ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଂତୀଂ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜାନକୀଂ ଚ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ନ କିଂଚିଦୁକ୍ତଵାନ୍ରୁଦ୍ଧ କଂଠୋ ବାଷ୍ପପ୍ରପୂରିତଃ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅଟକିଗଲା ଏବଂ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସା ଗଚ୍ଛଂତୀ ମୃଗାନ୍ଵାମଂ ପରିଵର୍ତନକାରକାନ୍ । ଅପଶ୍ଯଦ୍ଦୁଃଖସଂଘାତକାରକାନ୍ସମଭାଷତ
ସେ ଯିବା ସମୟରେ ବାମପଟେ ଘୂଞ୍ଚୁଥିବା ହରିଣମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପରିବର୍ତ୍ତନର ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା; ଏହି ଦୁଃଖ ଆଣୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ଯନ୍ମେ ମୃଗା ଵାମଂ ଵର୍ତଯଂତି ତଦିଷ୍ଯତେ । ଶ୍ରୀରାମଚରଣୌ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଗଚ୍ଛଂତ୍ଯାଯୁକ୍ତମେଵ ତତ୍
'ଆଜି ମୋ ପାଖରେ ହରିଣମାନେ ବାମପଟେ ଘୂଞ୍ଚୁଛନ୍ତି, ଏହା ଅଶୁଭ ଭାବାଯାଏ; ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାଦ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ଯାଉଥିବା ପାଇଁ ଏହା ଯଥାଯଥି।'
ମହିଲାନାଂ ପରୋଧର୍ମଃ ସ୍ଵଭର୍ତୃଚରଣାର୍ଚନମ୍ । ତନ୍ମୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ର ଯାଂତ୍ଯା ମେ ଯଦ୍ଭଵେଦ୍ଯୁକ୍ତମେଵ ତତ୍
'ସ୍ତ୍ରୀମାନେର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ପୂଜା; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିବାରେ ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ହେବ, ତାହା ଯଥାଯଥି।'
ଏଵଂ ପଥି ଵିଚାରଂ ତୁ କୁର୍ଵଂତ୍ଯା ପରମାର୍ଥତଃ । ଜାହ୍ନଵୀ ଦଦୃଶେ ଦେଵ୍ଯା ମୁନିଵୃଂଦୈକସେଵିତା
ଏଭଳି ରାସ୍ତାରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଦେବୀ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁଠି ମାତ୍ର ସେବା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଜାହ୍ନବୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ଯସ୍ଯାଂ ଜଲସ୍ଯ କଲ୍ଲୋଲା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଦୁଗ୍ଧସଂନିଭାଃ । ତରଂଗୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗସୋପାନମୂର୍ତିଭୃତ୍
ଯାହାର ଜଳରେ ତରଙ୍ଗମାନେ ଦୁଧ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ତରଙ୍ଗମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି ପରି ପ୍ରତିତିତ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯା ଵାରିକଣସ୍ପର୍ଶାନ୍ମହାପାତକସଂଚଯଃ । ପଲାଯତେ ନ କୁତ୍ରାପି ସ୍ଥାନମୀକ୍ଷନ୍ସମଂତତଃ
ଯାହାର ଜଳବିନ୍ଦୁ ସ୍ପର୍ଶରେ ମହାପାପର ଏକଠା ଦୂରେ ଭାଗିଯାଏ, ସେଠି କୌଣସି ଥାଏ ମିଳେନାହିଁ।
ଗଂଗାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାଥ ସୌମିତ୍ରିର୍ଜାନକୀଂ ସ୍ଯଂଦନେ ସ୍ଥିତାମ୍ । ଉଵାଚ ନିର୍ଗଲଦ୍ବାଷ୍ପ ଏହି ସୀତେ ରଥାଦ୍ଭୁଵି
ଗଙ୍ଗା ପହଞ୍ଚି, ସୌମିତ୍ରି ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଜାନକୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସୀତା, ରଥରୁ ଅବତରି ଭୂମିରେ ଆସ।'
ସୀତା ତଦ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ କ୍ଷଣାଦଵତତାର ସା । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଧୃତା ବାହୌ ସ୍ଖଲଂତୀ ପଥି କଂଟକୈଃ
ସୀତା ସେଇ କଥା ଶୁଣି ବେହେରେ ତଳେ ଅସିଗଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତ ଧରି ରାସ୍ତାରେ କାଁଟାରେ ଚୋଟ ଖାଇ ଠୋକୁଛନ୍ତି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ନାଵା ସମୁତ୍ତୀର୍ଯ ଜାହ୍ନଵୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦା । ଜାନକୀଂ ପରତସ୍ତୀରେ ହସ୍ତେ ଧୃତ୍ଵା ଵନଂ ଯଯୌ
ଶେଷ କହିଲେ: ତାପରେ ନୌକାରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ଟପି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାନକୀଙ୍କ ହାତ ଧରି ଅପର ପାରର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସା ଚଲଂତୀ ପଥି ତଦା ଶୁଷ୍ଯଦ୍ଵଦନଲକ୍ଷିତା । କଂଟକକ୍ଷତସତ୍ପାଦା ସ୍ଖଲଂତୀ ଚ ପଦେ ପଦେ
ସେ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ମୁହଁ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; କାଁଟାରେ ପାଉଁ ଘାଁ ହୋଇଥିଲା, ପ୍ରତି ପଦକୁ ଠୋକୁଥିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତାଂ ମହାଘୋରେ ଵିପିନେ ଦୁଃଖଦାଯିନି । ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ତଦା ରାଘଵାଜ୍ଞାଵିଧାଯକଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଘବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖଦାୟକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ।
ଯତ୍ର ଵୃକ୍ଷା ମହାଘୋରା ବର୍ବୂଲାଃ ଖଦିରା ଘନାଃ । ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକାଶ୍ଚିଂଚିଣୀକାଃ ଶୁଷ୍କା ଦାଵେନ ଵହ୍ନିନା
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ବୃକ୍ଷ, ବର୍ବୁଳା, ଘନ ଖଦିର, ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ଚିଞ୍ଚିଣୀ ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳି ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଗଛ ଥିଲେ।
କୋଟରସ୍ଥା ମହାସର୍ପାଃ ଫୂତ୍କୁର୍ଵଂତି ସୁକୋପିତାଃ । ଘୂକା ଘୂତ୍କୁର୍ଵତେ ଯତ୍ର ଲୋକଚିତ୍ତଭଯଂକରାଃ
ଗୁହାରେ ବଡ଼ ସାପ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବରେ ଫୁସୁଁ ଦେଉଥିଲେ; ଉଲୁକ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା।
ଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସିଂହାଃ ସୃଗାଲାଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପିନୋଽତିଭଯଂକରାଃ । ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଯତ୍ର ସରଲା ମନୁଷ୍ଯାଦାଃ ସୁକୋପନାଃ
ସେଠାରେ ବାଘ, ସିଂହ, ଶିଆଳ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଚିତା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ମାନବ ଖାଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ସରଳା ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ମହିଷାଃ ସୂକରା ଦୁଷ୍ଟା ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଦ୍ଵଯଵିଲକ୍ଷିତାଃ । କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରାଣିନାଂ ତାପଂ ମାନସସ୍ଯ ମଦୋଦ୍ଧୁରାଃ
ମହିଷ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ବନ ଶୁଆ, ଦୁଇଟି ଦାଁତର ଚିହ୍ନ ସହିତ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ, ମନ ମଦରେ ଭରିଥିଲେ।
ଈଦୃଗ୍ଵନଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତୀ ଭଯେନୋପଗତଜ୍ଵରା । କଂଟକୈର୍ଦଷ୍ଟଚରଣା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖି, ଭୟରେ ତାପିତ ହୋଇ, କାଁଟାରେ ପାଉଁ କଟାଯାଇ, ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜାନକ୍ଯୁଵାଚ। ଵୀରର୍ଷିମୁନିସଂସେଵ୍ଯା ନାଶ୍ରମାନ୍ନେତ୍ରସୌଖ୍ଯଦାନ୍ । ନାହଂ ପଶ୍ଯାମି ନୋ ତେଷାଂ ପତ୍ନୀଶ୍ଚ ସୁତପୋଧନାଃ
ଜାନକୀ କହିଲେ: ବୀର ଋଷି ଓ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁଠି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେପରି ଆଶ୍ରମ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ତପସ୍ଵିନୀ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
ପଶ୍ଯାମି କେଵଲଂ ଘୋରାନ୍ପକ୍ଷିଣଃ ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷକାନ୍ । ଦାଵାନଲେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦହ୍ଯମାନମିଦଂ ଵନମ୍
ମୁଁ କେବଳ ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀ ଓ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଗଛ ଦେଖୁଛି; ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଛି।
ତ୍ଵାଂ ଚ ପଶ୍ଯାମି ଦୁଃଖାର୍ତମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍ । ଶକୁନେତରସାହସ୍ରଂ ଭଵେନ୍ମମ ପଦେ ପଦେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଅଶ୍ରୁଭରା ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଦେଖୁଛି; ପ୍ରତି ପଦକୁ ହଜାର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ମୋତେ ଭୟ ଦେଉଛି।
ତନ୍ମେ କଥଯ ଵୀରାଗ୍ର୍ଯ କଥଂ ମୁକ୍ତା ମହାତ୍ମନା । ରାମେଣ ଦୁଷ୍ଟହୃଦଯା କ୍ଷିପ୍ରଂ କଥଯ ମେ ହି ତତ୍
ତେଣୁ, ବୀରମାନ୍ୟ, ମୋତେ କହ, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେମିତି ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ଏବେ କଠୋର ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି କଥା ଶୀଘ୍ର କହ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୋକକର୍ଶିତଃ । ସଂରୁଦ୍ଧବାଷ୍ପଵଦନୋ ନ କିଂଚିତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଵାଂସ୍ତଦା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଶ୍ରୁରେ ଗଳା ଅଟକିଯାଇଥିଲା, ସେ ସମୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତଦେଵ ଵିପିନଂ ଘୋରଂ ଗଚ୍ଛଂତୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନ୍ଵିତା । ପୁନରପ୍ଯାହ ତଂ ଵୀରଂ ଦୁଃଖାର୍ତା ପଶ୍ଯତୀ ମୁଖମ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଯାଉଥିବା ସୀତା, ପୁଣିଥରେ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତଦାପି ସ ନ ତାଂ ଵକ୍ତି କିମପି ପ୍ରେକ୍ଷୁଲୋଲୁପଃ । ତଦା ସାତ୍ଯଂତନିର୍ବଂଧଂ ଚକାର ପରିପୃଚ୍ଛତୀ
ସେ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଦୃଷ୍ଟି ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲା; ତେବେ ସୀତା ଏକାଗ୍ର ଏବଂ ନିଷ୍ଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ।
ଆଗ୍ରହେଣ ଯଦା ପୃଷ୍ଟୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସୀତଯା ତଦା । ରୁଦ୍ଧକଂଠୋ ମୁହୁଃ ଶୋଚନ୍ନଵଦତ୍ତ୍ଯାଗସଂଭଵମ୍
ସୀତା ଦ୍ୱାରା ଜୋର ଦେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଗଳା ଅଟକିଯାଇଥିଲା, ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ତ୍ୟାଗର କଥା କହିଲେ।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପଵିନା ତୁଲ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମ । ସୁଲତାକୃତ୍ତମୂଲେଵ ବଭୂଵାକଲ୍ପଵର୍ଜିତା
ସେଇ କଥା, ବାୟୁ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୁଣି ବଡ଼ ମୁନି, ସୀତା ମୂଳ କଟା ଶୁଷ୍କ କମଳ ଭଳି ଶୋଭାହୀନ ହୋଇଗଲେ।
ତଦୈଵ ପୃଥିଵୀ ତାଂ ନ ଜଗ୍ରାହ ତନଯାମିମାମ୍ । ରାମୋ ଵିପାପିନୀଂ ସୀତାଂ ନ ଜହ୍ଯାଦିତି ଶଂକିନୀ
ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେନି, କାରଣ ରାମ ଦୁଷ୍ଟା ଭାବି ସୀତାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବେନି ବୋଲି ଶଙ୍କା କରିଥିଲେ ।
ପତିତାଂ ତାଂ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିରୁତ୍ସୁକଃ । ପଲ୍ଲଵାଗ୍ର୍ଯସମୀରେଣ ସଂଜ୍ଞିତାଂ ତୁ ଚକାର ସଃ
ସୌମିତ୍ରି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଦେଖି, ନୂତନ ପତ୍ରର ପବନରେ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ କରିଲେ ।
ସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ହ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ମା ହାସ୍ଯଂ କୁରୁ ଦେଵର । କଥଂ ମାଂ ପାପରହିତାଂ ତ୍ଯଜତେ ସ ରଘୂଦ୍ଵହଃ
ସୀତା ହୁଶ ଆସି, କହିଲେ: 'ଦେବର, ଏହାକୁ ହାସ୍ୟ କରିବାକୁ ଦିଅନାହିଁ; ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟା ନୁହେଁ, ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ କିପରି ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରିଲେ?'
ଏଵଂ ବହୁଵିଲପ୍ଯାଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୁଃଖସଂଯୁତମ୍ । ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯମୂ ର୍ଚ୍ଛିତା ଭୂମୌ ପପାତ ପରିଦୁଃଖିତା
ଏପରି ବହୁ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ସୀତା ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡିଗଲେ ।