ସୀତୋଵାଚ। ମା ଭୈଷାତାଂ ଯୁଵାଂ ରମ୍ଯୌ କୌ ଵାଂ କୁତ୍ର ସମାଗତୌ । କୋ ରାମଃ କା ଚ ସା ସୀତା ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ତୁ କୁତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ସୀତା କହିଲେ, "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମନୋହର। କିଏ ତୁମେ, କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କିଏ ରାମ, କିଏ ସୀତା? ଏହି କଥା କିପରି ଜାଣିଛ? କେଉଁଠୁ ଏହି ସ୍ମୃତି ଆସିଛି?"
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶଂସତଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମତ୍ତୋ ଵାଂ ଵ୍ଯେତୁ ଯଦ୍ଭଯମ୍ । ଇତି ପୃଷ୍ଟଂ ତଯା ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ସର୍ଵମଶଂସତ
"ଏସବୁ ତୁରନ୍ତ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଭୟ ଦୂର ହେବ।" ଏଭଳି ପଚାରିବା ପରେ, ସେ ଶୁକ ଦମ୍ପତି ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ।
ପକ୍ଷିଯୁଗ୍ମମୁଵାଚ। ଵାଲ୍ମୀକିରାସ୍ତେ ସୁମହାନୃଷିର୍ଧର୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ । ଆଵାଂ ତଦାଶ୍ରମସ୍ଥାନେ ସର୍ଵଦା ସୁମନୋହରେ
ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ମହାନ ଋଷି ବାଲ୍ମୀକି ଆମ ସହ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଆଶ୍ରମରେ ସଦା ବାସ କରୁଥିଲେ।
ସଶିଷ୍ଯାନ୍ଗାପଯାମାସ ଭାଵି ରାମାଯଣଂ ମୁନିଃ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ତତ୍ପଦସ୍ମାରୀ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ମୁନି ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଭବିଷ୍ୟତ ରାମାୟଣ ଗାଇଥିଲେ; ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତାହାର ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ତଦାଵାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ଭାଵି ରାମାଯଣଂ ମହତ୍ । ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ଗୀଯମାନମାଯାତଂ ପରିପାଠତଃ
ସେ ସମୟରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଏହି ମହାନ ଭବିଷ୍ୟତ ରାମାୟଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିଥିଲୁ, ଯାହା ପୁନିପୁନି ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ଗାଯାଯାଉଥିଲା।
ଶୃଣ୍ଵାଵାଂ ତେଽଭିଧାସ୍ଯାଵୋ ଯୋ ରାମୋ ଯା ଚ ଜାନକୀ । ଯଦ୍ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତେ ତସ୍ଯା ରାମେଣ କ୍ରୀଡିତାତ୍ମନା
ଆମେ ଏଠାରେ ଯାହା ଶୁଣିଥିଲୁ, ରାମ କିଏ, ଜାନକୀ କିଏ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଖେଳରେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା କିଛି ଘଟିବ, ସେସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେବା।
ଋଷ୍ଯଶୃଂଗକୃତେଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଚ ଚତୁର୍ଧା ତ୍ଵଂଗତୋ ହରିଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁରସ୍ତ୍ରୀଗୀତସତ୍କଥଃ
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ହରି ଚାରି ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେବେ, ଯିଏ ଦେବୀମାନେ ଗାଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଏବଂ ମହିମାମୟ।
ସ କୌଶିକେନ ମିଥିଲାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଭ୍ରାତୃସଂଯୁତଃ । ଧନୁଷ୍ପାଣିସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁର୍ଗ୍ରାହ୍ଯମନ୍ଯଭୂଭୁଜାମ୍
ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଭାଇମାନେ ସହିତ ମିଥିଳାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ; ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଯାହାକୁ ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖିବେ।
ଧନୁର୍ଭଂକ୍ତ୍ଵା ଜନକଜାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁମନୋହରାମ୍ । ତଯା ସହ ମହଦ୍ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି ଶ୍ରୁତଂ ଵରେ
ସେ ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ; ସେଠାରୁ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିବେ, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଇଛି, ହେ ଉତ୍ତମ।
ଏତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ତତ୍ରସ୍ଥୈଃ ଶ୍ରୁତମସ୍ମାଭିରୁଦ୍ଗତୈଃ । କଥିତଂ ତଵ ଚାର୍ଵଂଗି ମୁଂଚାଵାଂ ଗଂତୁକାମୁକୌ
ଏହି ସବୁ ଓ ଅଧିକ, ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଗାଇଥିବା କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲୁ—ଏବେ ଆମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ତଯୋର୍ଧୃତ୍ଵା ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋଃ ସୁମନୋହରମ୍ । ପୁନରେଵଜଗାଦେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ପ୍ରତି
ତାଙ୍କର ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାହାକୁ ନିଜ କାନରେ ଧରିଲେ; ପୁଣି ସେ ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସ ରାମଃ କୁତ୍ର ଵର୍ତେତ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କଥଂ ତୁ ତାମ୍ । ପରିଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି ଵରଃ କୀଦୃଗ୍ରୂପଧରୋ ନରଃ
ଏହି ରାମ କେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି? କାହାର ପୁଅ? ସେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ? ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କ ରୂପ କେମିତି?
ମଯା ପୃଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ କଥଯଂତୁ ଯଥାତଥମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ଯୁଷ୍ମନ୍ମନୋହରମ୍
ମୁଁ ଯାହା ପଚାରିଛି, ସେସବୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋତେ କହ; ପରେ ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗିବ, ସେହି କାମ କରିବି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ତୁ କାମେନ ପୀଡିତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା ଶୁକୀ । ଜାନକୀଂ ହୃଦଯେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପପାଠ ପୁରତସ୍ତତଃ
ତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୀଡ଼ିତ ଦେଖି, ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଜାନକୀକୁ ଚିହ୍ନି, ସେଇ ମାଇ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପାଠ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସୂର୍ଯଵଂଶଧ୍ଵଜୋ ଧୀମାନ୍ରାଜା ପଂକ୍ତିରଥୋ ବଲୀ । ଯଂ ଦେଵାଃ ଶ୍ରିତ୍ଯ ସର୍ଵାରୀନ୍ଵିଜେଷ୍ଯଂତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଧ୍ୱଜ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରାଜା ପଙ୍କ୍ତିରଥ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ଭରସା କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାତ୍ରଯଂ ଭାଵି ଶକ୍ରମୋହନରୂପଧୃକ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନପତ୍ଯ ଚାତୁଷ୍କଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ବଲୋନ୍ନତମ୍
ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ରାଣୀ ହେବେ, ଯାହାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମିବେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵେଷାମଗ୍ରଜୋ ରାମୋ ଭରତସ୍ତଦନୁସ୍ମୃତଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦନୁ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସର୍ଵତୋ ବଲୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ତାପରେ ଭରତ, ପୁଣି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ରଘୁନାଥ ଇତି ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯତି ମହାମନାଃ । ତେଷାମନଂତନାମାନି ରାମସ୍ଯ ବଲିନଃ ସଖି
ଏହି ମହାନ ମନସ୍କ ରଘୁନାଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ହେ ବନ୍ଧୁ, ଏହି ହେଉଛି ବଳଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ଅନେକ ନାମ।
ପଦ୍ମକୋଶ ଇଵ ଶୋଭନଂ ମୁଖଂ । ପଂକଜାଭନଯନେ ସୁଦୀର୍ଘକେ । ଉନ୍ନତା ପୃଥୁମନୋହରା ନସା । ଵଲ୍ଗୁସଂଗତ ମନୋହରେ ଭ୍ରୁଵୌ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମ କଳିର ଭଳି ଶୋଭାମୟ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ, ତାଙ୍କର ନାକ ଉଚ୍ଚ, ପ୍ରଶସ୍ତ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଭୃକୁଟି ଗୁଡ଼ିକ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଭଲଭାବେ ମିଶିଥିବା।
ଜାନୁଲଂବିତ ମନୋହରୌ ଭୁଜୌ । କଂବୁଶୋଭିଗଲକୋଽତିହ୍ରସ୍ଵକଃ । ସତ୍କପାଟତଲଵିସ୍ତୃତଶ୍ରିକଂ । ଵକ୍ଷ ଏତଦମଲଂ ସଲକ୍ଷ୍ମକମ୍
ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦୁଇଟି ଜାଙ୍ଘା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଗଳ ଶଂଖର ଭଳି ଚମକୁଛି ଏବଂ ଅତି ଛୋଟ ନୁହେଁ, ଛାତି ପ୍ରଶସ୍ତ, ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଭଲ ଗଠିତ।
ଶୋଭନୋରୁକଟିଶୋଭଯା ଯୁତଂ । ଜାନୁଯୁଗ୍ମମମଲଂ ସ୍ଵସେଵିତମ୍ । ପାଦପଦ୍ମମଖିଲୈର୍ନିଜୈଃ ସଦା । ସେଵିତଂ ରଘୁପତିଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ସୁନ୍ଦର ପୋଶାକ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ କଟିରେ ଭୂଷିତ, ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ନେହରେ ସେବନ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସଦା ନିଜ ଭକ୍ତମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ରଘୁପତି ଅତି ଶୋଭାମୟ।
ଏତଦ୍ରୂପଧରୋ ରାମୋ ମଯା କିଂ ତୁ ସ ଵର୍ଣ୍ଯତେ । ଶତାନନୋପି ନୋ ଯାତି ପକ୍ଷିଣଃ କିମୁ ମାଦୃଶାଃ
ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ରାମ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେମିତି ତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି? ଶତମୁଖୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ତେବେ ମୋ ପରି ପକ୍ଷୀମାନେ କିପରି?
ଯଦ୍ରୂପଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଲିତା ମନୋହରଵପୁର୍ଧରା । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମୁମୋହ ଭୁଵିକା ଵର୍ତତେ ଯା ନ ମୋହତି
ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଲାଲିତ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ମୋହିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କେବେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ମହାବଲୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାମୋହନରୂପଧୃକ୍ । କିଂ ଵର୍ଣଯାମି ଶ୍ରୀରାମଂ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାବୀର, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ମୋହନୀୟ ରୂପର ଧାରକ; ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ଏହି ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ?
ଧନ୍ଯା ସା ଜାନକୀଦେଵୀ ମହାମୋହନରୂପଧୃକ୍ । ରଂସ୍ଯତେ ଯେନ ସହିତା ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ମୁଦା
ଧନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଜାନକୀଦେବୀ, ଯିଏ ମହାମୋହନୀୟ ରୂପର ଧାରିଣୀ; ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟତୀତ କରନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ କାସି କିଂ ତୁ ନାମାସି ବତ ସୁଂଦରି ଯତ୍ତୁ ମାମ୍ । ପରିପୃଚ୍ଛସି ଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରାମକୀର୍ତନମାଦରାତ୍
ତୁମେ କିଏ, କଣ ତୁମର ନାମ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ? ତଥାପି ତୁମେ ଚତୁରତାରେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ରାମଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ।
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜାନକୀ ପକ୍ଷିଣୋର୍ଯୁଗମ୍ । ଉଵାଚ ଜନ୍ମଲଲିତଂ ଶଂସଂତୀ ସ୍ଵସ୍ଯ ମୋହନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାନକୀ ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ନିଜ ମନୋହର ଜନ୍ମ ଓ ନିଜ ମୋହନୀୟତା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଯା ତ୍ଵଯା ଜାନକୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ସାହଂ ଜନକପୁତ୍ରିକା । ସ ରାମୋ ମାଂ ଯଦାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁମନୋହରଃ
ଯେ ଜାନକୀ ବୋଲି ତୁମେ କହିଛ, ସେ ମୁଁ, ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟା; ସେ ମନୋହର ରାମ ଯେତେବେଳେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ସେ ମୋତେ ପାଇବେ।
ତଦା ଵାଂ ମୋଚଯାମ୍ଯଦ୍ଧାନାନ୍ଯଥା ଵାକ୍ଯଲୋଭିତା । ଲାଲଯାମି ସୁଖେନାସ୍ତାଂ ମଦ୍ଗେହେ ମଧୁରାକ୍ଷରୌ
ତେବେ ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, କିମ୍ବା ତୁମର କଥାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ମୋ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରଖିବି, ହେ ମଧୁର କଣ୍ଠୀ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵେପତୁର୍ଭଯତାଂ ଗତୌ । ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରକ୍ଷୁଭିତୌ ଜାନକୀମିତ୍ଯଵୋଚତାମ୍
ଏମିତି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ଶୁଣି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ଦୁଇଜଣ ଚିଞ୍ଚଳ ହୋଇ, ଏକାଠି ଜାନକୀଙ୍କୁ କହିଲେ।