ଏଵଂ ଭ୍ରାତ୍ରା ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନୋ ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରଯା ଗିରା । ପ୍ରୋଵାଚ ଭ୍ରାତରଂ ଵୀରୋ ରାମଚଂଦ୍ରଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଃ
ଏଭଳି ଭାଇଙ୍କ ଭାବୁକ କଣ୍ଠରେ କଥା ଶୁଣି, ଶୂର ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ଭ୍ରାତର୍ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ମମ ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ତନ୍ମାର୍ଜନଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ଭ୍ରାତଃ ପ୍ରାତର୍ମହାମତେ
'ଭାଇ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଏବଂ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ଜାଣ। ଏହା ଆଜି ହିଁ ଦୂର କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଆସନ୍ତାକାଲି ସକାଳେ।'
ଵଂଶେ ଵୈଵସ୍ଵତେ ରାଜା ନ କଶ୍ଚିଦଯଶଃ କ୍ଷତଃ । ମତ୍କୀର୍ତିରଦ୍ଯ କଲୁଷା ଗଂଗାଯମୁନଯା ଗତା
'ବୈବସ୍ବତ ବଂଶରେ କେବେ କୌଣସି ରାଜା ଅପମାନିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୋର ଖ୍ୟାତି ଅପବିତ୍ର ହୋଇ, ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲା।'
ଯେଷାଂ ଯଶୋ ନୃଣାଂ ଭୂମୌ ତେଷାମେଵ ସୁଜୀଵିତମ୍ । ଅପକୀର୍ତିକ୍ଷତାନାଂ ତୁ ଜୀଵିତଂ ମୃତକୈଃ ସମମ୍
'ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ନାମ ରଖିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଠିକ୍ ଅର୍ଥରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅପମାନିତ, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ସମାନ।'
ଯେଷାଂ ଯଶୋ ଭଵେଦ୍ଭୂମୌ ତେଷାଂ ଲୋକାଃ ସନାତନାଃ । ଅପକୀର୍ତ୍ଯୁରଗୀ ଦଷ୍ଟାସ୍ତେଷାଂ ଭୂଯାଦଧୋଗତିଃ
'ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ପୃଥିବୀରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକ ପାଉନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅପମାନର ସାପରେ କାମୁଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଧୋଗତିକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।'
ଅଦ୍ଯ ମେ କଲୁଷା କୀର୍ତିଃ ସ୍ଵର୍ଧୁନୀ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତା । ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଵଚୋ ମେଽଦ୍ଯ ରଜକେନ ଯଥୋଦିତମ୍
'ଆଜି ମୋର ଖ୍ୟାତି ଅପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ଯଦିଓ ଏହା ପୂର୍ବେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ନଦୀ ପରି ପବିତ୍ର ଥିଲା। ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ, ଧୋବୀ କଣ କହିଛି।'
ଅସ୍ମିନ୍ପୁରେଽଦ୍ଯ ରଜକ ଉକ୍ତଵାଞ୍ଜାନକୀଭଵମ୍ । କିଂଚିଦ୍ଵାଚ୍ଯଂ ତତୋ ଭ୍ରାତଃ କିଂ କରୋମି ମହୀତଲେ
ଏହି ସହରରେ ଆଜି ଏକ ଧୋବି ସୀତା ବିଷୟରେ କିଛି କହିଛି; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାଇ, ମୋତେ କହ, ଏ ଭୂମିରେ ମୁଁ କଣ କରିବି?
କିମାତ୍ମାନଂ ଜହାମ୍ଯଦ୍ଯ କିମେନାଂ ଜାନକୀଂ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ । ଉଭଯୋଃ କିଂ ମଯା କାର୍ଯଂ ତତ୍ତଥ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ମେ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ଆଜି ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି କି, କିମ୍ବା ଏହି ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେବି? ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ସତ୍ୟ କଥା କହ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଗଲଦ୍ବାଷ୍ପୋ ଵେପଥୁ କ୍ଷୁଭିତାଂଗକଃ । ପପାତ ଭୂମୌ ଵିରଜୋ ଧାର୍ମିକାଣାଂ ଶିରୋମଣିଃ
ଏପରି କହି, ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରୁଥିବା, ଦେହ କମ୍ପିଥିବା ଏବଂ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ଧର୍ମରେ ଶିରୋମଣି ଶୁଦ୍ଧ ରାମ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଭ୍ରାତରଂ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତୋ ଦୁଃଖସଂଯୁତଃ । ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶନକୈ ରାମଂ ପ୍ରାପ୍ତସଂଜ୍ଞଂ ଚକାର ସଃ
ଭାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଭରତ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହୁସିଆର କଲେ।
ସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୁ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମଚଂଦ୍ରଂ ସୁଦୁଃଖିତମ୍ । ଉଵାଚ ଦୁଃଖନାଶାଯ ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ସୁମନୋହରମ୍
ହୁସିଆର ହେବା ପରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭରତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କଥା କହିଲେ।
କୋଽଯଂ ଵୈ ରଜକଃ କିଂତୁ ଵାଚ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଜିହ୍ଵାଚ୍ଛେଦଂ କରିଷ୍ଯାମି ଜାନକୀଵାଚ୍ଯକାରିଣଃ
ଏହି ଧୋବି କିଏ? ସେ କଣ କହିଥିଲେ? ଯିଏ ସୀତା ବିଷୟରେ ଖରାପ କଥା କହିଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜିଭ କାଟିଦେବି।
ତଦା ରାମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରଜକସ୍ଯ ମୁଖୋଦ୍ଗତମ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ଚାରେଣ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭରତାଯ ମହାତ୍ମନେ
ତାପରେ ରାମ ଧୋବିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯାହା ଶୁଣିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଯେଉଁଥିକି ଗୁପ୍ତଚର ଶୁଣିଥିଲେ, ଭଲ ଭରତଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତଃ ପ୍ରାହ ଭ୍ରାତରଂ ଦୁଃଖଶୋକିନମ୍ । ଜାନକୀଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଭୂଲ୍ଲଂକାଯାଂ ଵୀରପୂଜିତା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭରତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସୀତା ଲଙ୍କାରେ ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ବୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।'
ବ୍ରହ୍ମାବ୍ରଵୀଦିଯଂ ଶୁଦ୍ଧା ପିତା ଦଶରଥସ୍ତଵ । କଥଂ ସା ରଜକୋକ୍ତିତ୍ଵାଦ୍ଧାତଵ୍ଯା ଲୋକପୂଜିତା
'ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ତୁମ ପିତା ଦଶରଥ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ। ସାରା ଲୋକ ଯେଉଁଠି ଆଦର କରେ, ସେଠି ଏକ ଧୋବିଙ୍କ କଥାରେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବୁ?'
ବ୍ରହ୍ମାଦିସଂସ୍ତୁତା କୀର୍ତିସ୍ତଵଲୋକାନ୍ପୁନାତି ହି । ସା କଥଂ ରଜକୋକ୍ତ୍ଯା ଵୈ କଲୁଷାଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ସେ ଖ୍ୟାତି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଏବେ ଏକ ଧୋବିଙ୍କ କଥାରେ ସେ କିପରି ଅପବିତ୍ର ହେବେ?'
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଯଜ ମହାଦୁଃଖଂ ସୀତାଵାଚ୍ଯସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । କୁରୁ ରାଜ୍ଯଂ ତଯା ସାର୍ଧମଂତର୍ଵତ୍ନ୍ଯା ସୁଭାଗ୍ଯଯା
'ସୀତା ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ଅପବାଦ ଆସିଛି, ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼। ତୁମ ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତା ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଅ।'
ତ୍ଵଂ କଥଂ ସ୍ଵଶରୀରଂ ତୁ ହାତୁମିଚ୍ଛସି ଶୋଭନମ୍ । ଵଯଂ ହତାଃ ସ୍ମ ସର୍ଵେଽଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଵିନା ଦୁଃଖନାଶକମ୍
'ତୁମେ କିପରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ତୁମ ବିନା ଆମେ ସମସ୍ତେ ମୃତ ହେବା ସମାନ, କାରଣ ତୁମେ ଆମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଛ।'
କ୍ଷଣଂ ସୀତା ନ ଜୀଵେତ ତ୍ଵାଂ ଵିନା ସୁମହୋଦଯା । ତସ୍ମାତ୍ପତିଵ୍ରତା ସାକଂ ଭୁନକ୍ତୁ ଵିପୁଲାଂ ଶ୍ରିଯମ୍
'ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ସୀତା ତୁମ ବିନା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିଠାରୁ, ସେ ପତିନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ସହିତ ବିପୁଳ ସମୃଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କରୁନ୍ତୁ।'
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଭରତସ୍ଯ ଚ ଧାର୍ମିକଃ । ପୁନରେଵ ଜଗାଦେମଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଦାଂ ଵରଃ
ଭରତଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ଥିବା ସେ, ପୁଣି ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଯତ୍ତ୍ଵଂ କଥଯସି ଭ୍ରାତସ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଧର୍ମସଂଯୁତମ୍ । ପରଂ ଯଦ୍ଵଚ୍ମ୍ଯହଂ ଵାକ୍ଯଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମମାଜ୍ଞଯା
'ଭାଇ, ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ସେ ସବୁ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ମୋ ଆଦେଶରେ ତାହା କର।'
ଜାନାମ୍ଯେନାଂ ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂ ପଵିତ୍ରାଂ ଲୋକପୂଜିତାମ୍ । ଲୋକାପଵାଦାଦ୍ଭୀତୋଽହଂ ତ୍ଯଜାମି ସ୍ଵାଂ ତୁ ଜାନକୀମ୍
'ମୁଁ ଜାଣେଁ, ସୀତା ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷାରେ ଶୁଦ୍ଧ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ତଥାପି, ଲୋକଙ୍କ ଅପବାଦର ଭୟରେ, ମୁଁ ନିଜ ସୀତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି।'
ତସ୍ମାତ୍କରେ ଶିତଂ ଧୃତ୍ଵା କରଵାଲଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଶିରଶ୍ଛିଂଧ୍ଯଥଵା ଜାଯାଂ ଜାନକୀଂ ମୁଂଚ ଵୈ ଵନେ
'ଏହିଠାରୁ, ତୁମେ ହାତରେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର ଧର, କିମ୍ବା ମୋର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦିଅ, କିମ୍ବା ସୀତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଛାଡିଦିଅ।'
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଭରତୋଽପତତ୍ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ସନ୍କ୍ଷିତୌ ଦେହେ କଂପଯୁକ୍ତଃ ସବାଷ୍ପକଃ
ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭରତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଅଚେତନ ହେଲେ, ଦେହ କମ୍ପିଲା ଏବଂ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରୁଥିଲା।
ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଵାଚ। ଜଗତ୍ପଵିତ୍ରସତ୍କୀର୍ତି ଜାନକ୍ଯା ଵାଚ୍ଯଵାଚନମ୍ । କଥଂ ସମକରୋତ୍ସ୍ଵାମୀ ତନ୍ମେ କଥଯ ସୁଵ୍ରତ
ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ, "ହେ ସୁବ୍ରତ, ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଜାନକୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର କେମିତି ହେଲା, ମୋତେ କହ।"
ଯଥା ମେ ମନସଃ ସୌଖ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଶୋଭନମ୍ । ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ ଶେଷାଦ୍ଯ ତ୍ଵନ୍ମୁଖାନ୍ନିଃସୃତାମୃତମ୍ । ପିବତସ୍ତୃପ୍ତିରେଵ ସ୍ଯାଦ୍ଯଯା ସଂସୃତିକୃଂ ତନମ୍
ମୋର ମନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଆସୁ, ଏହିପାଇଁ ଆଜି ତୁମ ମୁଖରୁ ଯେଉଁ ଅମୃତ ଶବ୍ଦ ବାହାରେ, ତାହା ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହ। ଏହି ଅମୃତ ଶୁଣିଲେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବିବି, ଏବଂ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ମିଥିଲାଯାଂ ମହାପୁର୍ଯାଂ ଜନକୋ ନାମ ଭୂପତିଃ । ତସ୍ଯାଂ କରୋତି ସଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣାରାଧଯନ୍ପ୍ରଜାଃ
ଶେଷ କହିଲେ, "ମିଥିଲା ନାମକ ବଡ଼ ସହରରେ ଜନକ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମରେ ରହି ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରି ରାଜ୍ୟ ଚଲାଉଥିଲେ।"
ତସ୍ଯ ସଂକର୍ଷତୋ ଭୂମିଂ ସୀତଯା ଦୀର୍ଘମୁଖ୍ଯଯା । ସୀରଧ୍ଵଜସ୍ଯ ନିରଗାତ୍କୁମାରୀ ହ୍ଯତିସୁଂଦରୀ
ସେ ଭୂମି ଚାଷ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଦୀର୍ଘମୁଖୀ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା ମାଟିରୁ ବାହାରିଲେ, ଯିଏ ସୀତା ନାମରେ ପରିଚିତ।
ତଦାତ୍ଯଂତଂ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୀରକେତୁର୍ମହୀପତିଃ । ସୀତା ନାମାକରୋତ୍ତସ୍ଯା ମୋହିନ୍ଯା ଜଗତଃ ଶ୍ରିଯଃ
ସେ ସମୟରେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ 'ସୀତା' ନାମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶ୍ରୀ ଓ ମୋହିନୀ।
ସୈକଦୋଦ୍ଯାନଵିପିନେ ଖେଲଂତୀ ସୁମନୋହରା । ଅପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵମନଃକାଂତଂ ଶୁକଶୁକ୍ଯୋର୍ଯୁଗଂ ଵଦତ୍
ଏକଦିନ ସୀତା ଉଦ୍ୟାନରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଏକ ଶୁକ ଓ ଶୁକୀ ଦମ୍ପତିକୁ ଦେଖିଲେ।