ପାଲଯାତ୍ମାନମାଜିସ୍ଥଂ ମଚ୍ଛରାଘାତପୀଡିତଃ । ପତିଷ୍ଯସି ମହୀପୃଷ୍ଠେ ରୁଧିରେଣ ପରିପ୍ଲୁତଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିଅ, ମୋର ତୀର ଆଘାତରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛ; ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ନାହିଁଲେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବ।
ଏଵମୁକ୍ତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁଷ୍କଲଃ କୋପସଂଯୁତଃ । ରଣେ ସଂଯୋଧଯାମାସ ଲଵଂ ଵୀରଂ ମହାବଲମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୁଷ୍କଳ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବଳଶାଳୀ ବୀର ଲବଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଲଵଃ ପ୍ରକୁପିତୋ ବାଣଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଵୈରିଵିଦାରଣମ୍ । ଜଗ୍ରାହ ଲଵତଃ କୋଶାଦାଶୀଵିଷମିଵ କ୍ରୁଧା
ଲବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁକୁ ଚିରିଦେବା ପାଇଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରକୁ ତାଙ୍କର ତୀରଧାନିରୁ ବାହାର କଲେ, ମନେ ଯେପରି ରୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ହୋଇଥାଏ।
ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଃ ସଶରଶ୍ଚାପମୁକ୍ତୋ ଲଵସ୍ଯ ଚ । ହୃଦଯଂ ଭେତ୍ତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଛିନ୍ନୋ ଭାରତିନାଶୁ ସଃ
ତୀର ଧରି ଧନୁଷ୍ୟରୁ ଛାଡ଼ି, ଲବ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହୋଇ ହୃଦୟ ଭେଦିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଭାରତ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ଛିନ୍ନେ ଭାରତିନା ସଂଖ୍ଯେ ଶରେଣ ପ୍ରାଣହାରିଣା । ଅତ୍ଯଂତଂ କୁପିତୋ ଘୋରଂ ଶରମନ୍ଯଂ ସମାଦଦେ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ ଜଣେ ପ୍ରାଣ ନେଇପାରିବା ତୀରରେ ତାହାକୁ କାଟିଦେଲେ, ଲବ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର ଧରିଲେ।
ଆକର୍ଣାକୃଷ୍ଟଚାପେନ ସ ମୁକ୍ତୋ ନିଶିତଃ ଶରଃ । ବିଭେଦ ହୃଦଯଂ ତସ୍ଯ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ମହାରଣେ
କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣି, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଭେଦିଦେଲେ।
ଭିନ୍ନୋ ଵକ୍ଷସି ଵୀରେଣ ସାଯକେନାଶୁଗାମିନା । ପପାତ ଧରଣୀପୃଷ୍ଠେ ମହାଶୂରଶିରୋମଣିଃ
ବୀର ତୀବ୍ର ବେଗର ତୀରରେ ଛାତିରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ସେ ମହାଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତିତଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ପୁଷ୍କଲଂ ପଵନାତ୍ମଜଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ରାଘଵଭ୍ରାତ୍ରେ ଦଦୌ ମୂର୍ଚ୍ଛାସମନ୍ଵିତମ୍
ପୁଷ୍କଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ପବନପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଧରି, ରାମଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ।
ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଶୋକଵିହ୍ଵଲମାନସଃ । ହନୂମଂତଂ ଲଵଂ ହଂତୁଂ ନିଦିଦେଶ କ୍ରୁଧାନ୍ଵିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ତେଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଲବକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦିଆଗଲା।
ହନୂମାନ୍କ୍ରୋଧସଂପ୍ଲୁଷ୍ଟୋ ଲଵଂ ସଂଖ୍ଯେ ମହାବଲମ୍ । ଵିଜେତୁଂ ତରସା ପ୍ରାଗାଦ୍ଵୃକ୍ଷମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଶାଲ୍ମଲିମ୍
ହନୁମାନ କ୍ରୋଧରେ ଭସ୍ମ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବକୁ ଜିତିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଗେଇଗଲେ, ଏବଂ ଏକ ଶାଲମଳୀ ଗଛ ଉଠାଇଲେ।
ଵୃକ୍ଷେଣ ହତଵାନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଲଵସ୍ଯ ହନୁମାନ୍ବଲୀ । ତମାପତଂତଂ ତରସା ଚିଚ୍ଛେଦ ଶତଧା ଲଵଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଲବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଲବ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଆଗକୁ ଆସି, ଏହି ଗଛକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ।
ଛିନ୍ନେ ନଗେ ପୁନଃ କୋପାଦ୍ଵୃକ୍ଷାନୁତ୍ପାଟ୍ଯ ମୂଲତଃ । ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ମସ୍ତକେ ଚ ମହାବଲଃ
ଗଛ ଭଙ୍ଗ ହେବା ପରେ, ହନୁମାନ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ ମୂଳରୁ ଉଖଳି, ଶକ୍ତିରେ ଲବଙ୍କ ଛାତି ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଯାନ୍ଯାନ୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ସମାହୃତ୍ଯାତାଡଯତ୍ପଵନାତ୍ମଜଃ । ତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା ବଲଵାନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ପବନପୁତ୍ର ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଗଛ ଉଠାଇ ଆଘାତ କଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବ ସେଗୁଡିକୁ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ତାଙ୍କର ବାକା ତୀରରେ ଟୁକୁଡ଼ି ଟୁକୁଡ଼ି କରିଦେଲେ।
ତଦା ଶିଲାଃ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଗଂଡଶୈଲୋପମାଃ କପିଃ । ପାତଯାମାସ ଶିରସି କ୍ଷିପ୍ରଵେଗେନ ମାରୁତିଃ
ତାପରେ, ହନୁମାନ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭାରି ଶିଳା ଉଖଳି, ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଲବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ଆହତଃ ଶିଲାସଂଘୈଃ ସଂଖ୍ଯେ କୋଦଂଡମୁନ୍ନଯନ୍ । ବାଣୈସ୍ତାଶ୍ଚୂର୍ଣଯାମାସ ଯଂତ୍ରିକାଭିର୍ଯଥା କଣାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଶିଳାମାନେ ଲଗି ଆଘାତ ପାଇ, ଲବ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ତୀରରେ ସେଗୁଡିକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରରେ ଧାନ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ତଦାତ୍ଯଂତଂ ପ୍ରକୁପିତୋ ମାରୁତିଃ ପୁଚ୍ଛଵେଷ୍ଟନମ୍ । ଚକାର ସମରୋପାଂତେ ଲଵସ୍ଯ ବଲିନଃ କୃତୀ
ତାପରେ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଛରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ସ୍ଵଂ ପୁଚ୍ଛେନ ସମାଵିଦ୍ଧଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଵାଂବାଂ ହୃଦି ସ୍ମରନ୍ । ମୁଷ୍ଟିନା ତାଡଯାମାସ ଲାଂଗୂଲଂ ମାରୁତେର୍ବଲୀ
ନିଜ ପୁଛରେ ବାନ୍ଧା ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ନିଜ ମାଆକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବ ମୁଷ୍ଟିରେ ହନୁମାନଙ୍କ ପୁଛକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତନ୍ମୁଷ୍ଟିଘାତଵ୍ଯଥିତୋ ମାରୁତିସ୍ତମମୂମୁଚତ୍ । ସ ମୁକ୍ତଃ ପୁଚ୍ଛତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଶରାନ୍ମୁଂଚନ୍ନଭୂଦ୍ବଲୀ
ସେ ମୁଷ୍ଟି ଘାତର ବେଦନାରେ ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପୁଛରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବ ତୀର ଛାଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦୁର୍ଵାରଶରଘାତେନ ସଂପୀଡିତତନୁଃ କପିଃ । ବାଣଵର୍ଷଂ ମନ୍ଯମାନୋ ଦୁଃସହଂ ସମରେ ବହୁ
ଅସହ୍ୟ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇ, ହନୁମାନ ଏହି ତୀର ବର୍ଷାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସହ୍ୟ ଭାବି, ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କିଂକର୍ତଵ୍ଯମିତୋଽସ୍ମାଭିଃ ପଲାଯ୍ଯ ଯଦି ଗମ୍ଯତେ । ତଦା ମେ ସ୍ଵାମିନୋ ଲଜ୍ଜା ତାଡଯେଦ୍ବାଲକୋଽତ୍ର ମାମ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ଏବେ କଣ କରିବି? ଯଦି ଏଠାରୁ ପଳାଇଯାଏ, ତେବେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଗରେ ଲଜ୍ଜା ହେବ, ଏହି ପିଲା ମୋତେ ଏଠାରେ ଆଘାତ କରିବ।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଵରତ୍ଵାତ୍ତୁ ମୂର୍ଚ୍ଛା ନ ମରଣଂ ନହି । ଦୁଃସହା ବାଣପୀଡାତ୍ର କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯାଧୁନା
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ, କେବଳ ଅଚେତନ ହେବି; କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅସହ୍ୟ—ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବି?
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସମରେ ଗତ୍ଵା ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ବାଲକାତ୍ । ଅହଂ ତାଵଜ୍ଜଯାକାଂକ୍ଷୀ ଶଯେ କପଟମୂର୍ଚ୍ଛଯା
ଶତୃଘ୍ନ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇ, ପିଲାଠାରୁ ବିଜୟ ଆଣୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏଠାରେ ବିଜୟ ଆଶା କରି, ଅଚେତନ ହେବା ନାଟକ କରି ଶୋଇଯିବି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ମାନସେ କୃତ୍ଵା ପପାତ ରଣମଂଡଲେ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଵୀରାଣାଂ କପଟେନ ଵିମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ଏଭଳି ମନରେ ଭାବି, ସେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଚେତନ ହେବା ନାଟକ କଲେ।
ତଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ସମାଜ୍ଞାଯ ହନୂମଂତଂ ମହାବଲମ୍ । ଜଘାନ ସର୍ଵାନ୍ନୃପତୀଞ୍ଛରମୋକ୍ଷଵିଚକ୍ଷଣଃ
ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଜାଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତୀର ଛାଡ଼ିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲବ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ତୀରରେ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ମାରୁତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶୋକମାଯଯୌ । କିଂକର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ସଂଖ୍ଯେ ବାଲକୋଽଯଂ ମହାବଲଃ
ଶେଷ କହିଲେ — ମାରୁତି ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା । ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏହି ଶିଶୁ ଯଦିଓ ଛୋଟ, ତଥାପି ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।
ସ୍ଵଯଂ ରଥେ ହେମମଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ଵୀରଵରୈଃ ସହ । ଯୋଦ୍ଧୁଂ ପ୍ରାଗାଲ୍ଲଵୋ ଯତ୍ର ଵିଚିତ୍ରରଣକୋଵିଦଃ
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରଥ ଉପରେ ନିଜେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କ ସହ ଲବ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଯିଏ ବିଚିତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ।
ଲଵଂ ଦଦର୍ଶ ଶିଶୁତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମମିଵ କ୍ଷିତୌ । ଧନୁର୍ବାଣକରଂ ଵୀରାନ୍କ୍ଷିପଂତଂ ରଣମୂର୍ଧନି
ସେ ଦେଖିଲେ — ଲବ ଯଦିଓ ଶିଶୁ, ତଥାପି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରାମଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବୀରମାନଙ୍କୁ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି ।
ଵିଚାରଯାମାସ ତଦା କୋଽଯଂ ରାମସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ । ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ଯାମଂ ଵପୁର୍ବିଭ୍ରନ୍ମନୋହରମ୍
ତାପରେ ସେ ଭାବିଲେ — ଏହିଯେ କିଏ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ନୀଳ କମଳ ଦଳ ପରି ଶ୍ୟାମ ଦେହ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ।
ଏଷ ଵୈ ଦେହତନୁଜା ସୁତୋ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା । ଅସ୍ମାନ୍ଵିଜିତ୍ଯ ସମରେ ଯାସ୍ଯତେ ମୃଗରାଡିଵ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଏହି ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ହରାଇ, ସେ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି ଚାଲିଯିବେ ।
ଅସ୍ମାକଂ ନୋ ଜଯୋ ଭାଵ୍ଯଃ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵିରହିତାତ୍ମନାମ୍ । ଅଶକ୍ତାଃ କିଂ କରିଷ୍ଯାମଃ ସମରେ ରଣକୋଵିଦାଃ
ଆମେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛୁ, ତେଣୁ ଜୟ ଆମ ପକ୍ଷରେ ହେବ ନାହିଁ । ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ ବି, ଶକ୍ତି ନଥିଲେ କଣ କରିପାରିବୁ?