ଶେଷ ଉଵାଚ। ପ୍ରାତର୍ନିତ୍ଯଂ ଵିଧାଯାସୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵେଦଵିତ୍ତମାନ୍ । ହିରଣ୍ଯଦାନୈଃ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ସଂସଦଂ ଯଯୌ
ଶେଷ କହିଲେ: ପ୍ରଭାତେ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସୁନା ଦାନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଭାକୁ ଗଲେ।
ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ନମସ୍କର୍ତୁଂ ରଘୁନାଥଂ ମହୀପତିମ୍ । ପୁତ୍ରଵତ୍ସ୍ଵପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ପାଲଯଂତଂ ଯଯୁଃ ସଭାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ରଘୁନାଥ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାତପତ୍ରଂ ତୁ ଧୃତଂ ମୂର୍ଧନି ଭୂପତେଃ । ତଦା ଭରତଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ଚାମରଦ୍ଵଂଦ୍ଵ ଧାରିଣୌ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରାଜଛତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ସେବେ, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଦୁଇଜଣ ଚାମର ଧରିଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାସ୍ତତ୍ର ମୁନଯଃ ପର୍ଯୁପାସତ । ସୁମଂତ୍ରପ୍ରମୁଖାସ୍ତତ୍ର ମଂତ୍ରିଣୋ ନ୍ଯାଯକର୍ତୃକାଃ
ସେଠାରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ନ୍ୟାୟପାଳକ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସମଯେ ଷଟ୍ଚାରାସ୍ତେ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ । ସମାଜଗ୍ମୁର୍ନରପତିଂ ନମସ୍କର୍ତୁଂ ସଭାସ୍ଥିତମ୍
ଏଭଳି ସମୟରେ, ଛଅ ଚର ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସଭାରେ ବସିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତାନ୍ଵକ୍ତୁକାମାନ୍ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚାରାନ୍ନୃପତିସତ୍ତମଃ । ସଭାଯାମଂତରାଵେଶ୍ମ ରହଃ ପ୍ରାଵିଶଦୁତ୍ସୁକଃ
ଚରମାନେ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଉତ୍ସୁକ ରାଜା ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗୁପ୍ତ କକ୍ଷକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଏକାଂତେ ତାଂଶ୍ଚରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁମତିର୍ନୃପଃ । କଥଯଂତୁ ଚରା ମହ୍ଯଂ ଯଥାତଥ୍ଯମରିଂଦମାଃ
ଏକାନ୍ତରେ, ରାଜା ସୁମତି ସମସ୍ତ ଚରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଚରମାନେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ, ହେ ଶତ୍ରୁଜୟୀମାନେ।'
ଲୋକା ବ୍ରୁଵଂତି ମାଂ କୀଦୃଗ୍ଭାର୍ଯାଯା ମମ କୀଦୃଶମ୍ । ମଂତ୍ରିଣାଂ କୀଦୃଶଂ ଲୋକା ଵଦଂତି ଚରିତଂ କଥମ୍
'ଲୋକେ ମୋ ବିଷୟରେ, ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିଷୟରେ କଣ କହନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବିଷୟରେ କଣ କହନ୍ତି? ଲୋକେ ଆମର ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ କିପରି କଥା ହୁଏ?'
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଚାରା ରାମମଥାବ୍ରୁଵନ୍ । ମେଘଗଂଭୀରଯା ଵାଚା ପୃଚ୍ଛଂତଂ ରଘୁନାଯକମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚରମାନେ ତାଳମାଳ ଧ୍ୱନି ପରି ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ପଚାରୁଥିବା ରଘୁନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଚାରା ଊଚୁଃ। ନାଥ କୀର୍ତିର୍ଜନାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପାଵଯତ୍ଯଧୁନା ଭୁଵି । ଗୃହେଗୃହେ ଶ୍ରୁତାସ୍ମାଭିଃ ପୁରୁଷୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିରୀଡିତା
ଚରମାନେ କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ଆମେ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା କଥା ଶୁଣିଛୁ।'
ଵିଵସ୍ଵତୋ ମହାନ୍ଵଂଶୋ ଭଵତା ପରମେଷ୍ଠିନା । ଅଲଂକର୍ତୁଂ ଗତଂ ଭୂମୌ କୀର୍ତିର୍ଵିସ୍ତାରିତା ବହୁଃ
ଓ ପରମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ମହାନ ବଂଶ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଛି, ଆପଣଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ବହୁତ ଦୂରକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି।
ଅନେକେ ସଗରାଦ୍ଯାଶ୍ଚ କୀର୍ତିମଂତୋ ମହାବଲାଃ । ଅଭଵଂସ୍ତାଦୃଶୀ କୀର୍ତିସ୍ତେଷାଂ ନାଭୂଦ୍ଯଥା ତଵ
ସଗର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନରେଶ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଆପଣଙ୍କ ପରି ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ।
ତ୍ଵଯା ନାଥେନ ସକଲାଃ କୃତାର୍ଥାଶ୍ଚ ପ୍ରଜାଃ କୃତାଃ । ଯାସାଂ ନାକାଲମରଣଂ ନ ଚ ରାଗାଦ୍ଯୁପଦ୍ରୁତିଃ
ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ବା ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଯାଦୃଶଶ୍ଚଂଦ୍ରମାଲୋକେ ଯାଦୃଶୀ ଜାହ୍ନଵୀ ସରିତ୍ । ତାଦୃକ୍ତଵ ଚ ସତ୍କୀର୍ତିଃ ପ୍ରକାଶଯତି ଭୂତଲମ୍
ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକିତ କରେ ଓ ଯେପରି ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ବହେ, ସେପରି ଆପଣଙ୍କର ମହାନ ଖ୍ୟାତି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମାଦିକା ଭଵତ୍କୀର୍ତିମାକର୍ଣ୍ଯ ତ୍ରପିତା ଭୃଶମ୍ । ନାଥ ସର୍ଵତ୍ର ତେ କୀର୍ତିଃ ପାଵଯତ୍ଯଧୁନା ଜନାନ୍
ଓ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବହୁତ ଲଜ୍ଜିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଏବେ ଆପଣଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଛି।
ଵଯଂ ଧନ୍ଯତମାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଚାରାସ୍ତଵ ଭୂପତେ । କ୍ଷଣେକ୍ଷଣେ ତଵ ମୁଖଂ ଲୋକଯାମ ମନୋହରମ୍
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଚରମାନେ ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଆମେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଆପଣଙ୍କର ମନୋହର ମୁହଁ ଦେଖିପାରୁଛୁ।
ଇତ୍ଯାଦିଵାକ୍ଯଂ ଚାରାଣାଂ ପଂଚାନାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଘଵଃ । ଷଷ୍ଠଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚାରଂ ତଂ ଵିଲକ୍ଷଣମୁଖାଂକିତମ୍
ଏପରି ଚାରମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ପଞ୍ଚମ ଚରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଛଅଟିଏ ଯିଏ ମୁହଁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଥିଲା, ସେଠିକୁ ପଚାରିଲେ।
ରାମ ଉଵାଚ। ସତ୍ଯଂ ଵଦ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ଲୋକସଂକରେ । ତାଦୃକ୍ପ୍ରଶଂସ ମେ ସର୍ଵମନ୍ଯଥା ପାତକାଦିକୃତ୍
ରାମ କହିଲେ: ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ଲୋକମାନେ କ'ଣ କହୁଛନ୍ତି ତାହା ସତ୍ୟ କହ, ଯଥାଯଥ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କର, ନହେଲେ ପାପ ହେବ।
ପୁନଃ ପୁନଶ୍ଚ ତଂ ରାମଃ ପପ୍ରଚ୍ଛାଶୁ ସଵିସ୍ତରମ୍ । ତଥାପି ନ ବ୍ରଵୀତ୍ଯେଵ ରାମଂ ଲୌକିକଭାଷିତମ୍
ପୁନିପୁନି ରାମ ତାଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୀଘ୍ର ପଚାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ରାମଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଭାଷାରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତଦା ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯଵୋଚଚ୍ଚାରଂ ମୁଖଵିଲକ୍ଷିତମ୍ । ଶପାମି ତ୍ଵାଂ ତୁ ସତ୍ଯେନ ଶଂସ ସର୍ଵଂ ଯଥାତଥମ୍
ତାପରେ ରାମ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ମୁହଁ ଥିବା ଚରଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ସବୁଠିକ୍ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି କହ।
ତଦା ରାମଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଚାରୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶନୈଃ ଶନୈଃ । ଅକଥ୍ଯମପି ତେ ଵାଚ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଂ କାରୁଜନୋଦିତମ୍
ତାପରେ ଚର ଶାନ୍ତ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: ଲୋକେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଯଦିଓ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କୁ ସେ କଥା କହିବା ଦରକାର।
ଚାର ଉଵାଚ। ସ୍ଵାମିନ୍ସର୍ଵତ୍ର ତେ କୀର୍ତିର୍ଦଶାନନଵଧାଦିକା । ଅନ୍ଯତ୍ର ରାକ୍ଷସଗୃହେ ସ୍ଥିତାଯାସ୍ତେ ସ୍ତ୍ରିଯା ଅହୋ
ଚର କହିଲେ: ସ୍ୱାମୀ, ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ବଧ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଘରେ ଅଟକିଥିବା ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ଘର ଛାଡ଼ି।
କାରୁରେକସ୍ତୁ ରଜକୋ ନିଶୀଥେ ମହିଲାଂ ସ୍ଵକାମ୍ । ଅନ୍ଯଗେହୋଷିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧିକ୍କୁର୍ଵନ୍ସମତାଡଯତ୍
କାରୁର ନାମକ ଜଣେ ଧୋବୀ ଥିଲେ, ରାତିରେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଅନ୍ୟ ଘରେ ରହିଥିବାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ମାଡ଼ିଥିଲେ।
ତନ୍ମାତା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେମାଂ କଥଂ ତାଡଯସେଽନଘାମ୍ । ଗୃହାଣ ମା କୃଥା ନିଂଦାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ମଦ୍ଵାକ୍ଯମାଚର
ତାଙ୍କର ମାଆ କହିଲେ: ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସ୍ତ୍ରୀକୁ କାହିଁକି ମାଡ଼ୁଛ? ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନି, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ତଦାଵୋଚତ୍ସ ରଜକୋ ନାହଂ ରାମୋ ମହୀପତିଃ । ଯଦ୍ରାକ୍ଷସଗୃହେଧ୍ଯୁଷ୍ଟାଂ ସୀତାମଂଗୀଚକାର ସଃ
ତେବେ ଧୋବୀ କହିଲେ: ମୁଁ ରାମ ରାଜା ନୁହେଁ, ଯିଏ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଘରେ ରହିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵଂ ରାଜ୍ଞଃ କୃତଂ କର୍ମ ନୀତିମଦ୍ଭଵତି ପ୍ରଭୋ । ଅନ୍ଯେଷାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ତୄଣାମପି କୃତ୍ଯମନୀତିମତ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ରାଜା ଯାହା କରନ୍ତି ତାହା ସବୁ ନୀତିମୟ ମନାଯାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯଦିଓ ପୁଣ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାହା ଅନୀତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ପୁନଃ ପୁନରୁଵାଚାସୌ ନାହଂ ରାମୋ ମହୀପତିଃ । ଚୁକ୍ରୁଧେ ସମଯେ ରାଜନ୍ମଯା ଵାକ୍ଯଂ ତଵ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ: ମୁଁ ରାମ ରାଜା ନୁହେଁ; ସମୟରେ ମୁଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିଲି, ଓ ତୁମର କଥା ମୋ ମନେ ପଡ଼ିଲା।
ତଦାନୀଂ ଶିର ଆଚ୍ଛିଦ୍ଯ ପାତଯାମି ମହୀତଲେ। କୃତଃ ପୁନର୍ଵିଚାରୋମେ କ୍ଵ ରାମୋ ରଜକଃ କ୍ଵ ନୁ
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ପୃଥିବୀରେ ପକାଇବି ବୋଲି ଭାବିଲି; ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲି: ରାମ କେଉଁଠି ଓ ଧୋବୀ କେଉଁଠି?
ଅଯଂ ଦୁଷ୍ଟୋଽନୃତଂ ଵକ୍ତି ନ ହୀଦଂ ତଥ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ । ଆଜ୍ଞାପଯସି ଚେଦ୍ରାମ ସାଂପ୍ରତଂ ମାରଯାମି ତମ୍
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମିଥ୍ୟା କହୁଛି, ଏହା କେବେ ଠିକ୍ କଥା ନୁହେଁ। ରାମ, ତୁମେ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, ଏହିବେଳେ ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଦେବି।
ଅଵାଚ୍ଯମପି ତେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଦାଗ୍ରହତ ଉନ୍ନଯମ୍ । ରାଜା ପ୍ରମାଣମତ୍ରେଦଂ ଵିଚାରଯତୁ ସଂଗତମ୍
ତୁମେ ଜୋର କରିବାରୁ ମୁଁ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ କହିଦେଲି। ଏଠି କଣ ଠିକ୍ ହେବ, ଏହା ରାଜା ନିଜେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।