ପ୍ରସେନ ଉଵାଚ- ଭାରାନଷ୍ଟସୁଵର୍ଣାନି ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରସଵତେ ମଣିଃ । ତସ୍ମାତ୍କସ୍ଯ ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯମିଦଂ ମଯା
ପ୍ରସେନ କହିଲେ— ଏହି ମଣି ପ୍ରତିଦିନ ହାରାଇଥିବା ସୁନା ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ୟମନ୍ତକ ମୁଁ କାହାକୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ତଦଭିପ୍ରାଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀମୁଵାସ ହ । କଦାଚିନ୍ମୃଗଯାଂ କର୍ତ୍ତୁଂ କୃଷ୍ଣଃ ସର୍ଵୈର୍ଯଦୂତ୍ତମୈଃ
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଜାଣି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ; କେବେ କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାରଣ୍ଯଂ ପ୍ରସେନାଦ୍ଯୈର୍ମହାବଲୈଃ । ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଵୈ ମୃଗାନ୍ହଂତୁମନୁଯାତାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ପ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଏକ ଏଵ ମହାରଣ୍ଯେ ପ୍ରସେନୋ ଦୂରମାଗତଃ । ତଂ ସିଂହୋ ଦୃଷ୍ଟମାସାଦ୍ଯ ହତ୍ଵା ରତ୍ନଂ ଜହାର ସଃ
ପ୍ରସେନ ଏକା ଏକା ଦୂର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆସି, ହତ୍ୟା କରି, ମଣିଟି ନେଇଗଲା।
ତଂ ସିଂହଂ ଜାଂବବାନ୍ହତ୍ଵା ମଣିଂ ଗୃହ୍ଯ ମହାବଲଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ବିଲଂ ତୂର୍ଣଂ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ନିଷେଵିତମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନର, ନିଜ ହାତରେ ସିଂହକୁ ମାରି, ମଣିଟିକୁ ନେଇ, ଦେବୀମାନେ ରହୁଥିବା ଗୁହାକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନସ୍ତଂଗତେ ସୂର୍ଯେ ଵାସୁଦେଵଂ ସହାନୁଗଃ । ଚତୁର୍ଥ୍ଯାମୁଦିତଂ ଚଂଦ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଂ ପୁରମାଵିଶତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଚତୁର୍ଥୀ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵେ ପୁରଜନାଃ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରୋଚୁଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ହତ୍ଵା ପ୍ରସେନଂ ଗୋଵିଂଦୋ ମୃଗଵ୍ଯାଜେନ କାନନେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସହରବାସୀ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ କହିଲେ, 'ଗୋବିନ୍ଦ କାନନରେ ମୃଗ ଶିକାର ନାମରେ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି।'
ସ୍ଯମଂତକଂ ମଣିଵରମଗ୍ରହୀଦଵିଶଂକଯା । ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ହରିସ୍ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵାରକାଜନଭାଷିତମ୍
'ସେ ସନ୍ଦେହ ନକରି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ନେଇଛନ୍ତି।' ଏହିପରି ଦ୍ୱାରକାବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ହରି—
ଅଜ୍ଞଲୋକଭଯାତ୍ସର୍ଵୈର୍ଯଦୁଭିର୍ଗହନଂ ଯଯୌ । ଦର୍ଶଯାମାସ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସିଂହେନ ନିହତଂ ଵନେ
ମୁଢ଼ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ କାନନକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ପ୍ରସେନକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦେଲେ।
ଲବ୍ଧାତ୍ମଶୁଦ୍ଧିସ୍ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍ । ଏକଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଗଦାପାଣିର୍ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍
ସେଠାରେ ନିଜ ମନ ପବିତ୍ର କରି, ବଡ଼ ସେନାକୁ ରଖି, ଏକା ହାତରେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଓ ଗଦା ନେଇ ଘନ କାନନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବିଲଂ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଵିଶଂକିତଃ । ତତ୍ର ନାନା ମଣିଵରଦ୍ଯୋତିତେ ଵିମଲେ ଗୃହେ
ବଡ଼ ଗୁହାଟିକୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଅନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ଆଲୋକରେ ଜଗମଗାଉଥିବା ଏକ ପବିତ୍ର ଘର ଥିଲା।
ସୁତଂ ଜାଂବଵତୋ ଧାତ୍ରୀ ଦୋଲାମାରୋପ୍ଯ ଲୀଲଯା । ଦୋଲାମୁଖେ ମଣିଂ ଧୃତ୍ଵା ଦୋଲଯନ୍ଗାଯତୀ ମୁଦା
ଜାମ୍ବବତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଧାତ୍ରୀ, ଲୀଳାରେ ତାଙ୍କୁ ଝୁଲାରେ ବସାଇ, ଝୁଲାର ମୁଣ୍ଡରେ ମଣିଟି ଧରି, ଆନନ୍ଦରେ ଝୁଲାଇ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ସିଂହଃ ପ୍ରସେନମଵଧୀତ୍ସିଂହୋ ଜାଂବଵତା ହତଃ । ସୁକୁମାରକ ମା ରୋଦୀସ୍ତଵ ହ୍ଯେଷ ସ୍ଯମଂତକଃ
ସିଂହ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଥିଲା, ଏବଂ ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବତ ମାରିଥିଲେ। 'ହେ ସୁକୁମାର, କାନ୍ଦନି, ଏହି ତୋ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାସୁଦେଵୋଽଥ ଶଂଖଂ ଦଧ୍ମୌ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ତେନ ନାଦେନ ମହତା ନିର୍ଜଗାମାତ୍ର ଜାଂବଵାନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରତାପୀ ବାସୁଦେବ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ। ସେ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଜାମ୍ବବାନ୍ ବାହାରିଲେ।
ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ଘୋରଂ ଦଶରାତ୍ରଂ ନିରଂତରମ୍ । ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଵଜ୍ରକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତଭଯାଵହମ୍
ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ରାତି ଧରି ଅବିରତ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ତାଙ୍କର ମୁଠି ବଜ୍ର ସମାନ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ବଲଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ତଥାତ୍ମବଲସଂକ୍ଷଯମ୍ । ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ପୂର୍ଵଵଚନଂ ବୁବୁଧେ ପରମାତ୍ମନଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ୁଥିବା ଓ ନିଜର ଶକ୍ତି କମିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଥିବା ପରମାତ୍ମାଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସୋଽଯଂ ରାମୋଽଵତୀର୍ଣୋଽତ୍ର ଧର୍ମତ୍ରାଣାଯ ଵୈ ପୁନଃ । ସ ଆଗତୋ ମମ ସ୍ଵାମୀ ଦାତୁଂ ମମ ମନୋରଥମ୍
'ଏହି ରାମ ନିଜେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପୁନି ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି; ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଥ ଋକ୍ଷେଶୋ ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ରଣକର୍ମ ତତ୍ । ପ୍ରାଂଜଲି ପ୍ରାହ ଗୋଵିଂଦଂ କୋ ଭଵାନିତି ଵିସ୍ମଯାତ୍
ଏପରି ଜାଣି, ରିକ୍ଷରାଜ ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଆପଣ କିଏ?'
ନିଵର୍ତ୍ଯ କଦନଂ ଶୌରିଃ ପ୍ରୋଚେ ଗଂଭୀରଯା ଗିରା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ପୁତ୍ରୋଽହଂ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵ ଇତୀରିତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରି, ଶୌରି ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ, ଯେଉଁକୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ମମରତ୍ନଂ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯଂ ହୃତଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ସୁନିର୍ଭଯଃ । ତଦ୍ଦୀଯତାଂ ଚ ଶୀଘ୍ରଂ ମେ ଅନ୍ଯଥା ଵଧମେଷ୍ଯସି
'ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମୋର ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଇଛ; ଏହିଁ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଫେରାଇଦିଅ, ନହେଲେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।'
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଜାଂବଵାନ୍ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଣନାମାଥ ଦଂଡଵତ୍ । ପରିଣୀଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵିନଯାତ୍ପ୍ରାହ କେଶଵମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାମ୍ବବାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ନମସ୍କାର କରି ବିନୟରେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜାଂବଵାନୁଵାଚ- ଧନ୍ଯୋସ୍ମି କୃତକୃତ୍ଯୋସ୍ମି ତଵ ସଂଦର୍ଶନାତ୍ପ୍ରଭୋ । ଦାସୋଽହଂ ପୂର୍ଵଭାଵେନ ତଵ ଦେଵକିନଂଦନ
ଜାମ୍ବବାନ୍ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ହେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ, ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରୁ ତୁମର ଦାସ।'
ଦତ୍ତଵାନସି ଗୋଵିଂଦ କଦନଂ ପୂର୍ଵକାଂକ୍ଷିତମ୍ । ମଯେଦଂ କଦନଂ ମୋହାଦ୍ଯତ୍କୃତଂ ସ୍ଵାମିନା ତ୍ଵଯା । ତତ୍କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ଜଗନ୍ନାଥ କରୁଣାକର ଶାଶ୍ଵତ
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରାଯାଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ମୋହରେ ପଡ଼ି ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, କରୁଣାର ସାଗର, ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନାନାରତ୍ନମଯେ ପୀଠେ ନିଵେଶ୍ଯ ଵିନଯାତ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏପରି କହି, ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ରତ୍ନାସନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ବସାଇଲେ।
ଶାରଦାବ୍ଜନିଭୌ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଶୁଭଵାରିଣା । ମଧୁପର୍କଵିଧାନେନ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଦୂଦ୍ଵହମ୍
ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ଶାରଦା ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ପାଦ ଧୋଇ, ମଧୁପର୍କ ବିଧିରେ ଯଦୁବଂଶୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଵସ୍ତ୍ରୈରାଭରଣୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ପୁତ୍ରୀଂ ଜାଂବଵତୀଂ ନାମ କନ୍ଯାଂ ଲାଵଣ୍ଯସଂଯୁତାମ୍
ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି, ତା’ ପରେ ତାଙ୍କର ଝିଅ ଲାଭଣ୍ୟମୟୀ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
କନ୍ଯାରତ୍ନଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଭାର୍ଯାର୍ଥମମିତୌଜସେ । ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ମଣିମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯଂ ଦଦୌ ମଣିମ୍
ସେ ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ସହିତ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ତତ୍ରୈଵୋଦ୍ଵାହ୍ଯ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟପରଵୀରହା । ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ପରାଂ ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଜାଂବଵତେ ହରିଃ
ସେଠାରେ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କର ବିବାହ କରି, ଶତ୍ରୁଘାତୀ ପ୍ରଭୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଜାମ୍ବବତଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ପରମ ମୋକ୍ଷ ଦେଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତନଯାଂ ତସ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ଜାଂବଵତୀଂ ମୁଦା । ଵିନିର୍ଗତ୍ଯ ବିଲାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯଯୌ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍
ସେ ଜାମ୍ବବତୀ ଝିଅକୁ ଆନନ୍ଦରେ ନେଇ, ସେଇ ଗୁହାରୁ ବାହାରି, ଦ୍ୱାରକା ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସତ୍ରାଜିତେ ଦଦୌ ରତ୍ନଂ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯଂ ଯଦୂତ୍ତମଃ । ଦୁହିତ୍ରେ ପ୍ରଦଦୌସୋଽପି କନ୍ଯାଯୈ ମଣିମୁତ୍ତମମ୍
ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଣି ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।