ନିଂଦିତା ଶ୍ରୁତିରଗ୍ରାହ୍ଯା ଭଵତି ତ୍ଵଗ୍ର୍ଯଜନ୍ମନାମ୍ । ଜାହ୍ନଵୀ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ପାପଘ୍ନୀ ଦୁରିତାପହା
ନିନ୍ଦିତ କଥା ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ ହୁଏ; ଜାହ୍ନବୀ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ଦୁଃଖ ହରନ୍ତି।
ନିସ୍ପୃଷ୍ଟା ପାପିଭିଃ ପୁଂଭିଃ ସା ସ୍ପର୍ଶେନାର୍ହିତା ସତାମ୍ । ସୂର୍ଯୋ ଜଗତ୍ପ୍ରକାଶାଯ ସମୁଦେତି ଜଗତ୍ଯହୋ
ପାପୀ ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛୁଁଇନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସଜ୍ଜନମାନେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ପାଇଁ ଉଦୟ ହୁଏ, ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!
ଉଲୂକାନାଂ ରୁଚିକରୋ ନ ଭଵେତ୍ତତ୍ର କା କ୍ଷତିଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମେନାଂ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ମା ତ୍ଯଜାନିଂଦିତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ତଥାପି ଉଲୁକମାନେ ତାହାରେ ଆନନ୍ଦ ମାନନ୍ତିନାହିଁ— ଏଥିରେ କଣ କ୍ଷତି? ତେଣୁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ନାରୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ନି।
ଶ୍ରୀରାମଭଦ୍ରକୃପଯା କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ । ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଶ୍ରୀରାମଭଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର କଥା ମାନ। ଏପରି ମହାତ୍ମା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି,
ପୁନଃପୁନର୍ଜଗାଦେଦଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ଭରତଂ ପ୍ରତି । ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ଵଚୋ ଭ୍ରାତୁର୍ଦୁଃଖପୂରପରିପ୍ଲୁତଃ
ସେ ଯାହା ଭରତଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେଇ କଥା ପୁନିପୁନି କହିଲେ; ଭାଇଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଗଲେ।
ପପାତ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଭୂମୌ ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ । ଭ୍ରାତରଂ ପତିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଦୁଃଖିତୋ ଭୃଶମ୍
ସେ ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ; ଭାଇ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ପ୍ରତୀହାରମୁଵାଚେଦଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତ୍ଵାନଯାଂତିକମ୍ । ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ନ୍ଯଵେଦଯଦିଦଂ ଵଚଃ
ସେ ପ୍ରତୀହାରକୁ କହିଲେ: 'ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆଣ।' ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ, ଏହି କଥା କହିଲା।
ପ୍ରତୀହାର ଉଵାଚ। ସ୍ଵାମିନ୍ରାମୋ ଭଵଂତଂ ତୁ ସମାହ୍ଵଯତି ଵେଗତଃ । ସ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସମାହ୍ଵାନଂ ରାମଚଂଦ୍ରେଣ ଵେଗତଃ
ପ୍ରତୀହାର କହିଲେ: 'ସ୍ୱାମୀ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକୁଛନ୍ତି।' ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ତୁରନ୍ତ ଡାକ ଶୁଣି,
ଜଗାମ ତରସା ତତ୍ର ଯତ୍ର ସ ଭ୍ରାତୃକୋଽନଘଃ । ଭରତଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନମପି ମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ; ଭରତଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଚେତନ ଦେଖିଲେ।
ଶ୍ରୀରାମଚଂଦ୍ରଂ ଦୁଃଖାର୍ତଂ ଦୁଃଖିତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କିମେତଦ୍ଦାରୁଣଂ ରାଜନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ମୂର୍ଚ୍ଛନାଦିକମ୍
ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା କଣ? ଏହି ଅଚେତନ ହେବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ କଣ?'
ତଦାଶୁ ଶଂସ ମାଂ ସର୍ଵଂ କାରଣଂ ମୁଖ୍ଯତୋଽନଘ । ଏଵଂ ଵଦଂତଂ ନୃପତିର୍ଵୃତ୍ତାଂତଂ ସର୍ଵମାଦିତଃ
ତୁମେ ଦୟାକରି ମୋତେ ସମସ୍ତ କାରଣ ଶୀଘ୍ର କହ; ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଆରମ୍ଭରୁ କହିଦେଲେ।
ଶଶଂସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦୁଃଖପୂରପରିପ୍ଲୁତମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତାଯାସ୍ତ୍ଯାଗସଂଭଵମ୍
ସେ ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର କଥା କହିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା ଶୁଣି,
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ମୁହୁରୁଚ୍ଛ୍ଵାସଂ ସ୍ତବ୍ଧଗାତ୍ର ଇଵାଭଵତ୍ । ଭ୍ରାତରଂ ସ୍ତବ୍ଧଗାତ୍ରଂ ଚ କଂପମାନଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଶ୍ୱାସ ରୋକି ରହିଲେ, ଦେହ ଯେପରି ଜଡ଼ ହୋଇଯାଏ; ଭାଇଙ୍କ ଦେହ ଜଡ଼ ଓ କମ୍ପିତ ଦେଖି,
ନ କିଂଚନ ଵଦନ୍ତଂ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶୋକାର୍ଦିତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଭୂମୌ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଦୁର୍ଯଶସାଂକିତଃ
ତାଙ୍କୁ କିଛି କହୁନଥିବା ଦେଖି, ଶୋକରେ ଭାସିଯାଇ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଖରାପ କୀର୍ତିରେ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇ କଣ କରିବି?'
ତ୍ଯଜାମୀଦଂ ଵପୁଃ ଶ୍ରୀମଲ୍ଲୋକଭୀତ୍ଯା ଚ ଶୋକଵାନ୍ । ସର୍ଵଦା ଭ୍ରାତରୋ ମହ୍ଯଂ ମଦ୍ଵାକ୍ଯକରଣୋତ୍ସୁକାଃ
ମୁଁ ଏହି ଶୋଭାମୟ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ୁଛି, ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ଲୋକମାନେ କିଏ କଣ କହିବେ ବୋଲି ଭୟ ଲାଗୁଛି। ମୋର ଭାଇମାନେ ସଦା ମୋର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।
ଇଦାନୀଂ ତେପି ଦୈଵେନ ପ୍ରତିକୂଲଵଚଃ କରାଃ । କୁତ୍ର ଗଚ୍ଛାମି କଂ ଯାମି ହସିଷ୍ଯଂତି ନୃପା ଭୁଵି
ଏବେ ତାମେ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ମୋ ପ୍ରତି ବିପରୀତ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି, କାହା ପାଖକୁ ଯିବି? ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ମୋ ଉପରେ ହସିବେ।
ଦୁର୍ଯଶୋ ଲାଂଛିତଂ ମାଂ ଵୈ କୁଷ୍ଠିନଂ ରୂପଵନ୍ନରାଃ । ମନୋର୍ଵଂଶେ ପୁରା ଭୂପା ଜାତା ଜାତା ଗୁଣାଧିକାଃ
ମୋ ଉପରେ ଖରାପ ନାମ ଲାଗିଛି, କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡିତ, ଭଲ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଦୂରେଇ ରହୁଛନ୍ତି। ମନୁଙ୍କ ଉଁଚ ରାଜବଂଶରେ ପୂର୍ବରୁ ସବୁ ରାଜା ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ଇଦାନୀଂ ମଯି ଜାତେ ତୁ ଵିପରୀତଂ ବଭୂଵ ତତ୍ । ଇତି ସଂଭାଷମାଣଂ ତଂ ରାମଭଦ୍ରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ
କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୋ ଜନ୍ମରେ ସେହି ସବୁ ଉଲ୍ଟା ହୋଇଯାଇଛି। ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ ସେ ରାମଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—
ସଂସ୍ତଭ୍ଯାଶ୍ରୂଣି ଵିପୁଲାନ୍ଯୁଵାଚ ଵିକଲ ସ୍ଵରଃ । ସ୍ଵାମିନ୍ଵିଷାଦଂ ମା କାର୍ଷୀଃ କଥଂ ତଵ ମତିର୍ହୃତା
ବହୁତ ଲୁଚାଇଥିବା ଲୁହ ଦମ୍ବାଇ, କମ୍ପିଥିବା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ— 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିରାଶ ହେଉନି; କିପରି ଆପଣଙ୍କ ମନ ଏମିତି ଭ୍ରମିତ ହେଲା?'
ସୀତାମନିଂଦିତାଂ କୋ ନୁ ତ୍ଯଜତି ଶ୍ରୁତଵାନ୍ଭଵାନ୍ । ଆକାରଯାମି ରଜକଂ ପରିପୃଚ୍ଛାମି ତଂ ପ୍ରତି
ଏମିତି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସୀତାକୁ କିଏ ଛାଡ଼ିପାରିବ? ଆପଣ ଶୁଣିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଧୋବୀକୁ ଡାକିବି, ସେଠାରେ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି।
କଥଂ ତ୍ଵଯାନିଂଦିତା ସା ଜାନକୀ ଯୋଷିତାଂ ଵରା । ତଵ ଦେଶେ ବଲାତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ବାଧ୍ଯତେ ନ ଜନୋଽଲ୍ପକଃ
ଏମିତି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଜାନକୀ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆପଣ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କଲେ? ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କେହି ସାଧାରଣ ଲୋକ ଜବରଦସ୍ତିରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନାହାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯ ଯଥାସ୍ଵାଂତେ ପ୍ରତୀତିଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥାଚର । କିମର୍ଥଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ଭୀରୁଃ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା
ସେ ଧୋବୀ ନିଜ ମନରେ ଯେପରି ନିଶ୍ଚିତି ଆଣିପାରିବ, ସେପରି କାମ କରନ୍ତୁ। ଏମିତି ଭୟଭିତ ଏବଂ ପତିଭକ୍ତା ନାରୀକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି?
ମନସା ଵଚସା ନାନ୍ଯଂ ଜାନାତି ଜନକାତ୍ମଜା । ତସ୍ମାଦେନାଂ ଗୃହାଣ ତ୍ଵମେତାଂ ମା ତ୍ଯଜ ଜାନକୀମ୍
ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମନରେ କିମ୍ବା କଥାରେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଜାନକୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ମମୋପରି କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ମଦୁକ୍ତଂ ସଂଶ୍ରଯାଶୁ ତତ୍ । ଏଵଂ ଵଦଂତଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଚେ ରାମଃ ଶୋକେନ କର୍ଷିତଃ
ମୋ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋ କଥା ଶୀଘ୍ର ମାନନ୍ତୁ। ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିବା ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଧର୍ମଵାକ୍ଯେନ ବୋଧଯଂସ୍ତ୍ଯଜନୋଦ୍ଯମଃ
ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧର୍ମର କଥା କହି ସୂଚନା ଦେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଇ।
ରାମ ଉଵାଚ। କଥଂ ତୁ ମାଂ ବ୍ରଵୀଷି ତ୍ଵଂ ମା ତ୍ଯଜୈନାମନିଂଦିତାମ୍ । ଲୋକାପଵାଦାତ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଜାନନ୍ନପି ଵିପାପିନୀମ୍
ରାମ କହିଲେ— 'ତୁମେ କିପରି ମୋତେ କହୁଛ, ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷାକୁ ଛାଡ଼ିନାହଁ? ଲୋକମାନେ ଖରାପ କଥା କହିବାରୁ, ମୁଁ ଜାଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବି।'
ସ୍ଵଯଶଃ କାରଣେଽହଂ ସ୍ଵଂ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଶୋଭନମ୍ । ତ୍ଵାମପି ଭ୍ରାତରଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଲୋକଵାଦାଦ୍ଵିଗର୍ହିତମ୍
ମୋର ନାମର ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ଏହି ଅପମାନିତ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି। ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, ମୁଁ ତୁମେ ଭାଇକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବି।
କିମୁତାନ୍ଯେ ଗୃହାଃ ପୁତ୍ରା ମିତ୍ରାଣି ଵସୁଶୋଭନମ୍ । ସ୍ଵଯଶଃକାରଣେ ସର୍ଵଂ ତ୍ଯଜାମି କିମୁ ମୈଥିଲୀମ୍
ଘର, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, କିମ୍ବା ଧନ ଏ ସବୁ କଣ? ମୋର ନାମର ନିମିତ୍ତେ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ିପାରିବି— ତେବେ ମୈଥିଲୀକୁ କାହିଁକି ନୁହେଁ?
ନ ତଥା ମେ ପ୍ରିଯୋ ଭ୍ରାତା ନ କଲତ୍ରଂ ନ ବାଂଧଵାଃ । ଯଥା ମେ ଵିମଲାକୀର୍ତିର୍ଵଲ୍ଲଭା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତା
ମୋ ପାଇଁ ଭାଇ, ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଏତେ ପ୍ରିୟ ନୁହଁନ୍ତି, ଯେତେ ମୋର ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମ।
ଇଦାନୀଂ ରଜକୋ ନୈଵ ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଭଵତି ଧ୍ରୁଵମ୍ । କାଲେନ ସର୍ଵଂ ଭଵିତା ଲୋକଚିତ୍ତସ୍ଯ ରଂଜନମ୍
ଏବେ ଧୋବୀକୁ ପଚାରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସମୟ ଆସିଲେ ସବୁ ଲୋକର ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବ।