ଅନେକେ ପତିତା ଵୀରା ଲଵବାଣପ୍ରପୀଡିତାଃ । ମୁମୁହୁଃ ସମରେଽଥାନ୍ଯେ ନଷ୍ଟା ଅନ୍ଯେ ସୁକାତରାଃ
ଲବଙ୍କ ତୀରରେ ଅନେକ ବିର ଯୋଦ୍ଧା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; କିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚେତନ ହେଲେ, କିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, କିଏ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ।
ପଲାଯନପରଂ ସୈନ୍ଯଂ ଲଵବାଣପ୍ରପୀଡିତମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୀରୋ ରଣେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ପ୍ରାଯାତ୍ପୁଷ୍କଲସଂଜ୍ଞକଃ
ଲବଙ୍କ ତୀରରେ ପୀଡ଼ିତ ସେନା ଭାଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ବିର ପୁଷ୍କଳ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚ ଵଦନ୍ରୋଷପୂରିତଲୋଚନଃ । ରଥେ ସୁହଯଶୋଭାଢ୍ଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ପ୍ରାଯାଲ୍ଲଵଂ ବଲୀ
କ୍ରୋଧରେ ଆଖି ଭରି, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ' ବୋଲି ଡାକି, ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଲାଗିଥିବା ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ପୁଷ୍କଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ସ ଲଵଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ତିଷ୍ଠ ଦତ୍ତେ ମଯା ସଂଖ୍ଯେ ରଥେ ସୁହଯଶୋଭିତେ
ତାପରେ ପୁଷ୍କଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ଲବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଥମ୍ବ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ରଥ ଦେଉଛି, ଯେଉଁଠି ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଲାଗିଛି।'
ପଦାତିନା ତ୍ଵଯା ଯୁଦ୍ଧଂ କରୋମି କିମଥାହଵେ । ତସ୍ମାତ୍ତିଷ୍ଠ ରଥେ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେଽହଂ ଭଵତା ସହ । ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯାସୌ ଲଵଃ ପୁଷ୍କଲମବ୍ରଵୀତ୍
'ମୁଁ କାହିଁକି ପଦାତି ହୋଇ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି? ତେଣୁ ତୁମେ ରଥରେ ରୁହ, ପରେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲବ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତେ ରଥେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାମହଂ ରଣେ । ତଦା ମେ ପାପମେଵ ସ୍ଯାଜ୍ଜଯଃ ସଂଦିଗ୍ଧ ଏଵ ହି
'ତୁମେ ଦେଇଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ମୋ ପାଇଁ ସେ ଜୟ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ଓ ପାପ ହେବ।'
ନ ଵଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵୀର ପ୍ରତିଗ୍ରହପରାଯଣାଃ । ଵଯଂ ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ଦାନକର୍ମକ୍ରିଯାରତାଃ
'ହେ ବିର, ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହଁଁ, ଦାନ ନେବାରେ ଲାଗିଥିବା ନୁହଁଁ; ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ସଦା ଦାନ ଓ କର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା।'
ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵଦ୍ରଥଂ କୋପାଦ୍ଭନଜ୍ମି ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଭଵାନ୍ । ପାଦଚାରୀ ଭଵତ୍ଯେଵ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯତି
'ଏବେ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ତୁମର ରଥ ଭାଙ୍ଗିଦେବି; ତାପରେ ତୁମେ ପଦାତି ହେବ, ପରେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ।'
ପୁଷ୍କଲୋ ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଧର୍ମଧୈର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵିସିସ୍ମାଯ ଚିରଂ ଚିତ୍ତେ ଧନୁଃ ସଜ୍ଯମଥାକରୋତ୍
ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ଧୈର୍ୟ୍ୟ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ତାପରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତୟାରି କଲେ।
ତମାତ୍ତଧନୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲଵଃ କୋପସମନ୍ଵିତଃ । ଚାପଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ପାଣିସ୍ଥଂ ଶରସଂଧାନମାଚରନ୍
ତାଙ୍କୁ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଲବ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ହାତରେ ଧରିଥିବା ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଓ ତୀର ତୟାରି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ଯାଵତ୍ସ ଗୁଣଂ ଚାପଂ କୁରୁତେ ତାଵଦୁଦ୍ଧତଃ । ରଥଭଂଗଂ ଚକାରାସ୍ଯ ସମରେ ପ୍ରହସନ୍ବଲୀ
ସେ ଯେତେବେଳେ ଧନୁଷ୍ୟରେ ତାଣ ଦେଉଥିଲେ, ସେଇ ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହସି ହସି ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଭଗ୍ନଂ ରଥଂ ସ୍ଵକଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ମହାତ୍ମନା । ମହାଵୀରଂ ମନ୍ଯମାନଃ ପଦାତିଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ରଣେ
ନିଜ ରଥ ଭଙ୍ଗ ଓ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷ୍ୟ ଛିଣ୍ଡା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ମହାବୀର ଭାବି, ପଦାତି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଉଭୌ ଧନୁର୍ଧରୌ ଵୀରାଵୁଭାଵପି ଶରୋଦ୍ଧତୌ । ଉଭୌ କ୍ଷତଜଵିପ୍ଲୁଷ୍ଟୌ ଛିନ୍ନସନ୍ନାହିତାଵୁଭୌ
ଦୁହେଁ ଧନୁଷ୍ୟଧାରୀ, ଦୁହେଁ ବୀର, ଦୁହେଁ ତୀର ତଣିଥିଲେ; ଦୁହେଁ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲେ, ଦୁହେଁ ଆହତ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ବାଣଘାତଵିଶୀର୍ଣାଵପୁଲକ୍ଷିତୌ । ଜଯାକାଂକ୍ଷାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତୌ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣୌ
ଏକାପର ତୀର ଆଘାତରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଦୁହେଁ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲେ; ଦୁହେଁ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଜଯଂତକାର୍ତିକେଯୌ ଵା ପୁରାରିଃ ପୁରଭିଦ୍ଯଥା । ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୌ ରଣାଂଗଣେ
ଯେପରି କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ତାହାଙ୍କ ପୁର ଧ୍ୱଂସକାରୀ ପୂର୍ବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ପୁଷ୍କଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ବାଲଂ ଶୂରଶିରୋମଣେ । ତ୍ଵାଦୃଶୋ ନ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୀରଶିରୋମଣିଃ
ତାପରେ ପୁଷ୍କଳ, ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ବାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମ ପରି ଏମିତି ବୀର କେହିଁକୁ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।"
ଶିରସ୍ତେ ପାତଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ବାଣୈଃ ଶିତସୁପର୍ଵଭିଃ । ମା ପଲାଯସ୍ଵ ସମରେ ପ୍ରାଣାନ୍ରକ୍ଷସ୍ଵ ସଂଯତଃ
ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଧାରାଳ ଓ ଉତ୍ତମ ପଙ୍କ ଥିବା ତୀରରେ ଭୂଇଁରେ ପଡ଼ାଇଦେବି; ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇଯିବା ନାହିଁ, ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ସାଉଧାନ ହେଇ ରକ୍ଷା କର।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଲଵଂ ଵୀରଂ ଚକାର ଶରପଂଜରେ । ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ଶରା ଭୂମୌ ନଭସି ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ
ଏପରି କହି, ସେ ଲବଙ୍କୁ ତୀରରେ ଏକ ଖଞ୍ଜ ତିଆରି କଲେ; ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ତୀର ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଶରପଂଜରମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଲଵଃ ପୁଷ୍କଲମବ୍ରଵୀତ୍ । ମହତ୍କର୍ମ କୃତଂ ଵୀର ଯନ୍ମାଂ ବାଣୈରପୀଡଯତ୍
ତୀର ଖଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଲବ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହିପରି ତୀରରେ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ବଡ଼ କାମ କରିଛ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବାଣସଂଘାତଂ ପ୍ରଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଵଚନଂ ପୁନଃ । ଜଗାଦ ପୁଷ୍କଲଂ ଵୀରଃ ଶରସଂଧାନକୋଵିଦଃ
ଏପରି କହି, ସେ ତୀର ଗୁଛକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଓ ପୁଣିଥରେ ତୀର ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପାଲଯାତ୍ମାନମାଜିସ୍ଥଂ ମଚ୍ଛରାଘାତପୀଡିତଃ । ପତିଷ୍ଯସି ମହୀପୃଷ୍ଠେ ରୁଧିରେଣ ପରିପ୍ଲୁତଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିଅ, ମୋର ତୀର ଆଘାତରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛ; ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ନାହିଁଲେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବ।
ଏଵମୁକ୍ତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁଷ୍କଲଃ କୋପସଂଯୁତଃ । ରଣେ ସଂଯୋଧଯାମାସ ଲଵଂ ଵୀରଂ ମହାବଲମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୁଷ୍କଳ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବଳଶାଳୀ ବୀର ଲବଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଲଵଃ ପ୍ରକୁପିତୋ ବାଣଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଵୈରିଵିଦାରଣମ୍ । ଜଗ୍ରାହ ଲଵତଃ କୋଶାଦାଶୀଵିଷମିଵ କ୍ରୁଧା
ଲବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁକୁ ଚିରିଦେବା ପାଇଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରକୁ ତାଙ୍କର ତୀରଧାନିରୁ ବାହାର କଲେ, ମନେ ଯେପରି ରୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ହୋଇଥାଏ।
ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଃ ସଶରଶ୍ଚାପମୁକ୍ତୋ ଲଵସ୍ଯ ଚ । ହୃଦଯଂ ଭେତ୍ତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଛିନ୍ନୋ ଭାରତିନାଶୁ ସଃ
ତୀର ଧରି ଧନୁଷ୍ୟରୁ ଛାଡ଼ି, ଲବ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହୋଇ ହୃଦୟ ଭେଦିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଭାରତ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ଛିନ୍ନେ ଭାରତିନା ସଂଖ୍ଯେ ଶରେଣ ପ୍ରାଣହାରିଣା । ଅତ୍ଯଂତଂ କୁପିତୋ ଘୋରଂ ଶରମନ୍ଯଂ ସମାଦଦେ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ ଜଣେ ପ୍ରାଣ ନେଇପାରିବା ତୀରରେ ତାହାକୁ କାଟିଦେଲେ, ଲବ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର ଧରିଲେ।
ଆକର୍ଣାକୃଷ୍ଟଚାପେନ ସ ମୁକ୍ତୋ ନିଶିତଃ ଶରଃ । ବିଭେଦ ହୃଦଯଂ ତସ୍ଯ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ମହାରଣେ
କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣି, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଭେଦିଦେଲେ।
ଭିନ୍ନୋ ଵକ୍ଷସି ଵୀରେଣ ସାଯକେନାଶୁଗାମିନା । ପପାତ ଧରଣୀପୃଷ୍ଠେ ମହାଶୂରଶିରୋମଣିଃ
ବୀର ତୀବ୍ର ବେଗର ତୀରରେ ଛାତିରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ସେ ମହାଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତିତଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ପୁଷ୍କଲଂ ପଵନାତ୍ମଜଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ରାଘଵଭ୍ରାତ୍ରେ ଦଦୌ ମୂର୍ଚ୍ଛାସମନ୍ଵିତମ୍
ପୁଷ୍କଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ପବନପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଧରି, ରାମଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ।
ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଶୋକଵିହ୍ଵଲମାନସଃ । ହନୂମଂତଂ ଲଵଂ ହଂତୁଂ ନିଦିଦେଶ କ୍ରୁଧାନ୍ଵିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ତେଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଲବକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦିଆଗଲା।
ହନୂମାନ୍କ୍ରୋଧସଂପ୍ଲୁଷ୍ଟୋ ଲଵଂ ସଂଖ୍ଯେ ମହାବଲମ୍ । ଵିଜେତୁଂ ତରସା ପ୍ରାଗାଦ୍ଵୃକ୍ଷମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଶାଲ୍ମଲିମ୍
ହନୁମାନ କ୍ରୋଧରେ ଭସ୍ମ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବକୁ ଜିତିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଗେଇଗଲେ, ଏବଂ ଏକ ଶାଲମଳୀ ଗଛ ଉଠାଇଲେ।