ଶୋଭନୋରୁକଟିଶୋଭଯା ଯୁତଂ । ଜାନୁଯୁଗ୍ମମମଲଂ ସ୍ଵସେଵିତମ୍ । ପାଦପଦ୍ମମଖିଲୈର୍ନିଜୈଃ ସଦା । ସେଵିତଂ ରଘୁପତିଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ସୁନ୍ଦର ପୋଶାକ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ କଟିରେ ଭୂଷିତ, ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ନେହରେ ସେବନ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସଦା ନିଜ ଭକ୍ତମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ରଘୁପତି ଅତି ଶୋଭାମୟ।
ଏତଦ୍ରୂପଧରୋ ରାମୋ ମଯା କିଂ ତୁ ସ ଵର୍ଣ୍ଯତେ । ଶତାନନୋପି ନୋ ଯାତି ପକ୍ଷିଣଃ କିମୁ ମାଦୃଶାଃ
ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ରାମ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେମିତି ତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି? ଶତମୁଖୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ତେବେ ମୋ ପରି ପକ୍ଷୀମାନେ କିପରି?
ଯଦ୍ରୂପଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଲିତା ମନୋହରଵପୁର୍ଧରା । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମୁମୋହ ଭୁଵିକା ଵର୍ତତେ ଯା ନ ମୋହତି
ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଲାଲିତ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ମୋହିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କେବେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ମହାବଲୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାମୋହନରୂପଧୃକ୍ । କିଂ ଵର୍ଣଯାମି ଶ୍ରୀରାମଂ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାବୀର, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ମୋହନୀୟ ରୂପର ଧାରକ; ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ଏହି ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ?
ଧନ୍ଯା ସା ଜାନକୀଦେଵୀ ମହାମୋହନରୂପଧୃକ୍ । ରଂସ୍ଯତେ ଯେନ ସହିତା ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ମୁଦା
ଧନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଜାନକୀଦେବୀ, ଯିଏ ମହାମୋହନୀୟ ରୂପର ଧାରିଣୀ; ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟତୀତ କରନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ କାସି କିଂ ତୁ ନାମାସି ବତ ସୁଂଦରି ଯତ୍ତୁ ମାମ୍ । ପରିପୃଚ୍ଛସି ଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରାମକୀର୍ତନମାଦରାତ୍
ତୁମେ କିଏ, କଣ ତୁମର ନାମ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ? ତଥାପି ତୁମେ ଚତୁରତାରେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ରାମଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ।
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜାନକୀ ପକ୍ଷିଣୋର୍ଯୁଗମ୍ । ଉଵାଚ ଜନ୍ମଲଲିତଂ ଶଂସଂତୀ ସ୍ଵସ୍ଯ ମୋହନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାନକୀ ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ନିଜ ମନୋହର ଜନ୍ମ ଓ ନିଜ ମୋହନୀୟତା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଯା ତ୍ଵଯା ଜାନକୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ସାହଂ ଜନକପୁତ୍ରିକା । ସ ରାମୋ ମାଂ ଯଦାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁମନୋହରଃ
ଯେ ଜାନକୀ ବୋଲି ତୁମେ କହିଛ, ସେ ମୁଁ, ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟା; ସେ ମନୋହର ରାମ ଯେତେବେଳେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ସେ ମୋତେ ପାଇବେ।
ତଦା ଵାଂ ମୋଚଯାମ୍ଯଦ୍ଧାନାନ୍ଯଥା ଵାକ୍ଯଲୋଭିତା । ଲାଲଯାମି ସୁଖେନାସ୍ତାଂ ମଦ୍ଗେହେ ମଧୁରାକ୍ଷରୌ
ତେବେ ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, କିମ୍ବା ତୁମର କଥାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ମୋ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରଖିବି, ହେ ମଧୁର କଣ୍ଠୀ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵେପତୁର୍ଭଯତାଂ ଗତୌ । ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରକ୍ଷୁଭିତୌ ଜାନକୀମିତ୍ଯଵୋଚତାମ୍
ଏମିତି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ଶୁଣି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ଦୁଇଜଣ ଚିଞ୍ଚଳ ହୋଇ, ଏକାଠି ଜାନକୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଯଂ ଵୈ ପକ୍ଷିଣଃ ସାଧ୍ଵି ଵନସ୍ଥା ଵୃକ୍ଷଗୋଚରାଃ । ପରିଭ୍ରମାମ ସର୍ଵତ୍ର ନୋ ସୁଖଂ ନୋ ଭଵେଦ୍ଗୃହେ
ଆମେ ପକ୍ଷୀ, ହେ ସାଧ୍ବୀ, ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା, ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା; ଘରେ ଆମେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହିଁ।
ଅଂତର୍ଵତ୍ନୀ ସ୍ଵକେ ସ୍ଥାନେ ଗତ୍ଵା ସଂସୂଯ ପୁତ୍ରକାନ୍ । ତ୍ଵତ୍ସ୍ଥାନମାଗମିଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯଂ ମେ ହ୍ଯୁଦିତଂ ଵଚଃ
ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଛୁଆମାନେ ଦେଖିବେ; ତାପରେ ମୁଁ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି—ମୋ କଥା ସତ୍ୟ।
ଏଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତା ତଯା ସା ତୁ ନ ମୁମୋଚ ଶୁକୀଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ତଦାପତିସ୍ତାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିନୀତଵଦନୁତ୍ସୁକଃ
ଏଭଳି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜେ ଶୁକୀକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ତାଙ୍କର ସାଥୀ ଆଗ୍ରହ ଓ ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୀତେ ମୁଂଚ କଥଂ ଭାର୍ଯାଂ ରକ୍ଷସେ ମେ ମନୋହରୀମ୍ । ଆଵାଂ ଗଚ୍ଛାଵ ଵିପିନେ ଵିଚରାଵଃ ସୁଖଂ ଵନେ
ସୀତା, ମୋର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଛାଡ଼ିଦିଅ; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଅରଣ୍ୟରେ ଖୁସିରେ ଘୁରିବାକୁ ଦିଅ।
ଅଂତର୍ଵତ୍ନୀ ତୁ ଵର୍ତେତ ଭାର୍ଯା ମମ ମନୋରମା । ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରସୂତିଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵାମାଗମିଷ୍ଯାମି ଶୋଭନେ
ମୋର ସହଧର୍ମିଣୀ, ମୋର ମନୋରମା ଭାର୍ଯ୍ୟା ରହିବେ; ସେ ଛୁଆ ଦେଇସାରି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ନିଜଗାଦେମଂ ସୁଖଂ ଗଚ୍ଛ ମହାମତେ । ଏତାଂ ରକ୍ଷାମି ସୁଖିନୀଂ ମତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ପ୍ରିଯକାରିଣୀମ୍
ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଖୁସିରେ ଯାଅ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ; ଏହି ସୁଖିନୀ, ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରେମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାକୁ, ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖିତଃ ପକ୍ଷୀ ତାମୂଚେ କରୁଣାନ୍ଵିତଃ । ଯୋଗିଭିଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଯଦ୍ଵୈ ତଦ୍ଵଚସ୍ତଥ୍ଯମେଵ ହି
ଏମିତି କହାଯିବା ପରେ, ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲେ: 'ଯାହା ଯୋଗୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେ କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।'
ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମୌନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତାମ୍ । ନୋଚେତ୍ସ ଵାକ୍ଯଦୋଷେଣ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯାଲାନମୁନ୍ମଦଃ
'କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ନିରବ ରୁହିବା ଉଚିତ୍; ନାହିଁହେଲେ, କଥାର ଦୋଷରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିପାରେ।'
ଵଯଂ ଚେଦତ୍ର ଵାକ୍ଯଂ ନାକରିଷ୍ଯାମ ନଗୋପରି । ବଂଧନଂ କଥମାଵାଂ ସ୍ଯାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମୌନଂ ସମାଚରେତ୍
ଯଦି ଆମେ ଏଠାରେ ଏହି ସହର ଉପରେ କିଛି କହିବା ନାହିଁ, ତେବେ କିପରି ଆମେ ବାନ୍ଧି ହେବୁ? ଏହିକାରଣରୁ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନାହଂ ଜୀଵାମି ସୁଂଦରି । ଏତଯା ଭାର୍ଯଯା ସୀତେ ତସ୍ମାନ୍ମୁଂଚ ମନୋହରେ
ଏହିପରି କହି ସେ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା, 'ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ରହି ପାରିବି ନାହିଁ, ସୀତା, ଏହିକାରଣରୁ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ମନୋହରୀ।'
ଅନେକଵିଧଵାକ୍ଯୈଃ ସା ବୋଧିତା ନାମୁଚତ୍ତଦା । କୁପିତା ଦୁଃଖିତା ଭାର୍ଯା ଶଶାପ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ବହୁ ପ୍ରକାର କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ତାକୁ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ରାଗି ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲା।
ଯଥା ତ୍ଵଂ ପତିନା ସାର୍ଧଂ ଵିଯୋଜଯସି ମାମିତଃ । ତଥା ତ୍ଵମପି ରାମେଣ ଵିଯୁକ୍ତା ଭଵ ଗର୍ଭିଣୀ
ଯେପରି ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋତେ ମୋ ପତିଠାରୁ ଅଲଗା କରୁଛ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ରାମଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତ୍ଯାଂ ତସ୍ଯାଂ ତୁ ଦୁଃଖିତାଯାଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ପ୍ରାଣା ନିରଗମନ୍ଦୁଃଖାତ୍ପତିଦୁଃଖେନ ପୂରିତାତ୍
ଏପରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତା ସେ ଆବାର ଆବାର କହିଲା, ତା ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଦୁଃଖରୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଗଲା।
ରାମଂ ରାମଂ ସ୍ମରଂତ୍ଯାଶ୍ଚ ଵଦଂତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଵିମାନମାଗତଂ ସୁଷ୍ଠୁ ପକ୍ଷିଣୀ ସ୍ଵର୍ଗତା ବଭୌ
ସେ ଆବାର ଆବାର ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆସିଲା, ଏବଂ ସେ ପକ୍ଷୀ-ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।
ତସ୍ଯାଂ ମୃତାଯାଂ ଦୁଃଖାର୍ତୋ ଭର୍ତା ତସ୍ଯାଃ ସ ପକ୍ଷିରାଟ୍ । ପରମଂ କ୍ରୋଧମାପନ୍ନୋ ଜାହ୍ନଵ୍ଯାଂ ଦୁଃଖିତୋଽପତତ୍
ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ପକ୍ଷୀରାଜା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପତି, ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଭୟ ଓ ରାଗରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତଥା ଭଵାମି ରାମସ୍ଯ ନଗରେ ଜନପୂରିତେ । ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦିଯମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଵିଯୋଗେନ ସୁଦୁଃଖିତା
ଏହିପରି ହେବ ରାମଙ୍କ ସହରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୋ କଥାରେ, ସେ ଅଶାନ୍ତ ଓ ବିୟୋଗରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖିତ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ପପାତୋଦେ ଜାହ୍ନଵ୍ଯା ଭ୍ରମଶୋଭିତେ । ଦୁଃଖିତଃ କୁପିତୋ ଭୀତସ୍ତଦ୍ଵିଯୋଗେନ କଂପିତଃ
ଏପରି କହି, ସେ ଦୁଃଖିତ, କ୍ରୁଧ୍ଧ, ଭୟଭୀତ ଓ ବିୟୋଗରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଶୋଭାମୟ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧତ୍ଵାଦ୍ଦୁଃଖିତତ୍ଵାଚ୍ଚ ସୀତାଯା ଅପମାନନାତ୍ । ଅଂତ୍ଯଜତ୍ଵଂ ପରଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରଜକଃ କ୍ରୋଧନାଭିଧଃ
କ୍ରୋଧ, ଦୁଃଖ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଅପମାନ ଦ୍ୱାରା, 'କ୍ରୋଧନ' ନାମକ ଧୋବୀ ଜୀବନର ଶେଷରେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ହେଲେ।
ଯଃ କ୍ରୋଧାଚ୍ଚ ସ୍ଵକାନ୍ପ୍ରାଣାନ୍ମହତାଂ ଦୁଷ୍ଟମାଚରନ୍ । ସଂତ୍ଯଜେତ୍ସ ମୃତୋ ଯାତି ଅଂତ୍ଯଜତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଲୋକ କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଜ୍ଜାତଂ ରଜକୋକ୍ତ୍ଯାସୌ ନିଂଦିତା ଚ ଵିଯୋଗିତା । ରଜକସ୍ଯ ଚ ଶାପେନ ଵିଯୁକ୍ତା ସା ଵନଂ ଗତା
ଏହିପରି ଧୋବୀଙ୍କ କଥାରୁ ସେ ନିନ୍ଦିତ ଓ ବିୟୋଗିତ ହେଲେ; ଧୋବୀଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ବିୟୋଗିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।