ଦଂତଯୋଶ୍ଚରଣୌ ଧୃତ୍ଵା ରୁରୋହ ଗଜମସ୍ତକେ । ମୁକୁଟଂ ଶତଧା କୃତ୍ଵା କଵଚଂ ତୁ ସହସ୍ରଧା
ହାତୀର ଦାନ୍ତକୁ ପାଦରେ ଧରି, ସେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ସେ ମୁକୁଟକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଏବଂ କବଚକୁ ହଜାର ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
କେଶେଷ୍ଵାକୃଷ୍ଯ ସେନାନ୍ଯଂ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ । ପାତିତଃ ସ ଗଜୋପସ୍ଥାତ୍ସେନାନୀଃ କୁପିତଃ ପୁନଃ
ସେ ସେନାପତିଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ। ହାତୀର ପିଠିରୁ ପଡ଼ି, ସେନାପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୁଣି ଉଠିଲେ।
ହୃଦଯେ ତାଡଯାମାସ ମୁଷ୍ଟିନା ଵଜ୍ରମୁଷ୍ଟିନା । ସ ଆହତୋ ମୁଷ୍ଟିଭିସ୍ତୁ କ୍ଷୁରପ୍ରାନ୍ନିଶିତାଞ୍ଛରାନ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ସମାନ ମୁଷ୍ଟିରେ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ମୁମୋଚ ହୃଦଯେ କ୍ଷିପ୍ରଂ କୁଂଡଲୀକୃତଧନ୍ଵଵାନ୍ । ସ ରରାଜ ରଣୋପାଂତେ କୁଂଡଲୀକୃତ ଚାପଵାନ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ହୃଦୟ ଦିଗରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଘୁଞ୍ଚାଇ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶିରସ୍ତ୍ରଂ କଵଚଂ ବିଭ୍ରଦଭେଦ୍ଯଂ ଶରକୋଟିଭିଃ । ସ ଵିଦ୍ଧଃ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈସ୍ତଂ ହଂତୁଂ ଖଡ୍ଗମାଦଦେ
ଅଭେଦ୍ୟ ମୁଣ୍ଡା ଓ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଅନେକଥର ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ତାଲୱାର ଉଠାଇଲେ।
ଦଶନ୍ରୋଷାତ୍ସ୍ଵଦଶନାନ୍ନିଃଶ୍ଵସନ୍ନୁଚ୍ଛ୍ଵସନ୍ମୁହୁଃ । ଖଡ୍ଗହସ୍ତଂ ସମାଯାଂତଂ ଶୂରଂ ସେନାପତିଂ ଲଵଃ
କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ପୁନିପୁନି ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ତାଲୱାର ଧରିଥିବା ସେ ସୂର ନାୟକ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ଭୁଜମଧ୍ଯଂ ତୁ ସ ଖଡ୍ଗଃ ପାଣିରାପତତ୍ । ଛିନ୍ନଂ ଖଡ୍ଗଧରଂ ହସ୍ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୋପାଚ୍ଚମୂପତିଃ
ସେ ତାଲୱାର ତାଙ୍କର ହାତର ମଧ୍ୟ ଭାଗ କାଟିଦେଲା, ତାଲୱାର ଧରିଥିବା ହାତ ଭୂମିକୁ ପଡିଗଲା; ନିଜର କଟା ହାତ ଦେଖି ନାୟକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଵାମେନ ଗଦଯା ହଂତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରାମ ଭୁଜେନ ତମ୍ । ସୋଽପି ଚ୍ଛିନ୍ନୋ ଭୁଜସ୍ତସ୍ଯ ସାଂଗଦସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣସାଯକୈଃ
ତାପରେ ସେ ବାମ ହାତରେ ଗଦା ନେଇ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଶୋଭିତ ହାତଟି ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋ ଵୀରଃ ପାଦାଭ୍ଯାମହନଲ୍ଲଵମ୍ । ଲଵଃ ପାଦାହତସ୍ତସ୍ଯ ନ ଚଚାଲ ରଣାଂଗଣେ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ବୀର ସେ ପାଦରେ ଲବକୁ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପାଦରେ ଆଘାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଲବ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକଥରେ ହେଲେ ନାହିଁ।
ସ୍ରଜାହତୋ ଦ୍ଵିପ ଇଵ ଚରଣଚ୍ଛେଦନଂ ଵ୍ଯଧାତ୍ । ତଦାପି ତଂ ମୌଲିନାସୌ ପ୍ରହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ମାଳାରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ହାତୀ ପରି, ସେ ତାଙ୍କର ପାଦ କାଟିଦେଲେ; ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତଦା ଲଵଶ୍ଚମୂନାଥଂ ମନ୍ଯମାନୋଽଧିପୌରୁଷମ୍ । କରଵାଲଂ ସମାଦାଯ କରେ କାଲାନଲୋପମମ୍
ତାପରେ ଲବ, ସେନାନାୟକଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ଭାବି, ହାତରେ ତାଲୱାର ଧରିଲେ; ସେ ତାଲୱାର କାଳାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା।
ଅଚ୍ଛିନଚ୍ଛିର ଏତସ୍ଯ ମହାମୁକୁଟଶୋଭିତମ୍ । ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଚ୍ଚମୂନାଥେ ନିପାତିତେ
ସେ ମହାମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; ସେନାନାୟକ ପଡିଯିବା ସହ ବଡ ହାହାକାର ଚାଲିଗଲା।
ସୈନିକାଃ ପରିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ଲଵଂ ହଂତୁଂ ସମାଗତାଃ । ଲଵସ୍ତାନ୍ସ୍ଵଶରାଘାତୈଃ ପଲାଯନପରାନ୍ଵ୍ଯଧାତ୍
ସେନା ସଦସ୍ୟମାନେ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଲବକୁ ମାରିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଲବ ନିଜ ବାଣର ଆଘାତରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ।
ଛିନ୍ନାଭିନ୍ନାଂଗକାଃ କେଚିଦ୍ଗତା କେଚିଦ୍ରଣାଂଗଣାତ୍ । ସ ନିଵାର୍ଯାଖିଲାନ୍ଯୋଧାନ୍ଵିଜଗାହ ଚମୂଂ ମୁଦା
କିଛି ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ଅଂଗ ଚିରିଯାଇଥିଲା, କିଛି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଛାଡିଦେଲେ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକି, ଆନନ୍ଦରେ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵାରାହ ଇଵ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଲଯେ ସୁମହାର୍ଣଵମ୍ । ଗଜା ଭିନ୍ନା ଦ୍ଵିଧା ଜାତା ମୌକ୍ତିକୈଃ ପୂରିତା ମହୀ
ସୃଷ୍ଟି ସମାପ୍ତିରେ ବଡ ଦରିଆରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ବରାହ ପରି, ହାତୀମାନେ ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଭୂମିରେ ମୁକ୍ତା ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଦୁର୍ଗମାଭୂଦ୍ଭଟାଗ୍ର୍ଯାଣାଂ ପର୍ଵତୈର୍ଵ୍ଯାପୃତା ଯଥା । ଅଶ୍ଵାଃ କନକପଲ୍ଯାଣା ରୁଚିରାରତ୍ନରାଜିତାଃ
ପୃଥିବୀ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିବା ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ସୁନାର ଲଗାମ ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଥିଲେ।
ଅପତନ୍ରୁଧିରାପ୍ଲୁଷ୍ଟେ ହ୍ରଦେ ବଲ ସୁଶୋଭିତାଃ । ରଥିନଃ କରମଧ୍ଯସ୍ଥ ଧନୁର୍ଦଂଡସୁଶୋଭିନଃ
ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ହ୍ରଦରେ ସେନା ପଡିଯାଇଥିଲେ, ସେନା ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା; ରଥୀମାନେ ହାତ ମଧ୍ୟରେ ଧନୁଷ୍ ଧରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲେ।
ରଥୋପସ୍ଥେ ନିପତିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗା ଇଵ ଵୈ ସୁରାଃ । ସଂଦଷ୍ଟୌଷ୍ଠପୁଟା ଵକ୍ତ୍ର ଭ୍ରମଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଵିଲକ୍ଷିତାଃ
ରଥର ମଝିରେ ପଡିଯାଇଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିବା ଦେବତାମାନେ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଦଂଶିତ, ମୁହଁରେ ଭାଗ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା।
ପତିତାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଵୀରା ରଣଵିଶାରଦାଃ । ସୁସ୍ରାଵ ଶୋଣିତସରିଦ୍ଧଯମସ୍ତକକଚ୍ଛପା
ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୀରମାନେ ପଡିଥିଲେ; ରକ୍ତ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା, ମୁଣ୍ଡମାନେ କଚ୍ଛପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ମହାପ୍ରଵାହଲଲିତା ଵୈରିଣାଂ ଭଯକାରିକା । କେଷାଂଚିଦ୍ବାହଵିଶ୍ଛିନ୍ନାଃ କେଷାଂ ପାଦା ଵିକର୍ତିତା
ବଡ ପ୍ରବାହରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ଏହି ରକ୍ତ ଶ୍ରୋତ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଥିଲା; କିଛିଙ୍କର ହାତ କାଟିଯାଇଥିଲା, କିଛିଙ୍କର ପାଦ ଖଣ୍ଡିତ ହୋଇଥିଲା।
କେଷାଂ କର୍ଣାଶ୍ଚ ନାସାଶ୍ଚ କେଷାଂ କଵଚକୁଂଡଲେ । ଏଵଂ ତୁ କଦନଂ ଜାତଂ ସେନାନ୍ଯାଂ ପତିତେ ରଣେ
କିଛିଙ୍କର କାନ ଓ ନାକ କାଟିଯାଇଥିଲା, କିଛିଙ୍କର ବର୍ମ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଖସିଯାଇଥିଲା; ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା ହେବାରୁ ସେନାନାୟକ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡିଯିଲେ।
ସର୍ଵେ ନିପତିତା ଵୀରା ନ କେଚିଜ୍ଜୀଵିତାସ୍ତତଃ । ଲଵୋ ଜଯଂ ରଣେ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵୈରିଵୃଂଦଂ ଵିଜିତ୍ଯ ଚ
ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ପଡିଯାଇଥିଲେ; ତାପରେ କେହି ବଞ୍ଚିଲେ ନାହିଁ। ଲବ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିଲେ।
ଅନ୍ଯାଗମନଶଂକାଯାଂ ମନଃ କୁର୍ଵନ୍ନଵୈକ୍ଷତ । କେଚିଦୁର୍ଵରିତା ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ଭାଗ୍ଯେନ ନ ରଣେ ମୃତାଃ
କେହିମାନେ ଆଉ କିଛି ଆକ୍ରମଣ ହେବ ବୋଲି ଭାବି, ମନକୁ ସଚେତନ ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ଚାରିପାଖକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ; ତଳେ କିଛି ଭାଗ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ରୁ ରକ୍ଷା ପାଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସଵିଧେ ଜଗ୍ମୁଃ ଶଂସିତୁଂ ଵୃତ୍ତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଗତ୍ଵା ତେ କଥଯାମାସୁର୍ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ରଣାଂଗଣେ
ସେମାନେ ନିକଟରେ ଥିବା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେସବୁ କଥା ସେଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
କାଲଜିନ୍ନିଧନଂ ବାଲାଚ୍ଚିତ୍ରକାରି ରଣୋଦ୍ଯମମ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତାନୁଵାଚ ହ
କାଳଜିତଙ୍କର ଏକ ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ସେ ଶିଶୁର ଅସାଧାରଣ ପ୍ରାକ୍ରମ ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହସନ୍ରୋଷାଦ୍ଦଶନ୍ଦଂତାନ୍ବାଲଗ୍ରାହ ହଯଂ ସ୍ମରନ୍ । ରେ ଵୀରାଃ କିଂ ମଦୋନ୍ମତ୍ତା ଯୂଯଂ କିଂ ଵା ଛଲଗ୍ରହାଃ
କ୍ରୋଧ ଓ ହାସ୍ୟ ସହିତ, ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ା ଧରାଯିବା ଘଟଣାଟିକୁ ମନେ ପକାଇ, ଦଶଦନ୍ତୀ କହିଲେ: 'ହେ ବୀରମାନେ, ତମେ କି ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, କିମ୍ବା ଚତୁରାଇ କରୁଛ?'
କିଂ ଵା ଵୈକଲ୍ଯମାଯାତଂ କାଲଜିନ୍ମରଣଂ କଥମ୍ । ଯଃ ସଂଖ୍ଯେ ଵୈରିଵୃଂଦାନାଂ ଦାରୁଣଃ ସମିତିଂଜଯଃ
'ନାହିଁ କି ତମେ କିଛି ଅସୁବିଧାରେ ପଡ଼ିଛ? କାଳଜିତ କିପରି ମରିପାରିଲେ? ସେ ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜିତିଥିଲେ—'
ତଂ କଥଂ ବାଲକୋ ଜୀଯାଦ୍ଯମସ୍ଯାପି ଦୁରାସଦମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଵାକ୍ଯଂ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଵୀରାଃ ପ୍ରୋଚୁରସୃକ୍ପ୍ଲୁତାଃ
'ସେଠି ଏମିତି ଦୁର୍ଜୟ ଥିବା ଲୋକକୁ ଏକ ଶିଶୁ କିପରି ହରାଇପାରିଲା? ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ବୀରମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:'
ନାସ୍ମାକଂ ମଦମତ୍ତାଦି ନ ଚ୍ଛଲୋ ନ ଚ ଦେଵନମ୍ । କାଲଜିନ୍ମରଣଂ ସତ୍ଯଂ ଲଵାଜ୍ଜାନୀହି ଭୂପତେ
'ଆମ ମଧ୍ୟରେ ନ ଅହଂକାର ଅଛି, ନ ଚତୁରାଇ, ନ ମୂର୍ଖତା; କାଳଜିତଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସତ୍ୟ, ରାଜା, ଏହି କଥା ଲବ ଠାରୁ ଜାଣ।'
ବଲଂ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଂ ମଥିତଂ ବାଲେନାତୁଲଶୌଂଡିନା । ଅତଃ ପରଂ ତୁ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ଯେ ପ୍ରେଷ୍ଯା ନୃଵରୋତ୍ତମାଃ
'ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାକୁ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାକ୍ରମଶାଳୀ ଶିଶୁ ଚୁର୍ମାର କରିଦେଲେ; ଏବେ ଆଗକୁ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ୍, ମହାନ ନରପତିମାନେ ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'