ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଫେରାଇଦିଅ, ନହେଲେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।'
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଜାଂବଵାନ୍ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଣନାମାଥ ଦଂଡଵତ୍ । ପରିଣୀଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵିନଯାତ୍ପ୍ରାହ କେଶଵମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାମ୍ବବାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ନମସ୍କାର କରି ବିନୟରେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜାଂବଵାନୁଵାଚ- ଧନ୍ଯୋସ୍ମି କୃତକୃତ୍ଯୋସ୍ମି ତଵ ସଂଦର୍ଶନାତ୍ପ୍ରଭୋ । ଦାସୋଽହଂ ପୂର୍ଵଭାଵେନ ତଵ ଦେଵକିନଂଦନ
ଜାମ୍ବବାନ୍ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ହେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ, ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରୁ ତୁମର ଦାସ।'
ଦତ୍ତଵାନସି ଗୋଵିଂଦ କଦନଂ ପୂର୍ଵକାଂକ୍ଷିତମ୍ । ମଯେଦଂ କଦନଂ ମୋହାଦ୍ଯତ୍କୃତଂ ସ୍ଵାମିନା ତ୍ଵଯା । ତତ୍କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ଜଗନ୍ନାଥ କରୁଣାକର ଶାଶ୍ଵତ
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରାଯାଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ମୋହରେ ପଡ଼ି ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, କରୁଣାର ସାଗର, ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନାନାରତ୍ନମଯେ ପୀଠେ ନିଵେଶ୍ଯ ଵିନଯାତ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏପରି କହି, ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ରତ୍ନାସନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ବସାଇଲେ।
ଶାରଦାବ୍ଜନିଭୌ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଶୁଭଵାରିଣା । ମଧୁପର୍କଵିଧାନେନ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଦୂଦ୍ଵହମ୍
ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ଶାରଦା ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ପାଦ ଧୋଇ, ମଧୁପର୍କ ବିଧିରେ ଯଦୁବଂଶୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଵସ୍ତ୍ରୈରାଭରଣୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ପୁତ୍ରୀଂ ଜାଂବଵତୀଂ ନାମ କନ୍ଯାଂ ଲାଵଣ୍ଯସଂଯୁତାମ୍
ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି, ତା’ ପରେ ତାଙ୍କର ଝିଅ ଲାଭଣ୍ୟମୟୀ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
କନ୍ଯାରତ୍ନଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଭାର୍ଯାର୍ଥମମିତୌଜସେ । ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ମଣିମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯଂ ଦଦୌ ମଣିମ୍
ସେ ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ସହିତ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ତତ୍ରୈଵୋଦ୍ଵାହ୍ଯ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟପରଵୀରହା । ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ପରାଂ ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଜାଂବଵତେ ହରିଃ
ସେଠାରେ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କର ବିବାହ କରି, ଶତ୍ରୁଘାତୀ ପ୍ରଭୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଜାମ୍ବବତଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ପରମ ମୋକ୍ଷ ଦେଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତନଯାଂ ତସ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ଜାଂବଵତୀଂ ମୁଦା । ଵିନିର୍ଗତ୍ଯ ବିଲାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯଯୌ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍
ସେ ଜାମ୍ବବତୀ ଝିଅକୁ ଆନନ୍ଦରେ ନେଇ, ସେଇ ଗୁହାରୁ ବାହାରି, ଦ୍ୱାରକା ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସତ୍ରାଜିତେ ଦଦୌ ରତ୍ନଂ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯଂ ଯଦୂତ୍ତମଃ । ଦୁହିତ୍ରେ ପ୍ରଦଦୌସୋଽପି କନ୍ଯାଯୈ ମଣିମୁତ୍ତମମ୍
ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଣି ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।
ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଶୁକ୍ଲେ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଚଂଦ୍ରଦର୍ଶନମ୍ । ମିଥ୍ଯାଭିଦୂଷଣଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦର୍ଶନ ହୁଏ; ସେ ଦିନ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ କରିବାକୁ ନିଷେଧ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଦର୍ଶନଂ ତତ୍ର ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଶୀତଗୋର୍ନରଃ । ସ୍ଯମଂତସ୍ଯ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମିଥ୍ଯାଵାଦାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେଇ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଯିଏ ଶୀତଳ କିରଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିର କଥା ଶୁଣେ, ସେ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣାଂ ନାଗ୍ନଜିତୀଂ ସୁଶୀଲାଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ । ମଦ୍ରରାଜସୁତାସ୍ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯକାସ୍ତାଃ ଶୁଭାନନାଃ
ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣା, ନାଗ୍ନଜିତୀ, ଶୁଶୀଳା—ଏହି ତିନି ଜଣ ମଦ୍ରରାଜଙ୍କ ଝିଅମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ଓ ଗୁଣବତୀ।
ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ଥାସ୍ତାଃ କୃଷ୍ଣଂ ଵରଯାମାସୁରୁଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ତାସ୍ତୁ ଉପଯେମେ ଯଦୂଦ୍ଵହଃ
ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟାମାନେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଥିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବରଣ କଲେ; ଏକେ ଦିନରେ ଯଦୁବଂଶୀ ସେମାନଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ଅଷ୍ଟୌ ମହିଷ୍ଯସ୍ତାଃ ସର୍ଵା ରୁକ୍ମିଣ୍ଯାଦ୍ଯା ମହାତ୍ମନଃ । ରୁକ୍ମିଣୀ ସତ୍ଯଭାମା ଚ କାଲିଂଦୀ ଚ ଶୁଚିସ୍ମିତା
ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏଠାକୁ ଶେଷ, ଏହି ଆଠ ଜଣ ରାଣୀ— ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ଶୁଚିସ୍ମିତା କାଳିନ୍ଦୀ,
ମିତ୍ରଵିଂଦା ଜାଂବଵତୀ ନାଗ୍ନଜିତ୍ଯଃ ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣା । ସୁଶୀଲା ନାମ ତନ୍ଵଂଗୀ ମହିଷୀ ଚାଷ୍ଟମୀ ସ୍ମୃତା
ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ଜାମ୍ବବତୀ, ନାଗ୍ନଜିତୀ, ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣା, ତନୁଦେହୀ ଶୁଶୀଳା—ଏମାନେ ତାଙ୍କର ଆଠ ରାଣୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଭୂମିପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ନରକୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ଜିତ୍ଵା ଦେଵପତିଂ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସୁରାନ୍ରଣେ
ଭୂମିପୁତ୍ର ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ନରକ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ।
ଅଦିତ୍ଯା ଦେଵମାତୁଶ୍ଚ କୁଂଡଲେ ଚ ସୁଵର୍ଚସୀ । ବଲାଜ୍ଜଗ୍ରାହ ଦେଵାନାଂ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେ ଦେବମାତା ଅଦିତିଙ୍କ ଦୁଇଟି ଦୀପ୍ତିମାନ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଜୋରକରି ନେଇଥିଲେ।
ଐରାଵତଂ ମହେଂଦ୍ରସ୍ଯ ତଥୈଵୋଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵଂ ହଯମ୍ । ମାଣିକ୍ଯାଦି ଧନେଶସ୍ଯ ଶଂଖପଦ୍ମନିଧିଂ ତଥା
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏୟାରାବତ ହାତୀ, ଉଚ୍ଚୈଶ୍ରବା ଘୋଡ଼ା, ଧନପତି କୁବେରଙ୍କ ମାଣିକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧନ ମଧ୍ୟ ଜୋରକରି ନେଇଥିଲେ।
ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ହୃତଵାନ୍କ୍ଷିତିନଂଦନଃ । ଵଜ୍ରାଦିହେତୀସ୍ତେଷାଂ ଚ ବଲାଦ୍ଧୃତ୍ଵା ଦିଵୌକସାମ୍
ଭୂମିପୁତ୍ର ଦେବାଙ୍ଗନା ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୁରି କରି ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରୁ ବଳପୂର୍ବକ ବଜ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନେଇଥିଲେ।