ଵସୁଦେଵସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ଦେଵକୀପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥା । ରେଵତୀ ରୋହିଣୀ ଦେଵୀ ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ପୁରଯୋଷିତଃ
ବସୁଦେବଙ୍କ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଦେବକୀ ଆଦି ନେତୃତ୍ୱରେ, ରେବତୀ, ରୋହିଣୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରନାଗରିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସର୍ଵାଣ୍ଯୁଦ୍ଵାହକର୍ମାଣି ଚକ୍ରୁର୍ହର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ । ସୁରାଣାମର୍ଚନଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତତ୍ର ଦେଵକୀ
ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଦେବକୀ ସ୍ନେହରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କଲେ।
ଵୃଦ୍ଧାଭିର୍ନୃପଯୋଷିଦ୍ଭିଶ୍ଚକାର ଵିଧିନା ତଦା । ସର୍ଵମୌଦ୍ଵାହିକଂ କର୍ମ ଉତ୍ସଵଂ ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୈଃ
ସେ ସମୟରେ ବୟସ୍କ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଓ ଦେବକୀ ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଉତ୍ସବ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ପାଳନ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯାମାସ ଵସ୍ତ୍ରୈରାଭରଣୈଃ ଶୁଭୈଃ । ଉଗ୍ରସେନାଦଯସ୍ତତ୍ର ରାଜାନଶ୍ଚ ସୁପୂଜିତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯାଇଲେ; ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଲେ।
ନଂଦଗୋପାଦଯୋ ଗୋପା ଯଶୋଦାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ । ବହୁଭିଃ ସ୍ଵର୍ଣରତ୍ନାଦ୍ଯୈର୍ଵାସୋଭିଃ ସଵିଭୂଷଣୈଃ
ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ, ଯଶୋଦା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୌବନୀମାନେ ସୁନା, ମଣି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ପୂଜିତାଃ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ତଦ୍ଵିଵାହମହୋତ୍ସଵେ । ତୌ ଦଂପତୀ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ପ୍ରଣତୌ ଜାତଵେଦସମ୍
ସେ ବିବାହ ମହୋତ୍ସବରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ବର ବଧୁ ଏକାଠି ଜାତବେଦସ୍ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଵେଦଵିଦ୍ଭିର୍ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯୈରାଶୀର୍ଭିରଭିନଂଦିତୌ । ତସ୍ଯାଂ ଵିଵାହଵେଦ୍ଯାଂ ତୁ ଶୁଶୁଭାତେ ଵଧୂଵରୌ
ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ବିବାହ ମଞ୍ଚରେ ବଧୂ ଓ ବର ଦୁହେଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋଽଥ ଵୃଦ୍ଧେଭ୍ଯୋ ରାଜନ୍ଯଃ ସହ ଭାର୍ଯ୍ଯଯା । ଵଵଂଦେ ଦେଵକୀପୁତ୍ରୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ଭ୍ରାତୁରେଵ ଚ
ତାପରେ ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କର ଜଣେଇ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ସହିତ, ନମସ୍କାର କଲେ।
ଏଵମୌଦ୍ଵାହିକଂ ସର୍ଵଂ ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ମଧୁସୂଦନଃ । ଵ୍ଯସର୍ଜଯନ୍ନୃପାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯେ ଚ ତତ୍ର ସମାଗତାଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମଧୁସୂଦନ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟମାନୋଁକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
ପ୍ରସ୍ଥିତା ହରିଣା ତତ୍ର ପୂଜିତା ନୃପପୁଂଗଵାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସୁମହାତ୍ମାନୋ ନିର୍ଯଯୁଃ ସ୍ଵକମାଲଯମ୍
ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ମହାନ ଆତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରୁକ୍ମିଣ୍ଯା ସହ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେଵକୀନଂଦନୋଽଵ୍ଯଯଃ । ଉଵାସ ସୁସୁଖେନୈଵ ଦିଵ୍ଯହର୍ମ୍ଯତଲେ ଶୁଭେ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦେବକୀଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ପୁଅ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ମହଳର ଉପର ତଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ତଯା ଵୈ ରମଯାମାସ ନାରାଯଣ ଇଵ ଶ୍ରିଯା । ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ମୁନିଭିର୍ଦିଵି ଦେଵଗଣୈରପି
ସେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସହ ନାରାୟଣ ଓ ଶ୍ରୀ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ମୁନିମାନେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।
ଅହନ୍ଯହନି ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ସୁଖେନୈଵ ଜନାର୍ଦନଃ । ଅଥୋଵାସ ସୁଶୋଭାଯାଂ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ସନାତନଃ
ପ୍ରତିଦିନ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ସନାତନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସୁନ୍ଦର ଦ୍ୱାରାବତୀ ନଗରରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତେ ରୁକ୍ମିଣୀଵିଵାହକଥନଂନାମ ଅଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରିଂଶଦଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ବିବାହ କଥା' ନାମକ ଦୁଇଶେ ଚଉଵାଲିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯେଉଁ ସଂହିତାରେ ପଚାସିହଜାର ପାଞ୍ଚଶ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଶ୍ରୀରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ସତ୍ରାଜିତସ୍ଯ ତନଯା ନାମ୍ନା ସତ୍ଯା ଯଶସ୍ଵିନୀ । ପୃଥିଵ୍ଯଂଶେନ ସଂଭୂତା ଭାର୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵା ପରା
ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ଝିଅ ସତ୍ୟା, ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜଣେ ଝିଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ।
ଵୈଵସ୍ଵତୀ ମହାଭାଗା କାଲିଂଦୀ ନାମ ନାମତଃ । ତୃତୀଯା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସା ଲୀଲାଂଶା ସମୁପସ୍ଥିତା
ବୈବସ୍ୱତୀ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ କାଳିନ୍ଦୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ଝିଅ, ଲୀଳା ଅଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ।
ଵିଂଦାନୁଵିଂଦସ୍ଯ ସୁତାଂ ମିତ୍ରଵିଂଦାଂ ଶୁଚିସ୍ମିତାମ୍ । ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ଥିତାଂ କନ୍ଯାମୁପଯେମେ ଜନାର୍ଦନଃ
ବିନ୍ଦ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦଙ୍କ ଝିଅ ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ଯିଏ ପବିତ୍ର ହସିଥିଲେ, ସ୍ୱୟଂବରରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ପାଶେନୈକେନ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତାନ୍ ଵୃଷଭାନ୍ସପ୍ତଦୁର୍ମଦାନ୍ । ତାଂ ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କାଂ ଜଗ୍ରାହ ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣଃ
ସେଇ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନି ମିତ୍ରବିନ୍ଦାଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ବିବାହ ମୂଲ୍ୟ ଶୌର୍ୟ ଥିଲା, ସେଁଠି ସତ୍ତ ଅହଂକାରୀ ବୃଷଭମାନୋଁକୁ ଗୋଟିଏ ଦୌରିରେ ବାନ୍ଧି, କୃଷ୍ଣ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ସତ୍ରାଜିତୋ ମହାରତ୍ନଂ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯଂ ମହୀପତିଃ । ଅନୁଜାଯ ଦଦୌ ସୋଽଯଂ ପ୍ରସେନାଯ ମହାତ୍ମନେ
ସତ୍ରାଜିତ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ୟମନ୍ତକ ନାମର ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଥିଲା; ସେ ଏହାକୁ ତାଙ୍କ ଭାଉ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଯାଚେ ତଂ ମଣିଵରଂ କଦାଚିନ୍ମଧୁସୂଦନଃ । ଉଵାଚ ଵାସୁଦେଵଂ ତଂ ପ୍ରସେନଃ ପ୍ରସଭଂ ତଦା
କେବେ ମଧୁସୂଦନ ସେଇ ମହାମଣି ମାଗିଥିଲେ; ତେବେ ପ୍ରସେନ ବଳଜୋରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ପ୍ରସେନ ଉଵାଚ- ଭାରାନଷ୍ଟସୁଵର୍ଣାନି ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରସଵତେ ମଣିଃ । ତସ୍ମାତ୍କସ୍ଯ ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯମିଦଂ ମଯା
ପ୍ରସେନ କହିଲେ— ଏହି ମଣି ପ୍ରତିଦିନ ହାରାଇଥିବା ସୁନା ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ୟମନ୍ତକ ମୁଁ କାହାକୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ତଦଭିପ୍ରାଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀମୁଵାସ ହ । କଦାଚିନ୍ମୃଗଯାଂ କର୍ତ୍ତୁଂ କୃଷ୍ଣଃ ସର୍ଵୈର୍ଯଦୂତ୍ତମୈଃ
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଜାଣି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ; କେବେ କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାରଣ୍ଯଂ ପ୍ରସେନାଦ୍ଯୈର୍ମହାବଲୈଃ । ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଵୈ ମୃଗାନ୍ହଂତୁମନୁଯାତାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ପ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଏକ ଏଵ ମହାରଣ୍ଯେ ପ୍ରସେନୋ ଦୂରମାଗତଃ । ତଂ ସିଂହୋ ଦୃଷ୍ଟମାସାଦ୍ଯ ହତ୍ଵା ରତ୍ନଂ ଜହାର ସଃ
ପ୍ରସେନ ଏକା ଏକା ଦୂର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆସି, ହତ୍ୟା କରି, ମଣିଟି ନେଇଗଲା।
ତଂ ସିଂହଂ ଜାଂବବାନ୍ହତ୍ଵା ମଣିଂ ଗୃହ୍ଯ ମହାବଲଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ବିଲଂ ତୂର୍ଣଂ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ନିଷେଵିତମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନର, ନିଜ ହାତରେ ସିଂହକୁ ମାରି, ମଣିଟିକୁ ନେଇ, ଦେବୀମାନେ ରହୁଥିବା ଗୁହାକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନସ୍ତଂଗତେ ସୂର୍ଯେ ଵାସୁଦେଵଂ ସହାନୁଗଃ । ଚତୁର୍ଥ୍ଯାମୁଦିତଂ ଚଂଦ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଂ ପୁରମାଵିଶତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଚତୁର୍ଥୀ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵେ ପୁରଜନାଃ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରୋଚୁଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ହତ୍ଵା ପ୍ରସେନଂ ଗୋଵିଂଦୋ ମୃଗଵ୍ଯାଜେନ କାନନେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସହରବାସୀ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ କହିଲେ, 'ଗୋବିନ୍ଦ କାନନରେ ମୃଗ ଶିକାର ନାମରେ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି।'
ସ୍ଯମଂତକଂ ମଣିଵରମଗ୍ରହୀଦଵିଶଂକଯା । ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ହରିସ୍ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵାରକାଜନଭାଷିତମ୍
'ସେ ସନ୍ଦେହ ନକରି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ନେଇଛନ୍ତି।' ଏହିପରି ଦ୍ୱାରକାବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ହରି—
ଅଜ୍ଞଲୋକଭଯାତ୍ସର୍ଵୈର୍ଯଦୁଭିର୍ଗହନଂ ଯଯୌ । ଦର୍ଶଯାମାସ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସିଂହେନ ନିହତଂ ଵନେ
ମୁଢ଼ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ କାନନକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ପ୍ରସେନକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦେଲେ।
ଲବ୍ଧାତ୍ମଶୁଦ୍ଧିସ୍ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍ । ଏକଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଗଦାପାଣିର୍ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍
ସେଠାରେ ନିଜ ମନ ପବିତ୍ର କରି, ବଡ଼ ସେନାକୁ ରଖି, ଏକା ହାତରେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଓ ଗଦା ନେଇ ଘନ କାନନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।