ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ବାଲକେନ ହଯଗ୍ରହମ୍ । ସେନାନ୍ଯଂ ଵୈ କାଲଜିତମାଜ୍ଞାପଯଦ୍ଯୁଯୁତ୍ସୁକଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଆଖି ରୋଷରେ ଲାଲ ହେଲା। ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବାଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ା ଧରିବାକୁ ସେନାପତି କାଳଜିତ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସେନାନୀଃ ସକଲାଂ ସେନାଂ ଵ୍ଯୂହଯସ୍ଵ ମମାଜ୍ଞଯା । ରିପୁଃ ସଂପ୍ରତି ଗଂତଵ୍ଯୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ସେନାପତି, ମୋ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ସଜାଅ। ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ ଏବେ ଆମେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ନାଯଂ ବାଲୋ ହରିର୍ନୂନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ହଯଂଧରଃ । ଅଥଵା ତ୍ରିପୁରାରିଃ ସ୍ଯାନ୍ନାନ୍ଯଥା ମଦ୍ଧଯାପହୃତ୍
ଏହି ଝିଅଟି ନିଶ୍ଚୟ ଶିଶୁ ନୁହେଁ, ଏହା ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ହୋଇପାରେ ଏହା ତିନିପୁର ଶତ୍ରୁ ହେଉଛନ୍ତି, ନାହିଁଲେ ମୋ ଘୋଡ଼ା ଏଭଳି ନେଇଯିବେ କାହିଁକି?
ଅଵଶ୍ଯଂ କଦନଂ ଭାଵିସୈନ୍ଯସ୍ଯ ବଲିନୋ ମହତ୍ । ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଚରିତୈଃ ଖେଲନ୍ନାସ୍ତେ ନିର୍ଭଯଧୀଃ ଶିଶୁଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ପାଇଁ ବଡ଼ ହାନି ହେବ। ଭୟହୀନ ଝିଅଟି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନମୋହିନୀ ଭାବେ ଘୁରୁଛି।
ତତ୍ର ଗଂତଵ୍ଯମସ୍ମାଭିଃ ସନ୍ନଦ୍ଧୈ ରିପୁଦୁର୍ଜଯୈଃ । ଏତନ୍ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ସସୈନ୍ଯପଃ
ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଯିବା ଦରକାର। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେନା ସଜିଗଲା।
ସଜ୍ଜୀଚକାର ସେନାଂ ତାଂ ଦୁର୍ଵ୍ଯୂଢାଂ ଚତୁରଂଗିଣୀମ୍ । ସଜ୍ଜାଂ ତାଂ ଶତ୍ରୁଜିଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚତୁରଂଗଯୁତାଂ ଵରାମ୍
ସେ ସେନାପତି ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନାକୁ ତୟାରି କଲେ, ଯଦିଓ ଏହା ଭଲଭାବେ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇନଥିଲା। ସେ ସେନା ସଜିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉତ୍ତମ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଆଜ୍ଞାପଯତ୍ତତୋ ଗଂତୁଂ ଯତ୍ର ବାଲୋ ହଯଂଧରଃ । ସା ଚଚାଲ ତଦା ସେନା ଚତୁରଂଗସମନ୍ଵିତା
ତାପରେ ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ଝିଅଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି, ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ। ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ସଜି, ଚାଲିଗଲା।
କଂପଯଂତୀ ମହୀଭାଗଂ ତ୍ରାସଯଂତୀ ରିପୂନ୍ବଲାତ୍ । ସେନାନୀସ୍ତଂ ଦଦର୍ଶାଥ ବାଲକଂ ରାମରୂପିଣମ୍
ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା। ସେନାପତି ରାମଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଝିଅଟିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵିଚାର୍ଯ ରାମପ୍ରତିମମବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚନଂ ହିତମ୍ । ବାଲ ମୁଂଚ ହଯଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରାମସ୍ଯ ବଲଶାଲିନଃ
ବିଚାର କରି, ସେ ରାମଙ୍କ ସଦୃଶ ଝିଅଟିକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: 'ବାଳକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦେ।'
ସେନାନୀଃ କାଲଜିନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ଦୁର୍ମଦଃ । ତ୍ଵାଂ ରାମପ୍ରତିମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃପା ମେ ହୃଦି ଜାଯତେ
ସେନାପତି କାଳଜିତ୍ ନାମକ ଏହି ଅହଂକାରୀ ରାଜା, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ କୃପା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି।
ଅନ୍ଯଥା ତଵ ମେ ଦୌସ୍ଥ୍ଯାଜ୍ଜୀଵିତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଭଟସ୍ଯ ହି
ଯଦି ତୁମେ ଏଭଳି ଜିଦ୍ଧି କରିବ, ତେବେ ତୁମର ଜୀବନ ରହିବ ନାହିଁ। ଏହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସେନାପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି,
ଜହାସ କିଂଚିଦାକୋପାଦୁଵାଚ ଚ ଵଚୋଦ୍ଭୁତମ୍ । ଗଚ୍ଛ ମୁକ୍ତୋସି ତଂ ରାମଂ କଥଯସ୍ଵ ହଯଗ୍ରହମ୍
ସେ ହାଲୁକ ରୋଷରେ ହସି, ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିଲେ: 'ଚାଲ, ତୁମେ ମୁକ୍ତ; ରାମଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ା ଧରାଯିବା ବିଷୟ କୁହ।'
ତ୍ଵତ୍ତୋ ବିଭେମି ନୋ ଶୂର ଵାକ୍ଯେନ ନଯଶାଲିନା । ମମାତ୍ର ଗଣନା ନାସ୍ତି ତ୍ଵାଦୃଶାଃ କୋଟଯୋ ଯଦି
ମୁଁ ତୁମକୁ, ଶୂରବୀର, କିମ୍ବା ତୁମର ଚତୁର କଥାକୁ ଭୟ କରେନି। ତୁମ ପରି କୋଟିକୋଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ତାହାର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ।
ମାତୃପାଦପ୍ରସାଦେନ ତୂଲୀଭୂତା ନ ସଂଶଯଃ । କାଲଜିତ୍ତଵ ଯନ୍ନାମ ମାତ୍ରାକାରି ମନୋଜ୍ଞଯା
ମୋ ମାଆଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର କୃପାରେ ମୁଁ ତୁଳାର ପରି ହେଇଯାଇଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କାଳଜିତ୍, ତୁମର ନାମ ତୁମର ମନୋହର ମାଆ ଦେଇଥିଲେ।
ପକ୍ଵବିଂବଫଲସ୍ଯେଵ ଵର୍ଣତୋ ନ ଚ ଵୀର୍ଯତଃ । ଦର୍ଶଯସ୍ଵାଧୁନା ଵୀର୍ଯଂ ସ୍ଵନାମବଲଚିହ୍ନିତଃ
ପକ୍କ ବିମ୍ବା ଫଳର ରଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିରେ ନୁହେଁ। ଏବେ ତୁମର ନାମ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖା।
ମାଂ କାଲଂ ତଵ ସଂଜିତ୍ଯ ସତ୍ଯନାମା ଭଵିଷ୍ଯସି । ଶେଷ ଉଵାଚ। ସ ଵାକ୍ଯୈଃ ପଵିନାତୁଲ୍ଯୈର୍ଭିନ୍ନଃ ସୁଭଟଶେଖରଃ
ମୋତେ ଜିତିପାରିଲେ, ତେବେ ତୁମେ ନିଜ ନାମ ପ୍ରମାଣ କରିପାରିବ। ଶେଷ କହିଲେ: ତୀର ଭଳି କଠୋର କଥାରେ, ସେ ଶୂରମା ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ଘାତ ଲାଗିଲା।
ଚୁକୋପ ହୃଦଯେଽତ୍ଯତଂ ଜଗାଦ ଵଚନଂ ପୁନଃ । କସ୍ମିନ୍କୁଲେ ସମୁତ୍ପତ୍ତିଃ କିଂ ନାମାସି ଚ ବାଲକ । ତ୍ଵନ୍ନାମ ନାଭିଜାନାମି କୁଲଂ ଶୀଲଂ ଵଯସ୍ତଥା
ସେ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ପୁଣି କହିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ? ତୁମର ନାଁ କଣ, ଛୁଆ? ମୁଁ ତୁମର ନାଁ, ଗୋତ୍ର, ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ବୟସ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ।'
ପାଦଚାରଂ ରଥସ୍ଥୋଽହମଧର୍ମେଣ କଥଂ ଜଯେ । ତଦାତ୍ଯଂତଂ ପ୍ରକୁପିତୋ ଜଗାଦ ଵଚନଂ ପୁନଃ
ମୁଁ ଏକ ରଥଚାଳକ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ କିପରି ତୁମକୁ ହରାଇପାରିବି? ଏହା କହି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
କୁଲେନ କିଂ ଚ ଶୀଲେନ ନାମ୍ନା ଵା ସୁମନୋହୃଦା । ଲଵୋଽହଂ ଲଵତଃ ସର୍ଵାଞ୍ଜେଷ୍ଯାମି ରିପୁସୈନିକାନ୍
ଗୋତ୍ର, ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ନାଁ ଏକ ଭଲ ହୃଦୟ ପାଇଁ କଣ କାମର? ମୁଁ ଲବ, ଲବଙ୍କ ପୁଅ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ହରାଇଦେବି।
ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵାମପି ଭଟଂ କରିଷ୍ଯେ ପାଦଚାରିଣମ୍ । ଇତ୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵା ଧନୁଃ ସଜ୍ଯଂ ଚକାର ସ ଲଵୋ ବଲୀ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ପଦାଟିକ ସେନାରେ ପରିଣତ କରିଦେବି। ଏଭଳି କହି ବଳବାନ୍ ଲବ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଟଂକାରଯାମାସ ତଦା ଵୀରାନାକଂପଯନ୍ହୃଦି । ଵାଲ୍ମୀକିଂ ପ୍ରଥମଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଜାନକୀଂ ମାତରଂ ଲଵଃ
ତାପରେ ସେ ଏମିତି ଗଜଗଜା ଶବ୍ଦ କଲେ ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କର ହୃଦୟ କମ୍ପିଗଲା। ଲବ ପ୍ରଥମେ ବାଲ୍ମୀକି ଓ ତାଙ୍କ ମାଆ ଜାନକୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ମୁମୋଚ ବାଣାନ୍ନିଶିତାନ୍ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଣାପହାରିଣଃ । କାଲଜିତ୍ସ୍ଵଧନୁଃ କୃତ୍ଵା ସଜ୍ଯଂ କୋପସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ପ୍ରାଣ ନେଇପାରିବାର ଶକ୍ତି ଥିଲା। କାଳଜିତ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଥିଲେ।
ତାଡଯାମାସ ଜଵନୋ ଲଵଂ ରଣଵିଶାରଦଃ । ତଦ୍ବାଣାଞ୍ଛତଧା ଛିତ୍ତ୍ଵା କ୍ଷଣାଦ୍ଵେଗାତ୍କୁଶାନୁଜଃ
ଯବନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଲବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କୁଶଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ତୁରନ୍ତ ତାହାର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ କାଟିଦେଲେ।
ସେନାନ୍ଯଂ ଵିରଥଂ ଚକ୍ରେ ଵସୁଭିଃ ସ୍ଵଶରୋତ୍ତମୈଃ । ଵିରଥୋ ଗଜମାନୀତମାରୁରୋହ ଭଟୈର୍ନିଜୈଃ
ସେ ନିଜ ଉତ୍ତମ ବାଣରେ ସେନାପତିଙ୍କୁ ରଥରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ରଥ ହରାଇ, ସେନାପତି ନିଜ ସେନାର ଲୋକମାନେ ଆଣିଥିବା ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ମଦୋନ୍ମତ୍ତଂ ମହାଵେଗଂ ସପ୍ତଧା ପ୍ରସ୍ରଵାନ୍ଵିତମ୍ । ଗଜାରୂଢଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଶଭିର୍ଧନୁଷୋଗତୈଃ
ହାତୀଟି ମଦରେ ମତ୍ତ, ବେଶି ତେଜ ଏବଂ ସାତ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଲବ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟରୁ ଦଶଟି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିହସନ୍ସର୍ଵାନ୍ରିପୁଗଣାଞ୍ଜଯୀ । କାଲଜିତ୍ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତମାନସଃ
ସେ ହସିହସି ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଜିତିଲେ। କାଳଜିତଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି ସେନାପତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଗଦାଂ ମୁମୋଚ ମହତୀଂ ମହାଯସ ଵିନିର୍ମିତାମ୍ । ଆପତଂତୀଂ ଗଦାଂ ଵେଗାଦ୍ଭାରାଯୁତଵିନିର୍ମିତାମ୍
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଗଦା ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି ଗଦା ଦଶ ହଜାର ଭାରରେ ତିଆରି ହୋଇ, ତେଜରେ ଆଗେଇଯାଉଥିଲା।
ତ୍ରିଧା ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା କ୍ଷୁରପ୍ରୈଃ ସକୁଶାନୁଜଃ । ପରିଘଂ ନିଶିତଂ ଘୋରଂ ଵୈରିପ୍ରାଣହରୋଦିତମ୍
କୁଶଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ତୀବ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଗଦାଟିକୁ ତିନି ଖଣ୍ଡରେ କାଟିଦେଲେ। ପରେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେଇପାରିବା ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ଲୋହାର ଗଦା ଛାଡ଼ିଲେ।
ମୁକ୍ତଂ ପୁନସ୍ତେନ ଲଵଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସାନ୍ଵିତଃ । ଛିତ୍ତ୍ଵା ତତ୍ପରିଘଂ ଘୋରଂ କୋପାଦାରକ୍ତଲୋଚନଃ
ପୁଣିଥରେ ଲବ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ କାଟିଦେଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଗଦାଟିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଇଯାଇଥିଲା।
ଗଜୋପସ୍ଥେ ସମାରୂଢଂ ମନ୍ଯମାନଶ୍ଚୁକୋପ ହ । ତତ୍କ୍ଷଣାଦଚ୍ଛିନତ୍ତସ୍ଯ ଶୁଂଡାଂ ଖଡ୍ଗେନ ଦଂତିନଃ
ହାତୀର ପିଠିରେ ବସି, ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାକିଏ ସମୟରେ, ଲବ ତାଙ୍କ ତଳୱାରରେ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।