ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ତଯୋର୍ଧୃତ୍ଵା ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋଃ ସୁମନୋହରମ୍ । ପୁନରେଵଜଗାଦେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ପ୍ରତି
ତାଙ୍କର ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାହାକୁ ନିଜ କାନରେ ଧରିଲେ; ପୁଣି ସେ ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସ ରାମଃ କୁତ୍ର ଵର୍ତେତ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କଥଂ ତୁ ତାମ୍ । ପରିଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି ଵରଃ କୀଦୃଗ୍ରୂପଧରୋ ନରଃ
ଏହି ରାମ କେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି? କାହାର ପୁଅ? ସେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ? ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କ ରୂପ କେମିତି?
ମଯା ପୃଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ କଥଯଂତୁ ଯଥାତଥମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ଯୁଷ୍ମନ୍ମନୋହରମ୍
ମୁଁ ଯାହା ପଚାରିଛି, ସେସବୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋତେ କହ; ପରେ ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗିବ, ସେହି କାମ କରିବି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ତୁ କାମେନ ପୀଡିତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା ଶୁକୀ । ଜାନକୀଂ ହୃଦଯେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପପାଠ ପୁରତସ୍ତତଃ
ତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୀଡ଼ିତ ଦେଖି, ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଜାନକୀକୁ ଚିହ୍ନି, ସେଇ ମାଇ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପାଠ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସୂର୍ଯଵଂଶଧ୍ଵଜୋ ଧୀମାନ୍ରାଜା ପଂକ୍ତିରଥୋ ବଲୀ । ଯଂ ଦେଵାଃ ଶ୍ରିତ୍ଯ ସର୍ଵାରୀନ୍ଵିଜେଷ୍ଯଂତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଧ୍ୱଜ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରାଜା ପଙ୍କ୍ତିରଥ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ଭରସା କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାତ୍ରଯଂ ଭାଵି ଶକ୍ରମୋହନରୂପଧୃକ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନପତ୍ଯ ଚାତୁଷ୍କଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ବଲୋନ୍ନତମ୍
ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ରାଣୀ ହେବେ, ଯାହାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମିବେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵେଷାମଗ୍ରଜୋ ରାମୋ ଭରତସ୍ତଦନୁସ୍ମୃତଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦନୁ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସର୍ଵତୋ ବଲୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ତାପରେ ଭରତ, ପୁଣି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ରଘୁନାଥ ଇତି ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯତି ମହାମନାଃ । ତେଷାମନଂତନାମାନି ରାମସ୍ଯ ବଲିନଃ ସଖି
ଏହି ମହାନ ମନସ୍କ ରଘୁନାଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ହେ ବନ୍ଧୁ, ଏହି ହେଉଛି ବଳଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ଅନେକ ନାମ।
ପଦ୍ମକୋଶ ଇଵ ଶୋଭନଂ ମୁଖଂ । ପଂକଜାଭନଯନେ ସୁଦୀର୍ଘକେ । ଉନ୍ନତା ପୃଥୁମନୋହରା ନସା । ଵଲ୍ଗୁସଂଗତ ମନୋହରେ ଭ୍ରୁଵୌ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମ କଳିର ଭଳି ଶୋଭାମୟ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ, ତାଙ୍କର ନାକ ଉଚ୍ଚ, ପ୍ରଶସ୍ତ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଭୃକୁଟି ଗୁଡ଼ିକ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଭଲଭାବେ ମିଶିଥିବା।
ଜାନୁଲଂବିତ ମନୋହରୌ ଭୁଜୌ । କଂବୁଶୋଭିଗଲକୋଽତିହ୍ରସ୍ଵକଃ । ସତ୍କପାଟତଲଵିସ୍ତୃତଶ୍ରିକଂ । ଵକ୍ଷ ଏତଦମଲଂ ସଲକ୍ଷ୍ମକମ୍
ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦୁଇଟି ଜାଙ୍ଘା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଗଳ ଶଂଖର ଭଳି ଚମକୁଛି ଏବଂ ଅତି ଛୋଟ ନୁହେଁ, ଛାତି ପ୍ରଶସ୍ତ, ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଭଲ ଗଠିତ।
ଶୋଭନୋରୁକଟିଶୋଭଯା ଯୁତଂ । ଜାନୁଯୁଗ୍ମମମଲଂ ସ୍ଵସେଵିତମ୍ । ପାଦପଦ୍ମମଖିଲୈର୍ନିଜୈଃ ସଦା । ସେଵିତଂ ରଘୁପତିଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ସୁନ୍ଦର ପୋଶାକ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ କଟିରେ ଭୂଷିତ, ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ନେହରେ ସେବନ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସଦା ନିଜ ଭକ୍ତମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ରଘୁପତି ଅତି ଶୋଭାମୟ।
ଏତଦ୍ରୂପଧରୋ ରାମୋ ମଯା କିଂ ତୁ ସ ଵର୍ଣ୍ଯତେ । ଶତାନନୋପି ନୋ ଯାତି ପକ୍ଷିଣଃ କିମୁ ମାଦୃଶାଃ
ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ରାମ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେମିତି ତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି? ଶତମୁଖୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ତେବେ ମୋ ପରି ପକ୍ଷୀମାନେ କିପରି?
ଯଦ୍ରୂପଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଲିତା ମନୋହରଵପୁର୍ଧରା । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମୁମୋହ ଭୁଵିକା ଵର୍ତତେ ଯା ନ ମୋହତି
ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଲାଲିତ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ମୋହିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କେବେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ମହାବଲୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାମୋହନରୂପଧୃକ୍ । କିଂ ଵର୍ଣଯାମି ଶ୍ରୀରାମଂ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାବୀର, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ମୋହନୀୟ ରୂପର ଧାରକ; ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ଏହି ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ?
ଧନ୍ଯା ସା ଜାନକୀଦେଵୀ ମହାମୋହନରୂପଧୃକ୍ । ରଂସ୍ଯତେ ଯେନ ସହିତା ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ମୁଦା
ଧନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଜାନକୀଦେବୀ, ଯିଏ ମହାମୋହନୀୟ ରୂପର ଧାରିଣୀ; ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟତୀତ କରନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ କାସି କିଂ ତୁ ନାମାସି ବତ ସୁଂଦରି ଯତ୍ତୁ ମାମ୍ । ପରିପୃଚ୍ଛସି ଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରାମକୀର୍ତନମାଦରାତ୍
ତୁମେ କିଏ, କଣ ତୁମର ନାମ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ? ତଥାପି ତୁମେ ଚତୁରତାରେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ରାମଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ।
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜାନକୀ ପକ୍ଷିଣୋର୍ଯୁଗମ୍ । ଉଵାଚ ଜନ୍ମଲଲିତଂ ଶଂସଂତୀ ସ୍ଵସ୍ଯ ମୋହନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାନକୀ ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ନିଜ ମନୋହର ଜନ୍ମ ଓ ନିଜ ମୋହନୀୟତା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଯା ତ୍ଵଯା ଜାନକୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ସାହଂ ଜନକପୁତ୍ରିକା । ସ ରାମୋ ମାଂ ଯଦାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁମନୋହରଃ
ଯେ ଜାନକୀ ବୋଲି ତୁମେ କହିଛ, ସେ ମୁଁ, ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟା; ସେ ମନୋହର ରାମ ଯେତେବେଳେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ସେ ମୋତେ ପାଇବେ।
ତଦା ଵାଂ ମୋଚଯାମ୍ଯଦ୍ଧାନାନ୍ଯଥା ଵାକ୍ଯଲୋଭିତା । ଲାଲଯାମି ସୁଖେନାସ୍ତାଂ ମଦ୍ଗେହେ ମଧୁରାକ୍ଷରୌ
ତେବେ ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, କିମ୍ବା ତୁମର କଥାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ମୋ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରଖିବି, ହେ ମଧୁର କଣ୍ଠୀ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵେପତୁର୍ଭଯତାଂ ଗତୌ । ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରକ୍ଷୁଭିତୌ ଜାନକୀମିତ୍ଯଵୋଚତାମ୍
ଏମିତି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ଶୁଣି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ଦୁଇଜଣ ଚିଞ୍ଚଳ ହୋଇ, ଏକାଠି ଜାନକୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଯଂ ଵୈ ପକ୍ଷିଣଃ ସାଧ୍ଵି ଵନସ୍ଥା ଵୃକ୍ଷଗୋଚରାଃ । ପରିଭ୍ରମାମ ସର୍ଵତ୍ର ନୋ ସୁଖଂ ନୋ ଭଵେଦ୍ଗୃହେ
ଆମେ ପକ୍ଷୀ, ହେ ସାଧ୍ବୀ, ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା, ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା; ଘରେ ଆମେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହିଁ।
ଅଂତର୍ଵତ୍ନୀ ସ୍ଵକେ ସ୍ଥାନେ ଗତ୍ଵା ସଂସୂଯ ପୁତ୍ରକାନ୍ । ତ୍ଵତ୍ସ୍ଥାନମାଗମିଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯଂ ମେ ହ୍ଯୁଦିତଂ ଵଚଃ
ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଛୁଆମାନେ ଦେଖିବେ; ତାପରେ ମୁଁ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି—ମୋ କଥା ସତ୍ୟ।
ଏଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତା ତଯା ସା ତୁ ନ ମୁମୋଚ ଶୁକୀଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ତଦାପତିସ୍ତାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିନୀତଵଦନୁତ୍ସୁକଃ
ଏଭଳି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜେ ଶୁକୀକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ତାଙ୍କର ସାଥୀ ଆଗ୍ରହ ଓ ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୀତେ ମୁଂଚ କଥଂ ଭାର୍ଯାଂ ରକ୍ଷସେ ମେ ମନୋହରୀମ୍ । ଆଵାଂ ଗଚ୍ଛାଵ ଵିପିନେ ଵିଚରାଵଃ ସୁଖଂ ଵନେ
ସୀତା, ମୋର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଛାଡ଼ିଦିଅ; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଅରଣ୍ୟରେ ଖୁସିରେ ଘୁରିବାକୁ ଦିଅ।
ଅଂତର୍ଵତ୍ନୀ ତୁ ଵର୍ତେତ ଭାର୍ଯା ମମ ମନୋରମା । ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରସୂତିଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵାମାଗମିଷ୍ଯାମି ଶୋଭନେ
ମୋର ସହଧର୍ମିଣୀ, ମୋର ମନୋରମା ଭାର୍ଯ୍ୟା ରହିବେ; ସେ ଛୁଆ ଦେଇସାରି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ନିଜଗାଦେମଂ ସୁଖଂ ଗଚ୍ଛ ମହାମତେ । ଏତାଂ ରକ୍ଷାମି ସୁଖିନୀଂ ମତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ପ୍ରିଯକାରିଣୀମ୍
ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଖୁସିରେ ଯାଅ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ; ଏହି ସୁଖିନୀ, ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରେମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାକୁ, ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖିତଃ ପକ୍ଷୀ ତାମୂଚେ କରୁଣାନ୍ଵିତଃ । ଯୋଗିଭିଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଯଦ୍ଵୈ ତଦ୍ଵଚସ୍ତଥ୍ଯମେଵ ହି
ଏମିତି କହାଯିବା ପରେ, ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲେ: 'ଯାହା ଯୋଗୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେ କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।'
ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମୌନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତାମ୍ । ନୋଚେତ୍ସ ଵାକ୍ଯଦୋଷେଣ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯାଲାନମୁନ୍ମଦଃ
'କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ନିରବ ରୁହିବା ଉଚିତ୍; ନାହିଁହେଲେ, କଥାର ଦୋଷରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିପାରେ।'
ଵଯଂ ଚେଦତ୍ର ଵାକ୍ଯଂ ନାକରିଷ୍ଯାମ ନଗୋପରି । ବଂଧନଂ କଥମାଵାଂ ସ୍ଯାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମୌନଂ ସମାଚରେତ୍
ଯଦି ଆମେ ଏଠାରେ ଏହି ସହର ଉପରେ କିଛି କହିବା ନାହିଁ, ତେବେ କିପରି ଆମେ ବାନ୍ଧି ହେବୁ? ଏହିକାରଣରୁ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନାହଂ ଜୀଵାମି ସୁଂଦରି । ଏତଯା ଭାର୍ଯଯା ସୀତେ ତସ୍ମାନ୍ମୁଂଚ ମନୋହରେ
ଏହିପରି କହି ସେ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା, 'ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ରହି ପାରିବି ନାହିଁ, ସୀତା, ଏହିକାରଣରୁ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ମନୋହରୀ।'