ଜିତଂ ମଯା କାଂତ ଜଵେନ ସର୍ଵଂ । କରିଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ କିମୁ ହାରିମାନସଃ । ଇତ୍ଯାଦି ଵାକ୍ଯଂ ପରିହାସପୂର୍ଵକଂ । କୃତ୍ଵା ସ୍ଵକାଂତଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ ମୁଦା
ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ସବୁ ଜିତିଛି, ପ୍ରିୟା; ଏବେ ତୁମେ କଣ କରିବେ, ଏହି ଅଭିମାନୀ? ଏଭଳି ମଜା କରି କହି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ।
ଉଵାଚ କାଂତଶ୍ଚାର୍ଵଂଗି ଜିତମେଵ ସୁଶୋଭନେ । ରାମଂ ମେ ସ୍ମରତୋ ନିତ୍ଯଂ ନ କୁତ୍ରାପି ପରାଜଯଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହଁ, ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଜିତିଛ; ତେବେ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରୁ କେଉଁଠି ମୁଁ କେବେ ହାରିନାହିଁ ।"
ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ଜେଷ୍ଯାମି ରାମଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ମନୋହରମ୍ । ଦେଵା ଯଥା ପୁରା ସ୍ମୃତ୍ଵା ଦିତିଜାନଜଯନ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଏବେ ମୁଁ ମନୋହର ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ତୁମକୁ ଜିତିବି, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପୁରାଣ ଦିନରେ ତାଙ୍କୁ ଭାବି ଦିତିପୁତ୍ରମାନେକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜିତିଥିଲେ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପାଶକାନାଂ ପରିଵର୍ତନମାକରୋତ୍ । ତାଵଜ୍ଜଯଂ ପ୍ରପେଦେଽସୌ ହର୍ଷିତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି ସେ ପାଶା ବଦଳାଇଲା। ତାପରେ ଜିତି, ଖୁସି ହୋଇ କହିଲା—
ମମ ପ୍ରୋକ୍ତମୃତଂ ଜାତଂ ଜିତା ତ୍ଵଂ ନଵଯୌଵନା । ରାମସ୍ମାରୀ କଦାପ୍ଯେଵ ନ ଭଵେଦ୍ରିପୁତୋ ଭଯୀ
ମୋ କଥା ସତ୍ୟ ହେଲା, ନୂତନ ଯୁବତୀ, ତୁମେ ହାରିଗଲା। ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ କେବେ ଶତ୍ରୁ ଭୟ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ତୌ ଵଦଂତୌ ଚ ପରସ୍ପରମଥୋତ୍ସୁକୌ । ପରିରଭ୍ଯ ଦୃଢଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ତତଶ୍ଚାରୋ ଗତୋ ଗୃହମ୍
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଏକାଉଁଠି କଥା ହେଉଥିଲେ, ପ୍ରେମରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ତାପରେ ଚର ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲା।
ଏଵଂ ପଂଚମହାଚାରା ରାଜ୍ଞଃ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଵୈ ଯଶଃ । ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରଶଂସଂତୋ ଗେହଂ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଯଯୁର୍ମୁଦା
ଏଭଳି, ପାଞ୍ଚ ମହାଚର ରାଜାଙ୍କର କୀର୍ତି ଶୁଣି, ପରସ୍ପରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଏକଃ ଷଷ୍ଠଶ୍ଚରଃ କାରୁଗେହାନାଲୋକ୍ଯ ତତ୍ର ହ । ଜଗାମ ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସୌ ଯଶୋ ରାଜ୍ଞୋ ମହୀପତେଃ
ଏକ ଛଠଠ ଗୁପ୍ତଚର ଧୋବିଙ୍କ ଘରକୁ ଦେଖି, ସେଠାକୁ ଗଲା, ରାଜାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି।
ରଜକଃ କ୍ରୋଧସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଭାର୍ଯାମନ୍ଯଗୃହୋଷିତାମ୍ । ପଦା ସଂତାଡଯାମାସ ଧିକ୍କୁର୍ଵଞ୍ଛୋଣନେତ୍ରଵାନ୍
ଧୋବି ରାଗରେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଘରେ ରହିଥିବା ଝିଅକୁ ପାଦରେ ମାରିଲେ, ଲାଜ କରାଇ ଲାଲ ଆଖିରେ ତାକିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମଦ୍ଗୃହାତ୍ତସ୍ଯ ଗେହଂ ଯତ୍ରୋଷିତା ଦିନମ୍ । ନାହଂ ଗୃହ୍ଣାମି ଭଵତୀଂ ଦୁଷ୍ଟାଂ ଵଚନଲଂଘିନୀମ୍
ତୁମେ ମୋ ଘରରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଯେଉଁଠି ଦିନଟିଏ ରହିଥିଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗৃহଣ କରିବିନି, କାରଣ ତୁମେ ମୋ କଥା ଶୁଣିନାହାଁ ଦୁଷ୍ଟ ଝିଅ।
ତଦାସ୍ଯ ମାତା ପ୍ରୋଵାଚ ମା ତ୍ଯଜୈନାଂ ଗୃହାଗତାମ୍ । ଅପରାଧେନ ରହିତାଂ ଦୁଷ୍ଟକର୍ମଵିଵର୍ଜିତାମ୍
ତେବେ ତାଙ୍କର ମାଆ କହିଲେ, 'ଏଠିକୁ ଫେରିଆସିଥିବା ଏହି ଝିଅକୁ ଛାଡ଼ିଦେବାନି, ଏଠି କୌଣସି ଅପରାଧ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ ନାହିଁ।'
ମାତରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ରଜକଃ କ୍ରୋଧସଂଯୁତଃ । ନାହଂ ରାମଇଵ ପ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଗୃହ୍ଣାମ୍ଯନ୍ଯଗୃହୋଷିତାମ୍
ତେବେ ଧୋବୀ ରାଗରେ ତାଙ୍କ ମାଆଁକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ରାମ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଘରେ ରହିଥିବା ପ୍ରିୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି।"
ସ ରାଜା ଯତ୍କରୋତ୍ଯେଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ ନୀତିମଦ୍ଭଵେତ୍ । ଅହଂ ଗୃହ୍ଣାମି ନୋ ଭାର୍ଯାଂ ପରଵେଶ୍ମନି ସଂସ୍ଥିତାମ୍
ସେ ରାଜା ଯେଉଁ କାମ କରନ୍ତି, ସେସବୁ କାମ ନୀତିମୟ ହୁଏ। ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଘରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କୁ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରେନି।
ପୁନଃପୁନରୁଵାଚେଦଂ ନାହଂ ରାମୋ ମହୀଶ୍ଵରଃ । ଯଃ ପରସ୍ଯ ଗୃହେ ସଂସ୍ଥାଂ ଜାନକୀଂ ଵୈ ରରକ୍ଷ ସଃ
ସେ ପୁଣିପୁଣି କହିଲେ: ମୁଁ ରାମ ନୁହେଁ, ମହୀର ମାଲିକ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଜନକୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଘରେ ଥିବାବେଳେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ରାମ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ଚାରଃ କ୍ରୋଧପରିପ୍ଲୁତଃ । ଖଡ୍ଗଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵକରେ ତଂ ହଂତୁଂ ଵିଦଧେ ମନଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚର ଖୁବ୍ ରାଗିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ମନେ ଭାବିଲେ।
ସ ରାମୋକ୍ତଂ ଚ ସସ୍ମାର ନ ଵଧ୍ଯଃ କୋପି ମେ ଜନଃ । ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସରୋଷଂ ତୁ ସଂଜହାର ମହାମନାଃ
ସେ ରାମଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇଲେ: 'ମୋ ଦ୍ୱାରା କେହି ମରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।' ଏହା ଜାଣି, ସେ ମହାନ ମନେ ରାଗକୁ ଦମନ କଲେ।
ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଦୁଃଖାର୍ତଃ ପଂଚଚାରା ଯତଃ ସ୍ଥିତାଃ । ତତୋ ଗତଃ ପ୍ରକୁପିତୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ମୁହୁରୁଚ୍ଛ୍ଵସନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଖୁବ୍ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବା ପାଞ୍ଚ ଚର ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ରାଗରେ ଦମ୍ବ କରି, ପୁଣିପୁଣି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ଵୈ ପରସ୍ପରଂ ତତ୍ର ମିଲିତାସ୍ତୁ ସମବ୍ରୁଵନ୍ । ସ୍ଵଶ୍ରୁତଂ ରାମଚରିତଂ ସର୍ଵଲୋକୈକପୂଜିତମ୍
ସେମାନେ ସେଠାରେ ଏକଠି ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ କହିଲେ: 'ଆମେ ଯେଉଁ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଛୁ, ସେ କଥା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।'
ତେ ତଦ୍ଭାଷିତମାକର୍ଣ୍ଯ ପରସ୍ପରମମଂତ୍ରଯନ୍ । ନ ଵାଚ୍ଯଂ ରଘୁନାଥାଯା ଵାଚ୍ଯଂ ଦୁଷ୍ଟଜନୋଦିତମ୍
ସେ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କଲେ: 'ଏହି କଥା ରଘୁନାଥଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ କହିଥିବା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଇତି ସଂମଂତ୍ର୍ଯ ତେ ଗେହଂ ଗତ୍ଵା ସୁଷୁପୁରୁତ୍ସୁକାଃ । ପ୍ରାତା ରାଜ୍ଞେ ପ୍ରଶଂସାମ ଇତି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଏଭଳି ଆଲୋଚନା କରି, ସେମାନେ ଘରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଶୋଇଲେ। ପ୍ରଭାତେ, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ମନେ ଧାରଣ କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ପ୍ରାତର୍ନିତ୍ଯଂ ଵିଧାଯାସୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵେଦଵିତ୍ତମାନ୍ । ହିରଣ୍ଯଦାନୈଃ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ସଂସଦଂ ଯଯୌ
ଶେଷ କହିଲେ: ପ୍ରଭାତେ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସୁନା ଦାନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଭାକୁ ଗଲେ।
ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ନମସ୍କର୍ତୁଂ ରଘୁନାଥଂ ମହୀପତିମ୍ । ପୁତ୍ରଵତ୍ସ୍ଵପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ପାଲଯଂତଂ ଯଯୁଃ ସଭାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ରଘୁନାଥ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାତପତ୍ରଂ ତୁ ଧୃତଂ ମୂର୍ଧନି ଭୂପତେଃ । ତଦା ଭରତଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ଚାମରଦ୍ଵଂଦ୍ଵ ଧାରିଣୌ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରାଜଛତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ସେବେ, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଦୁଇଜଣ ଚାମର ଧରିଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାସ୍ତତ୍ର ମୁନଯଃ ପର୍ଯୁପାସତ । ସୁମଂତ୍ରପ୍ରମୁଖାସ୍ତତ୍ର ମଂତ୍ରିଣୋ ନ୍ଯାଯକର୍ତୃକାଃ
ସେଠାରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ନ୍ୟାୟପାଳକ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସମଯେ ଷଟ୍ଚାରାସ୍ତେ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ । ସମାଜଗ୍ମୁର୍ନରପତିଂ ନମସ୍କର୍ତୁଂ ସଭାସ୍ଥିତମ୍
ଏଭଳି ସମୟରେ, ଛଅ ଚର ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସଭାରେ ବସିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତାନ୍ଵକ୍ତୁକାମାନ୍ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚାରାନ୍ନୃପତିସତ୍ତମଃ । ସଭାଯାମଂତରାଵେଶ୍ମ ରହଃ ପ୍ରାଵିଶଦୁତ୍ସୁକଃ
ଚରମାନେ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଉତ୍ସୁକ ରାଜା ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗୁପ୍ତ କକ୍ଷକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଏକାଂତେ ତାଂଶ୍ଚରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁମତିର୍ନୃପଃ । କଥଯଂତୁ ଚରା ମହ୍ଯଂ ଯଥାତଥ୍ଯମରିଂଦମାଃ
ଏକାନ୍ତରେ, ରାଜା ସୁମତି ସମସ୍ତ ଚରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଚରମାନେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ, ହେ ଶତ୍ରୁଜୟୀମାନେ।'
ଲୋକା ବ୍ରୁଵଂତି ମାଂ କୀଦୃଗ୍ଭାର୍ଯାଯା ମମ କୀଦୃଶମ୍ । ମଂତ୍ରିଣାଂ କୀଦୃଶଂ ଲୋକା ଵଦଂତି ଚରିତଂ କଥମ୍
'ଲୋକେ ମୋ ବିଷୟରେ, ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିଷୟରେ କଣ କହନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବିଷୟରେ କଣ କହନ୍ତି? ଲୋକେ ଆମର ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ କିପରି କଥା ହୁଏ?'
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଚାରା ରାମମଥାବ୍ରୁଵନ୍ । ମେଘଗଂଭୀରଯା ଵାଚା ପୃଚ୍ଛଂତଂ ରଘୁନାଯକମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚରମାନେ ତାଳମାଳ ଧ୍ୱନି ପରି ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ପଚାରୁଥିବା ରଘୁନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଚାରା ଊଚୁଃ। ନାଥ କୀର୍ତିର୍ଜନାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପାଵଯତ୍ଯଧୁନା ଭୁଵି । ଗୃହେଗୃହେ ଶ୍ରୁତାସ୍ମାଭିଃ ପୁରୁଷୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିରୀଡିତା
ଚରମାନେ କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ଆମେ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା କଥା ଶୁଣିଛୁ।'