ଜପଂତୀ ରାମରାମେତି ମନସା ଵଚସା ସ୍ଵଯମ୍ । ନିନାଯ ଦିଵସାଂସ୍ତତ୍ର ଜାନକୀ ପତିଦେଵତା
ଜାନକୀ, ଯିଏ ସ୍ୱାମୀଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେଠାରେ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ 'ରାମ ରାମ' ନାମ ମନରେ ଓ ମୁଖରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କାଟିଲେ।
କାଲେ ସାସୂତ ପୂତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ମନୋହରଵପୁର୍ଧରୌ । ରାମଚଂଦ୍ର ପ୍ରତିନିଧୀ ହ୍ଯଶ୍ଵିନାଵିଵ ଜାନକୀ
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଜାନକୀ ଦୁଇଟି ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ପୁଅଁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭଳି ଥିଲେ, ଯେପରି ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମୁନିର୍ହୃଷ୍ଟୋ ଜାନକ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରସଂଭଵମ୍ । ଚକାର ଜାତକର୍ମାଦି ସଂସ୍କାରାନ୍ମଂତ୍ରଵିତ୍ତମଃ
ଜାନକୀଙ୍କ ପୁଅଁ ଜନ୍ମ ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଦେଲେ।
କୁଶୈର୍ଲଵୈଶ୍ଚ ଵାଲ୍ମୀକିର୍ମୁନିଃ କର୍ମାଣି ଚାଚରତ୍ । ତନ୍ନାମ୍ନା ପୁତ୍ରଯୋରାଖ୍ଯା କୁଶୋ ଲଵ ଇତି ସ୍ଫୁଟା
ବାଲ୍ମୀକି ମୁନି କୁଶ ଓ ଲବଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ କୁଶ ଓ ଲବ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଯତ୍ର ଵିରଜା ମଂଗଲଂ ତଦ୍ଯଥାଚରତ୍ । ଅତ୍ଯଂତଂ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତା ସା ବଭୂଵ କମଲେକ୍ଷଣା
ଯେଉଁଠାରେ ବାଲ୍ମୀକି ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ କମଳନୟନୀ ଜାନକୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।
ତଦ୍ଦିନେ ଲଵଣଂ ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସ୍ଵଲ୍ପସୈନିକଃ । ଆଗମଚ୍ଚାଶ୍ରମେ ଚାସ୍ଯ ଵାଲ୍ମୀକେର୍ନିଶି ଶୋଭନେ
ସେଇ ଦିନ, ଅଳ୍ପ ସେନା ସହିତ ଶତୃଘ୍ନ ଲବଣକୁ ବଧ କରି, ରାତିରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଦା ଵାଲ୍ମୀକିନା ଶିଷ୍ଟଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ରଘୁନାଯକମ୍ । ମା ଶଂସ ଜାନକୀପୁତ୍ରୌ କଥଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁରଃ
ତାପରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରଘୁବଂଶୀ ନେତା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଲା: 'ଜାନକୀଙ୍କ ପୁଅଁମାନଙ୍କ ବିଷୟ ଖୋଲାସା କରିବା ନାହିଁ; ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ କଥା କହିବି।'
ଜାନକୀପୁତ୍ରକୌ ତତ୍ର ଵଵୃଧାତେ ମନୋରମୌ । କଂଦମୂଲଫଲୈଃ ପୁଷ୍ଟୌ ଵ୍ଯଦଧାଦୁନ୍ମଦୌ ଵରୌ
ସେଠାରେ ଜାନକୀଙ୍କ ଦୁଇଟି ମନୋହର ପୁଅଁ ଅଳ୍ପେଅଳ୍ପେ ବଢ଼ିଲେ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅପୂର୍ବ ହେଲେ, କିଛି ଅଂଶରେ ଅବିନୀତ ମଧ୍ୟ ହେଲେ।
ଶୁକ୍ଲପ୍ରତିପଦାଯାଶ୍ଚ ଶଶୀଵ ସୁମନୋହରୌ । କାଲେନ ସଂସ୍କୃତୌ ଜାତାଵୁପନୀତୌ ମନୋହରୌ
ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦା ଦିନରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୁଇଟି ମନୋହର ପୁଅଁ ସମୟକ୍ରମେ ସଂସ୍କାର ଓ ଉପନୟନ ହେଲେ।
ଉପନୀଯମୁନିର୍ଵେଦଂ ସାଂଗମଧ୍ଯାପଯତ୍ସୁତୌ । ସରହସ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ରାମାଯଣମପାଠଯତ୍
ମୁନି ଉପନୟନ କରି, ସମସ୍ତ ଶାଖା ସହିତ ବେଦ ପଢ଼ାଇଲେ, ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ରାମାୟଣ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
ଵାଲ୍ମୀକିନା ଚ ଧନୁଷୀ ଦତ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଣସୁଭୂଷିତେ । ଅଭେଦ୍ଯେ ସଗୁଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଵୈରିଵୃଂଦଵିଦାରଣେ
ବାଲ୍ମୀକି ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ଅଭେଦ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥିବା ଧନୁଷ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବ।
ଇଷୁଧୀ ବାଣସଂପୂର୍ଣୌ ଅକ୍ଷଯେ କରଵାଲକେ । ଚର୍ମାଣ୍ଯଭେଦ୍ଯାନି ଦଦୌ ଜାନକ୍ଯାତ୍ମଜଯୋସ୍ତଦା
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁଣୀର, ବାହୁବନ୍ଧ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ଢାଲ ଦେଲେ।
ଧନୁର୍ଧରୌ ଧନୁର୍ଵେଦପାରଗାଵାଶ୍ରମେ ମୁଦା । ଚରଂତୌ ତତ୍ର ରେଜାତେ ଅଶ୍ଵିନାଵିଵ ଶୋଭନୌ
ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ।
ଜାନକୀ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ଖଡ୍ଗଚର୍ମଧରୌ ଵରୌ । ପରମଂ ହର୍ଷମାପନ୍ନା ଵିରହୋଦ୍ଭଵମତ୍ଯଜତ୍
ଜାନକୀ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅଁଙ୍କୁ ଖଡ଼ଗ ଓ ଢାଲ ଧାରଣ କରି ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ ଏବଂ ବିୟୋଗଜନିତ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଏଷ ତେ କଥିତୋ ଵିପ୍ର ଜାନକ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରସଂଭଵଃ । ଅତଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଵୀରବାହୁଵିକୃଂତନମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଭଳି ଭାବରେ ତୁମକୁ ଜାନକୀଙ୍କ ପୁଅଁ ଜନ୍ମ କଥା କୁହିଦେଲି; ଏବେ ବୀରବାହୁଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଶୁଣ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ନିଜଵୀରାଣାଂ ଛିନ୍ନାନ୍ବାହୂନ୍ନିରୀକ୍ଷଯନ୍ । ଉଵାଚ ତାନ୍ସୁକୁପିତୋ ରୋଷସଂଦଂଶିତାଧରଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ନିଜ ସେନାଙ୍କର କଟା ହାତ ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଅପାର ରୋଷ ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ।
କେନ ଵୀରେଣ ଵୋ ବାହୁକୃଂତନଂ ସମକାରି ଭୋଃ । ତସ୍ଯାହଂ ବାହୂ କୃଂତାମି ଦେଵଗୁପ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ଭଟାଃ
'କେଉଁ ଶୂର ବୋଲି ତୁମମାନଙ୍କର ହାତ କାଟିଦେଲା? ମୁଁ ତାହାର ହାତ କାଟିଦେବି, ଯେଉଁଠିକି ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।'
ନ ଜାନାତି ମହାମୂଢୋ ରାମଚଂଦ୍ର ବଲଂ ମହତ୍ । ଇଦାନୀଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ପରାକ୍ରାଂତ୍ଯା ବଲଂ ସ୍ଵକମ୍
'ସେ ମୂଢ଼ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାଶକ୍ତିକୁ ଜାଣେନାହିଁ; ଏବେ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖେଇଦେବି।'
ସ କୁତ୍ର ଵର୍ତତେ ଵୀରୋ ହଯଃ କୁତ୍ର ମନୋରମଃ । କୋ ଵାଽଗୃହ୍ଣାତ୍ସୁପ୍ତସର୍ପାନ୍ମୂଢୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପରାକ୍ରମମ୍
ସେ ଶୂର ବୀର କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେ ମନୋହର ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି ଅଛି? ଯିଏ ଘୋଡ଼ାର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିଛି, ସେ କେଉଁଠି ମୂଢ଼ ହୋଇ ଶୁଅଁଥିବା ସାପକୁ ଧରିବ?
ଇତି ତେ କଥିତା ଵୀରା ଵିସ୍ମିତା ଦୁଃଖିତା ଭୃଶମ୍ । ରାମଚଂଦ୍ର ପ୍ରତିନିଧିଂ ବାଲକଂ ସମଶଂସତ
ଏଭଳି ଶୂରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ସେଇ ଝିଅଟିକୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ବୋଲି କହିଲେ।
ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ବାଲକେନ ହଯଗ୍ରହମ୍ । ସେନାନ୍ଯଂ ଵୈ କାଲଜିତମାଜ୍ଞାପଯଦ୍ଯୁଯୁତ୍ସୁକଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଆଖି ରୋଷରେ ଲାଲ ହେଲା। ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବାଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ା ଧରିବାକୁ ସେନାପତି କାଳଜିତ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସେନାନୀଃ ସକଲାଂ ସେନାଂ ଵ୍ଯୂହଯସ୍ଵ ମମାଜ୍ଞଯା । ରିପୁଃ ସଂପ୍ରତି ଗଂତଵ୍ଯୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ସେନାପତି, ମୋ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ସଜାଅ। ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ ଏବେ ଆମେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ନାଯଂ ବାଲୋ ହରିର୍ନୂନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ହଯଂଧରଃ । ଅଥଵା ତ୍ରିପୁରାରିଃ ସ୍ଯାନ୍ନାନ୍ଯଥା ମଦ୍ଧଯାପହୃତ୍
ଏହି ଝିଅଟି ନିଶ୍ଚୟ ଶିଶୁ ନୁହେଁ, ଏହା ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ହୋଇପାରେ ଏହା ତିନିପୁର ଶତ୍ରୁ ହେଉଛନ୍ତି, ନାହିଁଲେ ମୋ ଘୋଡ଼ା ଏଭଳି ନେଇଯିବେ କାହିଁକି?
ଅଵଶ୍ଯଂ କଦନଂ ଭାଵିସୈନ୍ଯସ୍ଯ ବଲିନୋ ମହତ୍ । ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଚରିତୈଃ ଖେଲନ୍ନାସ୍ତେ ନିର୍ଭଯଧୀଃ ଶିଶୁଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ପାଇଁ ବଡ଼ ହାନି ହେବ। ଭୟହୀନ ଝିଅଟି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନମୋହିନୀ ଭାବେ ଘୁରୁଛି।
ତତ୍ର ଗଂତଵ୍ଯମସ୍ମାଭିଃ ସନ୍ନଦ୍ଧୈ ରିପୁଦୁର୍ଜଯୈଃ । ଏତନ୍ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ସସୈନ୍ଯପଃ
ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଯିବା ଦରକାର। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେନା ସଜିଗଲା।
ସଜ୍ଜୀଚକାର ସେନାଂ ତାଂ ଦୁର୍ଵ୍ଯୂଢାଂ ଚତୁରଂଗିଣୀମ୍ । ସଜ୍ଜାଂ ତାଂ ଶତ୍ରୁଜିଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚତୁରଂଗଯୁତାଂ ଵରାମ୍
ସେ ସେନାପତି ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନାକୁ ତୟାରି କଲେ, ଯଦିଓ ଏହା ଭଲଭାବେ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇନଥିଲା। ସେ ସେନା ସଜିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉତ୍ତମ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଆଜ୍ଞାପଯତ୍ତତୋ ଗଂତୁଂ ଯତ୍ର ବାଲୋ ହଯଂଧରଃ । ସା ଚଚାଲ ତଦା ସେନା ଚତୁରଂଗସମନ୍ଵିତା
ତାପରେ ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ଝିଅଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି, ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ। ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ସଜି, ଚାଲିଗଲା।
କଂପଯଂତୀ ମହୀଭାଗଂ ତ୍ରାସଯଂତୀ ରିପୂନ୍ବଲାତ୍ । ସେନାନୀସ୍ତଂ ଦଦର୍ଶାଥ ବାଲକଂ ରାମରୂପିଣମ୍
ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା। ସେନାପତି ରାମଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଝିଅଟିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵିଚାର୍ଯ ରାମପ୍ରତିମମବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚନଂ ହିତମ୍ । ବାଲ ମୁଂଚ ହଯଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରାମସ୍ଯ ବଲଶାଲିନଃ
ବିଚାର କରି, ସେ ରାମଙ୍କ ସଦୃଶ ଝିଅଟିକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: 'ବାଳକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦେ।'
ସେନାନୀଃ କାଲଜିନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ଦୁର୍ମଦଃ । ତ୍ଵାଂ ରାମପ୍ରତିମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃପା ମେ ହୃଦି ଜାଯତେ
ସେନାପତି କାଳଜିତ୍ ନାମକ ଏହି ଅହଂକାରୀ ରାଜା, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ କୃପା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି।