ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଵରତ୍ଵାତ୍ତୁ ମୂର୍ଚ୍ଛା ନ ମରଣଂ ନହି । ଦୁଃସହା ବାଣପୀଡାତ୍ର କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯାଧୁନା
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ, କେବଳ ଅଚେତନ ହେବି; କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅସହ୍ୟ—ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବି?
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସମରେ ଗତ୍ଵା ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ବାଲକାତ୍ । ଅହଂ ତାଵଜ୍ଜଯାକାଂକ୍ଷୀ ଶଯେ କପଟମୂର୍ଚ୍ଛଯା
ଶତୃଘ୍ନ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇ, ପିଲାଠାରୁ ବିଜୟ ଆଣୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏଠାରେ ବିଜୟ ଆଶା କରି, ଅଚେତନ ହେବା ନାଟକ କରି ଶୋଇଯିବି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ମାନସେ କୃତ୍ଵା ପପାତ ରଣମଂଡଲେ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଵୀରାଣାଂ କପଟେନ ଵିମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ଏଭଳି ମନରେ ଭାବି, ସେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଚେତନ ହେବା ନାଟକ କଲେ।
ତଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ସମାଜ୍ଞାଯ ହନୂମଂତଂ ମହାବଲମ୍ । ଜଘାନ ସର୍ଵାନ୍ନୃପତୀଞ୍ଛରମୋକ୍ଷଵିଚକ୍ଷଣଃ
ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଜାଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତୀର ଛାଡ଼ିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲବ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ତୀରରେ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ମାରୁତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶୋକମାଯଯୌ । କିଂକର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ସଂଖ୍ଯେ ବାଲକୋଽଯଂ ମହାବଲଃ
ଶେଷ କହିଲେ — ମାରୁତି ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା । ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏହି ଶିଶୁ ଯଦିଓ ଛୋଟ, ତଥାପି ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।
ସ୍ଵଯଂ ରଥେ ହେମମଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ଵୀରଵରୈଃ ସହ । ଯୋଦ୍ଧୁଂ ପ୍ରାଗାଲ୍ଲଵୋ ଯତ୍ର ଵିଚିତ୍ରରଣକୋଵିଦଃ
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରଥ ଉପରେ ନିଜେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କ ସହ ଲବ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଯିଏ ବିଚିତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ।
ଲଵଂ ଦଦର୍ଶ ଶିଶୁତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମମିଵ କ୍ଷିତୌ । ଧନୁର୍ବାଣକରଂ ଵୀରାନ୍କ୍ଷିପଂତଂ ରଣମୂର୍ଧନି
ସେ ଦେଖିଲେ — ଲବ ଯଦିଓ ଶିଶୁ, ତଥାପି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରାମଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବୀରମାନଙ୍କୁ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି ।
ଵିଚାରଯାମାସ ତଦା କୋଽଯଂ ରାମସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ । ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ଯାମଂ ଵପୁର୍ବିଭ୍ରନ୍ମନୋହରମ୍
ତାପରେ ସେ ଭାବିଲେ — ଏହିଯେ କିଏ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ନୀଳ କମଳ ଦଳ ପରି ଶ୍ୟାମ ଦେହ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ।
ଏଷ ଵୈ ଦେହତନୁଜା ସୁତୋ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା । ଅସ୍ମାନ୍ଵିଜିତ୍ଯ ସମରେ ଯାସ୍ଯତେ ମୃଗରାଡିଵ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଏହି ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ହରାଇ, ସେ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି ଚାଲିଯିବେ ।
ଅସ୍ମାକଂ ନୋ ଜଯୋ ଭାଵ୍ଯଃ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵିରହିତାତ୍ମନାମ୍ । ଅଶକ୍ତାଃ କିଂ କରିଷ୍ଯାମଃ ସମରେ ରଣକୋଵିଦାଃ
ଆମେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛୁ, ତେଣୁ ଜୟ ଆମ ପକ୍ଷରେ ହେବ ନାହିଁ । ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ ବି, ଶକ୍ତି ନଥିଲେ କଣ କରିପାରିବୁ?
ଇତ୍ଯେଵଂ ସ ଵିଚାର୍ଯାଥ ବାଲକଂ ତୁ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ରଣେ କୁତୁକକର୍ତାରଂ ଵୀରକୋଟିନିପାତକମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦ ନେଉଥିବା, ଅନେକ ବୀରଙ୍କୁ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଶିଶୁଟିକୁ କହିଲେ ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ବାଲ ରଣେଽସ୍ମାକଂ ଵୀରାନ୍ପାତଯସି କ୍ଷିତୌ । ନ ଜାନୀଷେ ବଲଂ ରାଜ୍ଞୋ ରାମସ୍ଯ ଦନୁଜାର୍ଦିନଃ
ହେ ଶିଶୁ, ତୁମେ କିଏ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ବୀରମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ାଉଛ? ତୁମେ ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣନ୍ଥିଲେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଦାନବମାନେକୁ ଦମନ କରିଛନ୍ତି ।
କା ତେ ମାତା ପିତା କସ୍ତେ ସୁଭାଗ୍ଯୋ ଜଯମାପ୍ତଵାନ୍ । ନାମ କିଂ ଵିଶ୍ରୁତଂ ଲୋକେ ଜାନୀଯାଂ ତେ ମହାବଲ
ତୁମର ମାଆ କିଏ? ବାପା କିଏ? କେଉଁ ବଂଶର ଅଛ? ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଜୟ ପାଇଛ, ତୁମର ନାମ କଣ, ଯାହା ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ?
ମୁଞ୍ଚ ଵାହଃ କଥଂ ବଦ୍ଧଃ ଶିଶୁତ୍ଵାତ୍ତତ୍କ୍ଷମାମି ତେ । ଆଯାହି ରାମଂ ଵୀକ୍ଷସ୍ଵ ଦାସ୍ଯତେ ବହୁଲଂ ତଵ
ତୁମର ଯାନକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ — କିପରି ବନ୍ଧି ହେଇଛ? ତୁମେ ଶିଶୁ ଥିବାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଖ୍ଷମା କରୁଛି । ଯାଅ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ତୁମକୁ ବହୁତ କିଛି ଦେଇବେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ବାଲକୋ ଵୀରୋ ଵଚଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମାଵଦତ୍ । କିଂ ତେ ନାମ୍ନାଥ ପିତ୍ରା ଵା କୁଲେନ ଵଯସା ତଥା
ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ ବୀର ଶିଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ନାମ, ବାପା, ବଂଶ କିମ୍ବା ବୟସ ପଚାରୁଛ?
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ସମରେ ଵୀର ଚେତ୍ତ୍ଵଂ ବଲଯୁତୋ ଭଵେଃ । କୁଶଂ ଵୀରଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପାଦଯୋର୍ଯାହି ନାନ୍ଯଥା
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୱଶାଳୀ ବୀର, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ସହ ଲଢ଼; ନହେଲେ, ବୀର କୁଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟକୁ ଯାଅ — ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ ।
ଭ୍ରାତା ରାମସ୍ଯ ଵୀରୋ ଭୂର୍ନାଵଯୋର୍ବଲିନାଂ ଵରଃ । ଵାହଂ ଵିମୋଚଯ ବଲାଚ୍ଛକ୍ତିସ୍ତେ ଵିଦ୍ଯତେ ଯଦି
ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଭାଇ, ବଳଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୀର । ତୁମେ ଯଦି ଶକ୍ତି ଥାଏ, ତେବେ ଶକ୍ତିବାନ୍ ହୋଇ ମୋ ଯାନକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶରସଂଧାନଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାହରଦୁଦ୍ଭଟଃ । ହୃଦଯେ ମସ୍ତକେ ଚୈଵ ଭୁଜଯୋ ରଣମଂଡଲେ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶିଶୁ ଧନୁଷରେ ବାଣ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ବାହୁ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ ।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋ ରାଜା ଧନୁଃ ସଜ୍ଯମଥାକରୋତ୍ । ନାଦଯନ୍ମେଘଗଂଭୀରଂ ତ୍ରାସଯନ୍ନିଵ ବାଲକମ୍
ତାପରେ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଧନୁଷକୁ ତଣିଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ପରି, ଶିଶୁଟିକୁ ଭୟଭୀତ କରିବା ପାଇଁ ।
ବାଣାନପରିସଂଖ୍ଯାତାନ୍ମୁମୋଚ ବଲିନାଂ ଵରଃ । ବାଲୋ ବଲେନ ଚିଚ୍ଛେଦ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ସାଯକଵ୍ରଜାନ୍
ସେ ବଳଶାଳୀ ଅନେକ ଅନେକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସେହି ସମସ୍ତ ବାଣମାନେକୁ କାଟିଦେଲେ ।
ଲଵସ୍ଯାନେକଧା ମୁକ୍ତୈର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମହୀତଲମ୍ । ଵ୍ଯତୀପାତେ ପ୍ରଦତ୍ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯେଵାକ୍ଷଯଂ ଗତାଃ
ଲବଙ୍କ ଅନେକ ବାଣ ମାଟି ଉପରେ ପଡ଼ି, ପୃଥିବୀ ଆଛାଦିତ ହୋଇଗଲା; ଯେପରି ଦାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପହାର ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ ।
ତେ ବାଣା ଵ୍ଯୋମସକଲଂ ଵ୍ଯାପ୍ନୁଵଁଲ୍ଲଵସଂଧିତାଃ । ସୂର୍ଯମଂଡଲମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ସମଂତତଃ
ଲବଙ୍କ ଛାଡ଼ିଥିବା ସେଇ ବାଣମାନେ ଆକାଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଦେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଛୁଇଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ ।
ମାରୁତୋ ନାଵିଶଦ୍ଯତ୍ର ବାଣପଂଜରଗୋଚରେ । ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତୁ କା ଵାର୍ତା କ୍ଷଣଜୀଵିତଶଂସିନାମ୍
ଯେଉଁଠି ବାଣରେ ଘେରା ମାନେ ମାନେ ଥିବା ମଞ୍ଚ ରହିଛି, ସେଠାରେ ପବନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏତେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଥିବା ମଣିଷମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କୁହିବି?
ତଦ୍ବାଣାନ୍ଵିସ୍ତୃତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତଃ । ଅଚ୍ଛିନଚ୍ଛତସାହସ୍ରଂ ବାଣମୋଚନକୋଵିଦଃ
ସେଠାରେ ସେଇ ବାଣମାନେ ଚାରିପଟି ଛିତରାଇ ଦେଖି, ବାଣ ଛାଡିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶତୃଘ୍ନ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ବାଣ କାଟି ଦେଲେ।
ତାଞ୍ଛିନ୍ନାନ୍ସାଯକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସ୍ଵୀଯାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶାନୁଜଃ । ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ସେଇ ସ୍ବ ଅସବୁ ବାଣ କଟାଯାଇଛି ବୋଲି କୁଶଙ୍କ ଭାଉଣୀ ଦେଖି, ରାଜା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଧନୁକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟି ଦେଲେ।
ସୋଽନ୍ଯଦ୍ଧନୁରୁପାଦାଯ ଯାଵନ୍ମୁଂଚତି ସାଯକାନ୍ । ତାଵଦ୍ବଭଂଜ ସରଥଂ ସାଯକୈଃ ଶିତପର୍ଵଭିଃ
ସେ ଆଉ ଏକ ଧନୁ ନେଇ, ବାଣ ଛାଡିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେଇଗଲା।
କରସ୍ଥମଚ୍ଛିନଚ୍ଚାପଂ ସୁଦୃଢଂ ଗୁଣପୂରିତମ୍ । ତତ୍କର୍ମାପୂଜଯନ୍ଵୀରା ରଣମଂଡଲଵର୍ତିନଃ
ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ମଜବୁତ ଏବଂ ଭଲ ଟାଣା ଧନୁ କାଟି ଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଥିବା ବୀରମାନେ ସେ କାମକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା ଵିରଥୋ ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ । ଅନ୍ଯଂ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଲଵଂ ବଲାତ୍
ଧନୁ ଭଙ୍ଗ, ରଥ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ, ସେ ଜୋରକରି ଆଉ ଏକ ରଥ ଚଢ଼ି ଲବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଅନେକବାଣନିର୍ଭିନ୍ନଃ ସ୍ରଵଦ୍ରକ୍ତକଲେଵରଃ । ପୁଷ୍ପିତଃ କିଂଶୁକ ଇଵ ଶୁଶୁଭେ ରଣମଧ୍ଯଗଃ
ଅନେକ ବାଣରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇ, ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିବା ସେ, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନବାଣପ୍ରହତଃ ପରଂ କୋପମୁପାଗମତ୍ । ବାଣସଂଧାନଚତୁରଃ କୁଂଡଲୀକୃତ ଚାପଵାନ୍
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ବାଣରେ ଘାୟଳ ହୋଇ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରେଜ ଧରିଲେ, ବାଣ ଧରିବାରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଧନୁକୁ ଗୋଲାକାର କରି ଟାଣିଲେ।