ଅନ୍ଯଥା ତଵ ମେ ଦୌସ୍ଥ୍ଯାଜ୍ଜୀଵିତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଭଟସ୍ଯ ହି
ଯଦି ତୁମେ ଏଭଳି ଜିଦ୍ଧି କରିବ, ତେବେ ତୁମର ଜୀବନ ରହିବ ନାହିଁ। ଏହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସେନାପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି,
ଜହାସ କିଂଚିଦାକୋପାଦୁଵାଚ ଚ ଵଚୋଦ୍ଭୁତମ୍ । ଗଚ୍ଛ ମୁକ୍ତୋସି ତଂ ରାମଂ କଥଯସ୍ଵ ହଯଗ୍ରହମ୍
ସେ ହାଲୁକ ରୋଷରେ ହସି, ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିଲେ: 'ଚାଲ, ତୁମେ ମୁକ୍ତ; ରାମଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ା ଧରାଯିବା ବିଷୟ କୁହ।'
ତ୍ଵତ୍ତୋ ବିଭେମି ନୋ ଶୂର ଵାକ୍ଯେନ ନଯଶାଲିନା । ମମାତ୍ର ଗଣନା ନାସ୍ତି ତ୍ଵାଦୃଶାଃ କୋଟଯୋ ଯଦି
ମୁଁ ତୁମକୁ, ଶୂରବୀର, କିମ୍ବା ତୁମର ଚତୁର କଥାକୁ ଭୟ କରେନି। ତୁମ ପରି କୋଟିକୋଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ତାହାର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ।
ମାତୃପାଦପ୍ରସାଦେନ ତୂଲୀଭୂତା ନ ସଂଶଯଃ । କାଲଜିତ୍ତଵ ଯନ୍ନାମ ମାତ୍ରାକାରି ମନୋଜ୍ଞଯା
ମୋ ମାଆଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର କୃପାରେ ମୁଁ ତୁଳାର ପରି ହେଇଯାଇଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କାଳଜିତ୍, ତୁମର ନାମ ତୁମର ମନୋହର ମାଆ ଦେଇଥିଲେ।
ପକ୍ଵବିଂବଫଲସ୍ଯେଵ ଵର୍ଣତୋ ନ ଚ ଵୀର୍ଯତଃ । ଦର୍ଶଯସ୍ଵାଧୁନା ଵୀର୍ଯଂ ସ୍ଵନାମବଲଚିହ୍ନିତଃ
ପକ୍କ ବିମ୍ବା ଫଳର ରଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିରେ ନୁହେଁ। ଏବେ ତୁମର ନାମ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖା।
ମାଂ କାଲଂ ତଵ ସଂଜିତ୍ଯ ସତ୍ଯନାମା ଭଵିଷ୍ଯସି । ଶେଷ ଉଵାଚ। ସ ଵାକ୍ଯୈଃ ପଵିନାତୁଲ୍ଯୈର୍ଭିନ୍ନଃ ସୁଭଟଶେଖରଃ
ମୋତେ ଜିତିପାରିଲେ, ତେବେ ତୁମେ ନିଜ ନାମ ପ୍ରମାଣ କରିପାରିବ। ଶେଷ କହିଲେ: ତୀର ଭଳି କଠୋର କଥାରେ, ସେ ଶୂରମା ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ଘାତ ଲାଗିଲା।
ଚୁକୋପ ହୃଦଯେଽତ୍ଯତଂ ଜଗାଦ ଵଚନଂ ପୁନଃ । କସ୍ମିନ୍କୁଲେ ସମୁତ୍ପତ୍ତିଃ କିଂ ନାମାସି ଚ ବାଲକ । ତ୍ଵନ୍ନାମ ନାଭିଜାନାମି କୁଲଂ ଶୀଲଂ ଵଯସ୍ତଥା
ସେ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ପୁଣି କହିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ? ତୁମର ନାଁ କଣ, ଛୁଆ? ମୁଁ ତୁମର ନାଁ, ଗୋତ୍ର, ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ବୟସ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ।'
ପାଦଚାରଂ ରଥସ୍ଥୋଽହମଧର୍ମେଣ କଥଂ ଜଯେ । ତଦାତ୍ଯଂତଂ ପ୍ରକୁପିତୋ ଜଗାଦ ଵଚନଂ ପୁନଃ
ମୁଁ ଏକ ରଥଚାଳକ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ କିପରି ତୁମକୁ ହରାଇପାରିବି? ଏହା କହି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
କୁଲେନ କିଂ ଚ ଶୀଲେନ ନାମ୍ନା ଵା ସୁମନୋହୃଦା । ଲଵୋଽହଂ ଲଵତଃ ସର୍ଵାଞ୍ଜେଷ୍ଯାମି ରିପୁସୈନିକାନ୍
ଗୋତ୍ର, ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ନାଁ ଏକ ଭଲ ହୃଦୟ ପାଇଁ କଣ କାମର? ମୁଁ ଲବ, ଲବଙ୍କ ପୁଅ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ହରାଇଦେବି।
ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵାମପି ଭଟଂ କରିଷ୍ଯେ ପାଦଚାରିଣମ୍ । ଇତ୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵା ଧନୁଃ ସଜ୍ଯଂ ଚକାର ସ ଲଵୋ ବଲୀ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ପଦାଟିକ ସେନାରେ ପରିଣତ କରିଦେବି। ଏଭଳି କହି ବଳବାନ୍ ଲବ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଟଂକାରଯାମାସ ତଦା ଵୀରାନାକଂପଯନ୍ହୃଦି । ଵାଲ୍ମୀକିଂ ପ୍ରଥମଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଜାନକୀଂ ମାତରଂ ଲଵଃ
ତାପରେ ସେ ଏମିତି ଗଜଗଜା ଶବ୍ଦ କଲେ ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କର ହୃଦୟ କମ୍ପିଗଲା। ଲବ ପ୍ରଥମେ ବାଲ୍ମୀକି ଓ ତାଙ୍କ ମାଆ ଜାନକୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ମୁମୋଚ ବାଣାନ୍ନିଶିତାନ୍ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଣାପହାରିଣଃ । କାଲଜିତ୍ସ୍ଵଧନୁଃ କୃତ୍ଵା ସଜ୍ଯଂ କୋପସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ପ୍ରାଣ ନେଇପାରିବାର ଶକ୍ତି ଥିଲା। କାଳଜିତ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଥିଲେ।
ତାଡଯାମାସ ଜଵନୋ ଲଵଂ ରଣଵିଶାରଦଃ । ତଦ୍ବାଣାଞ୍ଛତଧା ଛିତ୍ତ୍ଵା କ୍ଷଣାଦ୍ଵେଗାତ୍କୁଶାନୁଜଃ
ଯବନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଲବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କୁଶଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ତୁରନ୍ତ ତାହାର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ କାଟିଦେଲେ।
ସେନାନ୍ଯଂ ଵିରଥଂ ଚକ୍ରେ ଵସୁଭିଃ ସ୍ଵଶରୋତ୍ତମୈଃ । ଵିରଥୋ ଗଜମାନୀତମାରୁରୋହ ଭଟୈର୍ନିଜୈଃ
ସେ ନିଜ ଉତ୍ତମ ବାଣରେ ସେନାପତିଙ୍କୁ ରଥରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ରଥ ହରାଇ, ସେନାପତି ନିଜ ସେନାର ଲୋକମାନେ ଆଣିଥିବା ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ମଦୋନ୍ମତ୍ତଂ ମହାଵେଗଂ ସପ୍ତଧା ପ୍ରସ୍ରଵାନ୍ଵିତମ୍ । ଗଜାରୂଢଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଶଭିର୍ଧନୁଷୋଗତୈଃ
ହାତୀଟି ମଦରେ ମତ୍ତ, ବେଶି ତେଜ ଏବଂ ସାତ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଲବ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟରୁ ଦଶଟି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିହସନ୍ସର୍ଵାନ୍ରିପୁଗଣାଞ୍ଜଯୀ । କାଲଜିତ୍ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତମାନସଃ
ସେ ହସିହସି ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଜିତିଲେ। କାଳଜିତଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି ସେନାପତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଗଦାଂ ମୁମୋଚ ମହତୀଂ ମହାଯସ ଵିନିର୍ମିତାମ୍ । ଆପତଂତୀଂ ଗଦାଂ ଵେଗାଦ୍ଭାରାଯୁତଵିନିର୍ମିତାମ୍
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଗଦା ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି ଗଦା ଦଶ ହଜାର ଭାରରେ ତିଆରି ହୋଇ, ତେଜରେ ଆଗେଇଯାଉଥିଲା।
ତ୍ରିଧା ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା କ୍ଷୁରପ୍ରୈଃ ସକୁଶାନୁଜଃ । ପରିଘଂ ନିଶିତଂ ଘୋରଂ ଵୈରିପ୍ରାଣହରୋଦିତମ୍
କୁଶଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ତୀବ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଗଦାଟିକୁ ତିନି ଖଣ୍ଡରେ କାଟିଦେଲେ। ପରେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେଇପାରିବା ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ଲୋହାର ଗଦା ଛାଡ଼ିଲେ।
ମୁକ୍ତଂ ପୁନସ୍ତେନ ଲଵଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସାନ୍ଵିତଃ । ଛିତ୍ତ୍ଵା ତତ୍ପରିଘଂ ଘୋରଂ କୋପାଦାରକ୍ତଲୋଚନଃ
ପୁଣିଥରେ ଲବ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ କାଟିଦେଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଗଦାଟିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଇଯାଇଥିଲା।
ଗଜୋପସ୍ଥେ ସମାରୂଢଂ ମନ୍ଯମାନଶ୍ଚୁକୋପ ହ । ତତ୍କ୍ଷଣାଦଚ୍ଛିନତ୍ତସ୍ଯ ଶୁଂଡାଂ ଖଡ୍ଗେନ ଦଂତିନଃ
ହାତୀର ପିଠିରେ ବସି, ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାକିଏ ସମୟରେ, ଲବ ତାଙ୍କ ତଳୱାରରେ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଦଂତଯୋଶ୍ଚରଣୌ ଧୃତ୍ଵା ରୁରୋହ ଗଜମସ୍ତକେ । ମୁକୁଟଂ ଶତଧା କୃତ୍ଵା କଵଚଂ ତୁ ସହସ୍ରଧା
ହାତୀର ଦାନ୍ତକୁ ପାଦରେ ଧରି, ସେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ସେ ମୁକୁଟକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଏବଂ କବଚକୁ ହଜାର ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
କେଶେଷ୍ଵାକୃଷ୍ଯ ସେନାନ୍ଯଂ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ । ପାତିତଃ ସ ଗଜୋପସ୍ଥାତ୍ସେନାନୀଃ କୁପିତଃ ପୁନଃ
ସେ ସେନାପତିଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ। ହାତୀର ପିଠିରୁ ପଡ଼ି, ସେନାପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୁଣି ଉଠିଲେ।
ହୃଦଯେ ତାଡଯାମାସ ମୁଷ୍ଟିନା ଵଜ୍ରମୁଷ୍ଟିନା । ସ ଆହତୋ ମୁଷ୍ଟିଭିସ୍ତୁ କ୍ଷୁରପ୍ରାନ୍ନିଶିତାଞ୍ଛରାନ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ସମାନ ମୁଷ୍ଟିରେ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ମୁମୋଚ ହୃଦଯେ କ୍ଷିପ୍ରଂ କୁଂଡଲୀକୃତଧନ୍ଵଵାନ୍ । ସ ରରାଜ ରଣୋପାଂତେ କୁଂଡଲୀକୃତ ଚାପଵାନ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ହୃଦୟ ଦିଗରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଘୁଞ୍ଚାଇ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶିରସ୍ତ୍ରଂ କଵଚଂ ବିଭ୍ରଦଭେଦ୍ଯଂ ଶରକୋଟିଭିଃ । ସ ଵିଦ୍ଧଃ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈସ୍ତଂ ହଂତୁଂ ଖଡ୍ଗମାଦଦେ
ଅଭେଦ୍ୟ ମୁଣ୍ଡା ଓ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଅନେକଥର ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ତାଲୱାର ଉଠାଇଲେ।
ଦଶନ୍ରୋଷାତ୍ସ୍ଵଦଶନାନ୍ନିଃଶ୍ଵସନ୍ନୁଚ୍ଛ୍ଵସନ୍ମୁହୁଃ । ଖଡ୍ଗହସ୍ତଂ ସମାଯାଂତଂ ଶୂରଂ ସେନାପତିଂ ଲଵଃ
କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ପୁନିପୁନି ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ତାଲୱାର ଧରିଥିବା ସେ ସୂର ନାୟକ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ଭୁଜମଧ୍ଯଂ ତୁ ସ ଖଡ୍ଗଃ ପାଣିରାପତତ୍ । ଛିନ୍ନଂ ଖଡ୍ଗଧରଂ ହସ୍ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୋପାଚ୍ଚମୂପତିଃ
ସେ ତାଲୱାର ତାଙ୍କର ହାତର ମଧ୍ୟ ଭାଗ କାଟିଦେଲା, ତାଲୱାର ଧରିଥିବା ହାତ ଭୂମିକୁ ପଡିଗଲା; ନିଜର କଟା ହାତ ଦେଖି ନାୟକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଵାମେନ ଗଦଯା ହଂତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରାମ ଭୁଜେନ ତମ୍ । ସୋଽପି ଚ୍ଛିନ୍ନୋ ଭୁଜସ୍ତସ୍ଯ ସାଂଗଦସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣସାଯକୈଃ
ତାପରେ ସେ ବାମ ହାତରେ ଗଦା ନେଇ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଶୋଭିତ ହାତଟି ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋ ଵୀରଃ ପାଦାଭ୍ଯାମହନଲ୍ଲଵମ୍ । ଲଵଃ ପାଦାହତସ୍ତସ୍ଯ ନ ଚଚାଲ ରଣାଂଗଣେ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ବୀର ସେ ପାଦରେ ଲବକୁ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପାଦରେ ଆଘାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଲବ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକଥରେ ହେଲେ ନାହିଁ।
ସ୍ରଜାହତୋ ଦ୍ଵିପ ଇଵ ଚରଣଚ୍ଛେଦନଂ ଵ୍ଯଧାତ୍ । ତଦାପି ତଂ ମୌଲିନାସୌ ପ୍ରହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ମାଳାରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ହାତୀ ପରି, ସେ ତାଙ୍କର ପାଦ କାଟିଦେଲେ; ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।