ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଣ୍ଡେ ଶେଷଵାତ୍ସ୍ଯାଯନସଂଵାଦେ ରାମାଶ୍ଵମେଧେ ଲଵେନ ହଯବଂଧନଂନାମ ଚତୁଃପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ, ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ 'ଲବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱ ବନ୍ଧନ' ନାମକ ଚଉଵାନ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଏତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଥାଂ ରମ୍ଯାଂ ଲଵସ୍ଯ ବଲିନୋ ମୁନିଃ । ସଂଶଯାନଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ନାଗଂ ଦଶଶତାନନମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଙ୍କ ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ମନରେ ସନ୍ଦେହ ନେଇ ହଜାରମୁଣ୍ଡିଆ ନାଗକୁ ପଚାରିଲେ ।
ଶ୍ରୀଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଵାଚ। ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ତୁ ପୁରା ରାମଃ ସୀତାମେକାକିନୀଂ ଵନେ । ରଜକସ୍ଯ ଦୁରୁକ୍ତ୍ଯାସୌ ତତ୍ଯାଜ ମହି ଲୋଲୁପଃ
ଶ୍ରୀବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ତୁମେ କହିଥିଲ, ରାମ ଧୋବିର କୁଠାର କଥାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଏକାକି ବନରେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ ।
ଜାନକ୍ଯାଂ କ୍ଵ ସୁତୌ ଜାତୌ କ୍ଵ ଧନୁର୍ଧରତାଂ ଗତୌ । କଥଂ ଚ ଶିକ୍ଷିତା ଵିଦ୍ଯା ଯୋ ରାମହଯମାହରତ୍
ଜାନକୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଲେ, କେମିତି ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ? ସେମାନେ କେଉଁଠି ଶିକ୍ଷା ପାଇଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୁ କିଏ ଆଣିଥିଲା?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶେଷୋ ନାଗୋ ମହାମତିଃ । ପ୍ରଶସ୍ଯ ଵିପ୍ରଂ ଜଗଦେ ରାମଚାରିତ୍ରମଦ୍ଭୁତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶେଷ ନାଗ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ରାମୋ ରାଜ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋଽକରୋତ୍ । ଧର୍ମେଣ ପାଲଯନ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷିତିଖଂଡଂ ସ୍ଵଯା ସ୍ତ୍ରିଯା
ଶେଷ କହିଲେ: ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ ।
ସୀତା ଦଧାର ତଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ମାସାଃ ପଂଚାଭଵଂସ୍ତଦା । ଅତ୍ଯଂତଂ ଶୁଶୁଭେ ଦେଵୀ ତ୍ରଯୀଵ ପୁରୁଷଂ ଧରା
ସୀତା ଏହି ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ମାସ ଧରି ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଧାରଣ କଲେ; ଦେବୀ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ଯେପରି ତିନି ବେଦ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।
କଦାଚିତ୍ସମଯେ ରାମଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ ଵିଦେହଜାମ୍ । କୀଦୃଶୋ ଦୋହଦଃ ସାଧ୍ଵି ମଯା ତେ ସାଧ୍ଯତେ ହି ସଃ
କେତେକ ସମୟ ପରେ, ଏକ ଅବସରରେ ରାମ ଭିଦେହନନ୍ଦନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ସତୀ, ତୁମର କିଏଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୂରଣ କରିପାରିବି?'
ରହସ୍ଯେଵ ତୁ ସା ପୃଷ୍ଟା ତ୍ରପମାଣା ପତିଂ ସତୀ । ଲଜ୍ଜା ଗଦ୍ଗଦ ଵାଗ୍ରାମଂ ନିଜଗାଦ ଵଚୋଽମୃତମ୍
ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ପତିଙ୍କ ପଚାରାରେ, ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିବା ସତୀ ସୀତା ଗଳା ଅଟକି ମଧୁର କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ସୀତୋଵାଚ। ତ୍ଵତ୍କୃପାତୋ ମଯା ସର୍ଵଂ ଭୁକ୍ତଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୋଭନମ୍ । ନ କଶ୍ଚିନ୍ମାନସେ କାଂତ ଵିଷଯୋ ହ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ
ସୀତା କହିଲେ: ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ସବୁକିଛି ଭୋଗ କରିଛି ଏବଂ ଭଲ କିଛି ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରିବି । ପ୍ରିୟ, ମୋ ମନରେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଅଛି, ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଜଗତର ଭୋଗ ନାହିଁ ।
ଯସ୍ଯାଭଵାଦୃଶଃ ସ୍ଵାମୀ ଦେଵସଂସ୍ତୁତସତ୍ପଦଃ । ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵଂ ଵରୀଵର୍ତି ନ କିଂଚିଦଵଶିଷ୍ଯତେ
ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ତୁମେ ପରି, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଏବଂ ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, କିଛି ଅଭାବ ରହିନଥାଏ ।
ତ୍ଵମାଗ୍ରହାତ୍ପୃଚ୍ଛସି ମାଂ ଦୋହଦଂ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍ । ବ୍ରଵୀମି ପୁରତଃ ସତ୍ଯଂ ତଵ ସ୍ଵାମିନ୍ମନୋହର
ତୁମେ ଆଗ୍ରହ କରି ମୋତେ ମନର ଇଚ୍ଛା ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ତୁମ ସାମ୍ନାରେ କହୁଛି, ହେ ମନୋହର ସ୍ୱାମୀ ।
ଚିରଂ ଜାତଂ ମଯା ସତ୍ଯୋ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଦିକାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵାମିନ୍ମନୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତା ଉତ୍ସୁକତି ସୁଂଦରୀଃ
ବହୁଦିନ ହେଲା, ମୋର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ଲୋପାମୁଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବା; ମୋ ମନ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆକୁଳ ।
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵଯା ସାର୍ଦ୍ଧମନେକସୁଖମାସ୍ଥିତା । କୃତଘ୍ନାହଂ କଦାପୀହ ତା ନମସ୍କର୍ତୁମାନସା
ତୁମେ ସହ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି ଅନେକ ସୁଖ ଭୋଗ କରିଛି, ମୁଁ କୃତଘ୍ନ ନୁହେଁ; ମୋ ମନରେ ସେମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତପଃକୋଶାନ୍ଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ପରିପୂଜଯେ । ରତ୍ନାନି ଚୈଵ ଭାସ୍ଵଂତି ଭୂଷା ଅପି ସମର୍ପଯେ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ତପସ୍ୱିନୀମାନେଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣି ଓ ଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଦେବି ।
ଯଥା ମେ ତୋଷିତାଃ ସତ୍ଯୋ ଦଦତ୍ଯାଶୀର୍ମନୋହରାଃ । ଏଷ ମେ ଦୋହଦଃ କାଂତ ପରିପୂରଯ ମାନସଃ
ମୋ ଉପହାରରେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ମୋତେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହି ମୋର ଇଚ୍ଛା, ପ୍ରିୟ, ଦୟାକରି ଏହା ପୂରଣ କର ।
ଇତ୍ଥମାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ସୀତାଯାଃ ସୁମନୋହରମ୍ । ଜଗାଦ ପରମପ୍ରୀତୋ ରାମଚଂଦ୍ରଃ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରତି
ସୀତାଙ୍କର ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଧନ୍ଯାସି ଜାନକୀ ପ୍ରାତର୍ଗମିଷ୍ଯସି ତପୋଧନାଃ । ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯତାସ୍ତୁ କୃତାର୍ଥା ତ୍ଵମାଗମିଷ୍ଯସି ମେଂଽତିକମ୍
ଧନ୍ୟ ହେଉଛ, ଜାନକୀ । ସକାଳେ ତୁମେ ତପସ୍ୱିନୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବ; ସେମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ପୁଣି ମୋ ପାଖକୁ ଫେରିଆସ ।
ଇତି ରାମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମାଂ ପ୍ରୀତିମାପ ସା । ପ୍ରାତର୍ମମ ଭଵତ୍ଯଦ୍ଧା ତାପସୀନାଂ ସମୀକ୍ଷଣମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "କାଲି ସକାଳେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ।"
ଅଥ ତନ୍ନିଶି ରାମେଣ ଚାରାଃ କୀର୍ତିଂ ନିଜାଂ ଶ୍ରୁତାମ୍ । ପ୍ରେକ୍ଷିତୁଂ ପ୍ରେଷିତାସ୍ତେ ତୁ ନିଶୀଥେ ହ୍ଯଗମନଞ୍ଛନୈଃ
ତାହା ପରେ ସେ ରାତିରେ, ରାମ ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଶୁଣିଥିବା ଚରମାନେଙ୍କୁ ଦୂତିଆ କାମରେ ପଠାଇଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟରାତିରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଯାଇଲେ।
ତେ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ରାମକଥାଃ ଶୃଣ୍ଵଂତଃ ସୁମନୋହରାଃ । ତଦ୍ଦିନେ ଗତଵଂତସ୍ତୁ ଧନାଢ୍ଯସ୍ଯ ଗୃହଂ ମହତ୍
ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ରାମଙ୍କ ମଧୁର କଥା ଶୁଣୁଥିଲେ; ସେହି ଦିନ ସେମାନେ ଏକ ଧନୀ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ଘରକୁ ଗଲେ।
ଦୀପଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତଂ ଵଚନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାନୁଷମ୍ । ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ର କ୍ଷଣଂ ଚାରାଃ ସମଶୃଣ୍ଵନ୍ଯଶୋ ଭୃଶମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଦୀପ ଜଳିଥିବା ଦେଖି ଏବଂ ମାନବମାନେ କଥାହୁଏଁ ଶୁଣି, ଚରମାନେ ସେଠାରେ କିଛି ସମୟ ଦଢ଼ି ଥିଲେ ଏବଂ କଥାବାର୍ତ୍ତାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣିଲେ।
ତତ୍ର କାଚନ ଵାମାକ୍ଷୀ ବାଲକଂ ପ୍ରତି ହର୍ଷିତା । ସ୍ତନଂ ଧଯଂତଂ ନିଜଗୌ ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ସୁମନୋହରମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆଖି ଥିବା ଜଣେ ଜିଅ, ତାଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଇ, ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ଛାତିର ଦୁଧ ଚୁଷୁଥିବାବେଳେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ପିବ ପୁତ୍ର ଯଥେଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଂ ସ୍ତନ୍ଯଂ ମମ ମନୋହରମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ତଵ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମାତ୍ମଜ
"ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏହି ମଧୁର ଦୁଧ ପିଅ; ପରେ ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ମିଳିବ।"
ଏତତ୍ପୁର୍ଯାଃ ପତୀ ରାମୋ ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲପ୍ରଭଃ । ତତ୍ପୁରୀସ୍ଥଜନାନାଂ ତୁ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ଵୈ ଜନୁଃ
"ଏହି ସହରର ନାଥ ରାମ, ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସହରର ଲୋକମାନେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେବେ ନାହିଁ।"
ଜନ୍ମାଭାଵାତ୍କଥଂ ପାନଂ ସ୍ତନ୍ଯସ୍ଯ ଭୁଵି ଜାଯତେ । ତସ୍ମାତ୍ପିବ ମୁହୁଃ ସ୍ତନ୍ଯଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ହୃଦି ମନ୍ଯ ଚ
"ପୁଣି ଜନ୍ମ ନଥିଲେ, ଏ ଭୂମିରେ ଦୁଧ କିପରି ପିଆଯିବ? ତେଣୁ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଦୁଧ ପୁନିପୁନି ପିଅ ଏବଂ ମନରେ ରଖ।"
ଯେ ଶ୍ରୀରାମଂ ସ୍ମରିଷ୍ଯଂତି ଧ୍ଯାଯଂତି ଚ ଵଦଂତି ଯେ । ତେଷାମପି ପଯଃପାନଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ଜାତୁଚିତ୍
"ଯେମାନେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ଏବଂ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଉ କେବେ ଦୁଧ ପିବା ହେବ ନାହିଁ।"
ଇତ୍ଯାଦିଵାକ୍ଯଂ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଶ୍ରୀରାମଯଶସୋଽମୃତମ୍ । ହର୍ଷିତାଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ଗେହମନ୍ଯଦ୍ଭାଗ୍ଯଵତୋ ମହତ୍
ଏପରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଯଶର ଅମୃତ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଖୁସି ହୋଇ ଚରମାନେ ଆଉ ଜଣେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀଙ୍କ ବଡ଼ ଘରକୁ ଗଲେ।
ତାଵଦନ୍ଯଶ୍ଚରସ୍ତତ୍ର ମନୋରମମିଦଂ ଗୃହମ୍ । ମତ୍ଵା ତିଷ୍ଠନ୍ହି ରାମସ୍ଯ କ୍ଷଣଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଯଶଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଜଣେ ଚର ସେଠାରେ ଦଢ଼ି, ଏହି ମନୋହର ଘରକୁ ଭାବି, ରାମଙ୍କ ଯଶ ଶୁଣିବାକୁ କିଛି ସମୟ ରହିଲେ।
ତତ୍ର କାଚିନ୍ନିଜଂ କାଂତଂ ପର୍ଯଂକୋପରି ସୁସ୍ଥିତମ୍ । ତାଂବୂଲଂ ଚର୍ଵତୀ ଦତ୍ତଂ ଭର୍ତ୍ତାସ୍ନେହେନ ସୁଂଦରୀ
ସେଠାରେ ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ଜିଅ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାଙ୍ଗରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ସ୍ନେହରେ ପତି ଦେଇଥିବା ତାମ୍ବୁଳ ଚବାଇଥିଲେ।