ଆଯାତଂ ତନ୍ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲଂ ଵୀରପ୍ରପୂରିତମ୍ । ନ କିଂଚିନ୍ମନସା ବିଭ୍ଯେଲଵେନ ବଲଶାଲିନା
ସେ ବିରାଟ ସେନା ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବ କେବେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଭୟ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ଲଵଃ ସିଂହ ଇଵୋତ୍ତସ୍ଥୌ ମୃଗାନ୍ମତ୍ଵାଽଖିଲାନ୍ଭଟାନ୍ । ଧନୁର୍ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ରୋଷାଚ୍ଛରାନ୍ମୁଂଚନ୍ସହସ୍ରଶଃ
ଲବ ସିଂହ ପରି ଉଠିଲେ, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ମୃଗ ପରି ଭାବି, କ୍ରୋଧରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି, ହଜାର ହଜାର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ଶରୈଃ ପୀଡ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ମହାରୋଷେଣ ପୂରିତାଃ । ଵୀରଂ ବାଲଂ ମନ୍ଯମାନାଃ ସଂମୁଖଂ ପ୍ରାଦ୍ରଵଂସ୍ତଦା
ତୀରରେ ଅତିକ୍ରୁର ଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ସେନାମାନେ ଲବଙ୍କୁ ଛୋଟ ପିଲା ଭାବି, ସାମ୍ନାକୁ ଝପଟି ଆସିଲେ।
ଵୀରାନ୍ସହସ୍ରଶୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରମିଭିଃ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତାନ୍ । ଲଵୋ ଜଵେନ ସଂଧାଯ ଶରାନ୍ରୋଷପ୍ରପୂରିତଃ
ହଜାର ହଜାର ବିର ଯୋଦ୍ଧା ଘେରି ରହିଥିବାକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲବ ତୁରନ୍ତ ତୀର ଧନୁଷ୍ୟରେ ଲଗେଇଲେ।
ଭ୍ରମିରାଦ୍ଯା ସହସ୍ରେଣ ଦ୍ଵିତୀଯାଯୁତସଂଖ୍ଯଯା । ତୃତୀଯାଯୁତଯୁଗ୍ମେନ ତୁରୀଯାଯୁତପଂଚଭିଃ
ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ଥିଲେ ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ଦଶ ହଜାର, ତୃତୀୟ ଘେରାରେ କିଏଶି ଦୁଇ ଲକ୍ଷ, ଚତୁର୍ଥ ଘେରାରେ ପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଥିଲେ।
ପଂଚମୀ ଲକ୍ଷଯୋଧାନାଂ ଷଷ୍ଠୀ ଯୋଧାଯୁତାଧିକୈଃ । ସପ୍ତମୀ ଲକ୍ଷଯୁଗ୍ମେନ ସପ୍ତଭିର୍ଭ୍ରମିଭିର୍ଵୃତଃ
ପଞ୍ଚମ ଘେରାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧା, ଷଷ୍ଠ ଘେରାରେ ଦଶ ହଜାର ଠାରୁ ଅଧିକ, ସପ୍ତମ ଘେରାରେ ସାତ ଲକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧା ଏବଂ ସାତଟି ଘେରା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ।
ମଧ୍ଯେ ଲଵୋ ଭ୍ରମିଵ୍ଯାପ୍ତଃ ସ ଚରନ୍ଵହ୍ନିଵତ୍ତଦା । ଦାହଯାମାସ ସର୍ଵାନ୍ଵୈ ସୈନିକାନ୍ଭ୍ରମିକାରକାନ୍
ମଧ୍ୟରେ ଲବ ସେଇ ସାତଟି ଘେରା ଭିତରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଚଳି, ସେ ସମସ୍ତ ଘେରା ତିଆରି କରୁଥିବା ସେନାମାନେକୁ ଦହିଦେଲେ।
କାଚିତ୍ଖଙ୍ଗୈଃ ଶରୈଃ କାଚିତ୍କାଚିତ୍ପ୍ରାସୈଶ୍ଚ କୁଂତଲୈଃ । ପଟ୍ଟିଶୈଃ ପରିଘୈଃ ସର୍ଵା ଭ୍ରମିର୍ଭଗ୍ନା ମହାତ୍ମନା
କେତେକ ଘେରା ତଳୱାର ଓ ତୀରରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, କେତେକ ବାଣ ଓ ଗଦାରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଘେରା ମହାତ୍ମା ଲବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ।
ସପ୍ତଭିର୍ଭ୍ରମିଭିର୍ମୁକ୍ତୋ ରରାଜ ସ କୁଶାନୁଜଃ । ମେଘଵୃଂଦଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ଶଶୀଵ ଶରଦାଗମେ
ସେଇ ସାତଟି ଘେରାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, କୁଶଙ୍କ ପୁତ୍ର ଲବ ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ମେଘ ହଟିଯିବା ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ପ୍ରାହରତ୍ସର୍ଵଥା ଯୋଧାନ୍ଭିଂଦନ୍ଗଜକରାନ୍ବହୂନ୍ । ଛିଂଦଞ୍ଛିରାଂସି ଵୀରାଣାଂ ଚକ୍ରଭ୍ରୂଣି ମହାଂତି ଚ
ସେ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା, ହାତୀର ହସ୍ତ ଭାଙ୍ଗି, ବିରମାନେର ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ଏବଂ ବଡ଼ ࢂଢ଼ି ଭାଙ୍ଗି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ କରିଦେଲେ।
ଅନେକେ ପତିତା ଵୀରା ଲଵବାଣପ୍ରପୀଡିତାଃ । ମୁମୁହୁଃ ସମରେଽଥାନ୍ଯେ ନଷ୍ଟା ଅନ୍ଯେ ସୁକାତରାଃ
ଲବଙ୍କ ତୀରରେ ଅନେକ ବିର ଯୋଦ୍ଧା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; କିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚେତନ ହେଲେ, କିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, କିଏ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ।
ପଲାଯନପରଂ ସୈନ୍ଯଂ ଲଵବାଣପ୍ରପୀଡିତମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୀରୋ ରଣେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ପ୍ରାଯାତ୍ପୁଷ୍କଲସଂଜ୍ଞକଃ
ଲବଙ୍କ ତୀରରେ ପୀଡ଼ିତ ସେନା ଭାଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ବିର ପୁଷ୍କଳ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚ ଵଦନ୍ରୋଷପୂରିତଲୋଚନଃ । ରଥେ ସୁହଯଶୋଭାଢ୍ଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ପ୍ରାଯାଲ୍ଲଵଂ ବଲୀ
କ୍ରୋଧରେ ଆଖି ଭରି, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ' ବୋଲି ଡାକି, ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଲାଗିଥିବା ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ପୁଷ୍କଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ସ ଲଵଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ତିଷ୍ଠ ଦତ୍ତେ ମଯା ସଂଖ୍ଯେ ରଥେ ସୁହଯଶୋଭିତେ
ତାପରେ ପୁଷ୍କଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ଲବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଥମ୍ବ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ରଥ ଦେଉଛି, ଯେଉଁଠି ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଲାଗିଛି।'
ପଦାତିନା ତ୍ଵଯା ଯୁଦ୍ଧଂ କରୋମି କିମଥାହଵେ । ତସ୍ମାତ୍ତିଷ୍ଠ ରଥେ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେଽହଂ ଭଵତା ସହ । ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯାସୌ ଲଵଃ ପୁଷ୍କଲମବ୍ରଵୀତ୍
'ମୁଁ କାହିଁକି ପଦାତି ହୋଇ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି? ତେଣୁ ତୁମେ ରଥରେ ରୁହ, ପରେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲବ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତେ ରଥେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାମହଂ ରଣେ । ତଦା ମେ ପାପମେଵ ସ୍ଯାଜ୍ଜଯଃ ସଂଦିଗ୍ଧ ଏଵ ହି
'ତୁମେ ଦେଇଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ମୋ ପାଇଁ ସେ ଜୟ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ଓ ପାପ ହେବ।'
ନ ଵଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵୀର ପ୍ରତିଗ୍ରହପରାଯଣାଃ । ଵଯଂ ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ଦାନକର୍ମକ୍ରିଯାରତାଃ
'ହେ ବିର, ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହଁଁ, ଦାନ ନେବାରେ ଲାଗିଥିବା ନୁହଁଁ; ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ସଦା ଦାନ ଓ କର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା।'
ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵଦ୍ରଥଂ କୋପାଦ୍ଭନଜ୍ମି ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଭଵାନ୍ । ପାଦଚାରୀ ଭଵତ୍ଯେଵ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯତି
'ଏବେ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ତୁମର ରଥ ଭାଙ୍ଗିଦେବି; ତାପରେ ତୁମେ ପଦାତି ହେବ, ପରେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ।'
ପୁଷ୍କଲୋ ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଧର୍ମଧୈର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵିସିସ୍ମାଯ ଚିରଂ ଚିତ୍ତେ ଧନୁଃ ସଜ୍ଯମଥାକରୋତ୍
ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ଧୈର୍ୟ୍ୟ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ତାପରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତୟାରି କଲେ।
ତମାତ୍ତଧନୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲଵଃ କୋପସମନ୍ଵିତଃ । ଚାପଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ପାଣିସ୍ଥଂ ଶରସଂଧାନମାଚରନ୍
ତାଙ୍କୁ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଲବ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ହାତରେ ଧରିଥିବା ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଓ ତୀର ତୟାରି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ଯାଵତ୍ସ ଗୁଣଂ ଚାପଂ କୁରୁତେ ତାଵଦୁଦ୍ଧତଃ । ରଥଭଂଗଂ ଚକାରାସ୍ଯ ସମରେ ପ୍ରହସନ୍ବଲୀ
ସେ ଯେତେବେଳେ ଧନୁଷ୍ୟରେ ତାଣ ଦେଉଥିଲେ, ସେଇ ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହସି ହସି ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଭଗ୍ନଂ ରଥଂ ସ୍ଵକଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ମହାତ୍ମନା । ମହାଵୀରଂ ମନ୍ଯମାନଃ ପଦାତିଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ରଣେ
ନିଜ ରଥ ଭଙ୍ଗ ଓ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷ୍ୟ ଛିଣ୍ଡା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ମହାବୀର ଭାବି, ପଦାତି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଉଭୌ ଧନୁର୍ଧରୌ ଵୀରାଵୁଭାଵପି ଶରୋଦ୍ଧତୌ । ଉଭୌ କ୍ଷତଜଵିପ୍ଲୁଷ୍ଟୌ ଛିନ୍ନସନ୍ନାହିତାଵୁଭୌ
ଦୁହେଁ ଧନୁଷ୍ୟଧାରୀ, ଦୁହେଁ ବୀର, ଦୁହେଁ ତୀର ତଣିଥିଲେ; ଦୁହେଁ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲେ, ଦୁହେଁ ଆହତ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ବାଣଘାତଵିଶୀର୍ଣାଵପୁଲକ୍ଷିତୌ । ଜଯାକାଂକ୍ଷାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତୌ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣୌ
ଏକାପର ତୀର ଆଘାତରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଦୁହେଁ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲେ; ଦୁହେଁ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଜଯଂତକାର୍ତିକେଯୌ ଵା ପୁରାରିଃ ପୁରଭିଦ୍ଯଥା । ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୌ ରଣାଂଗଣେ
ଯେପରି କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ତାହାଙ୍କ ପୁର ଧ୍ୱଂସକାରୀ ପୂର୍ବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ପୁଷ୍କଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ବାଲଂ ଶୂରଶିରୋମଣେ । ତ୍ଵାଦୃଶୋ ନ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୀରଶିରୋମଣିଃ
ତାପରେ ପୁଷ୍କଳ, ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ବାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମ ପରି ଏମିତି ବୀର କେହିଁକୁ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।"
ଶିରସ୍ତେ ପାତଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ବାଣୈଃ ଶିତସୁପର୍ଵଭିଃ । ମା ପଲାଯସ୍ଵ ସମରେ ପ୍ରାଣାନ୍ରକ୍ଷସ୍ଵ ସଂଯତଃ
ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଧାରାଳ ଓ ଉତ୍ତମ ପଙ୍କ ଥିବା ତୀରରେ ଭୂଇଁରେ ପଡ଼ାଇଦେବି; ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇଯିବା ନାହିଁ, ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ସାଉଧାନ ହେଇ ରକ୍ଷା କର।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଲଵଂ ଵୀରଂ ଚକାର ଶରପଂଜରେ । ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ଶରା ଭୂମୌ ନଭସି ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ
ଏପରି କହି, ସେ ଲବଙ୍କୁ ତୀରରେ ଏକ ଖଞ୍ଜ ତିଆରି କଲେ; ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ତୀର ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଶରପଂଜରମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଲଵଃ ପୁଷ୍କଲମବ୍ରଵୀତ୍ । ମହତ୍କର୍ମ କୃତଂ ଵୀର ଯନ୍ମାଂ ବାଣୈରପୀଡଯତ୍
ତୀର ଖଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଲବ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହିପରି ତୀରରେ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ବଡ଼ କାମ କରିଛ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବାଣସଂଘାତଂ ପ୍ରଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଵଚନଂ ପୁନଃ । ଜଗାଦ ପୁଷ୍କଲଂ ଵୀରଃ ଶରସଂଧାନକୋଵିଦଃ
ଏପରି କହି, ସେ ତୀର ଗୁଛକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଓ ପୁଣିଥରେ ତୀର ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ କହିଲେ।