ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ସ ଶ୍ରୁତୌ ଧୃତ୍ଵା ଜଗାଦ ସ ଦ୍ଵିଜାତ୍ମଜାନ୍ । ଯୂଯଂ ବଲଂ ନ ଜାନୀଥ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଋଷିପୁତ୍ରମାନେଂକୁ କହିଲେ: 'ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣନାହାଁ।'
କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୀର୍ଯଶୌଂଡୀର୍ଯା ଦ୍ଵିଜା ଭୋଜନଶାଲିନଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଯୂଯଂ ଗୃହେ ଗତ୍ଵା ଭୁଂଜଂତୁ ଜନନୀ ହୃତମ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବଳ ଓ ପ୍ରତାପ ରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରେମୀ। ତେଣୁ, ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ ଓ ମାଆ ଯାହା ରାନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତାହା ଖାଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେଽଭଵଂସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ପ୍ରେକ୍ଷଂତସ୍ତତ୍ପରାକ୍ରମମ୍ । ଲଵସ୍ଯ ମୁନିପୁତ୍ରାସ୍ତେ ସଂତସ୍ଥୁର୍ଦୂରତୋ ବହିଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ଲବଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖୁଥିଲେ; ଏହି ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ ଦୂରରେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯତିକରେ ଵୃତ୍ତେ ସେଵକାସ୍ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଆଯାତାସ୍ତଂ ହଯଂ ବଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୋଚୁସ୍ତଦା ଲଵମ୍
ଏଭଳି ଘଟଣା ଘଟୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ରାଜାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଆସି, ଘୋଡ଼ା ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଲବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବବଂଧ କୋ ହଯମହୋ ରୁଷ୍ଟଃ କସ୍ଯ ଚ ଧର୍ମରାଟ୍ । କୋ ବାଣଵ୍ରଜମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ପରମାଂ ଵ୍ଯଥାମ୍
ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ କିଏ ବାନ୍ଧିଛି? ଆହା! କିଏ କ୍ରୋଧିତ, ଏବଂ କିଏ ଧର୍ମିକ ରାଜା? କିଏ ବାଣ ବର୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ରହି, ସବୁଠାରୁ ବେଶି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବେ?
ତଦା ଲଵୋ ଜଗାଦାଶୁ ମଯା ବଦ୍ଧୋଽଶ୍ଵ ଉତ୍ତମଃ । ଯୋ ମୋଚଯତି ତସ୍ଯାଶୁ ରୁଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାତା କୁଶୋ ମହାନ୍
ତାପରେ ଲବ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ: 'ଏହି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ମୁଁ ବାନ୍ଧିଛି। ଯିଏ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବେ, ମୋ ବଡ଼ ଭାଇ କୁଶ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ।'
ଯମଃ କରିଷ୍ଯତି କିମୁ ହ୍ଯାଗତୋଽପି ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ । ନତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶରଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ସୁତୋଷିତଃ
ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଯମ କଣ କରିପାରିବେ? ସେ ନମସ୍କାର କରି, ବାଣ ବର୍ଷାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯିବେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ବାଲୋଯମିତି ତେବ୍ରୁଵନ୍ । ସମାଗତା ମୋଚଯିତୁଂ ହଯଂ ବଦ୍ଧଂ ତୁ ଯେ ହରେଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ତ ଏକ ଶିଶୁ ମାତ୍ର।' ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ତାନ୍ଵୈମୋଚଯିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତାଞ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଚ ସେଵକାନ୍ । କୋଦଂଡଂ କରଯୋର୍ଧୃତ୍ଵା କ୍ଷୁରପ୍ରାନ୍ସମମୂମୁଚତ୍
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ସେବକମାନେ ଘୋଡ଼ା ଛାଡ଼ିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଲବ ତାଙ୍କୁ ଧନୁ ଧରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତାଙ୍କ ହାତ କାଟିଦେଲେ।
ତେ ଛିନ୍ନବାହଵଃ ଶୋକାଚ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରତିସଂଗତାଃ । ପୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ଜଗଦୁଃ ସର୍ଵେ ଲଵାତ୍ସ୍ଵଭୁଜକୃଂତନମ୍
ହାତ କାଟାଯାଇ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କଠାରେ ଫେରିଲେ; ପଚାରିଲେ, ସମସ୍ତେ କହିଲେ ଲବ ତାଙ୍କ ହାତ କାଟିଦେଇଛନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଣ୍ଡେ ଶେଷଵାତ୍ସ୍ଯାଯନସଂଵାଦେ ରାମାଶ୍ଵମେଧେ ଲଵେନ ହଯବଂଧନଂନାମ ଚତୁଃପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ, ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ 'ଲବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱ ବନ୍ଧନ' ନାମକ ଚଉଵାନ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଏତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଥାଂ ରମ୍ଯାଂ ଲଵସ୍ଯ ବଲିନୋ ମୁନିଃ । ସଂଶଯାନଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ନାଗଂ ଦଶଶତାନନମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଙ୍କ ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ମନରେ ସନ୍ଦେହ ନେଇ ହଜାରମୁଣ୍ଡିଆ ନାଗକୁ ପଚାରିଲେ ।
ଶ୍ରୀଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଵାଚ। ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ତୁ ପୁରା ରାମଃ ସୀତାମେକାକିନୀଂ ଵନେ । ରଜକସ୍ଯ ଦୁରୁକ୍ତ୍ଯାସୌ ତତ୍ଯାଜ ମହି ଲୋଲୁପଃ
ଶ୍ରୀବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ତୁମେ କହିଥିଲ, ରାମ ଧୋବିର କୁଠାର କଥାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଏକାକି ବନରେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ ।
ଜାନକ୍ଯାଂ କ୍ଵ ସୁତୌ ଜାତୌ କ୍ଵ ଧନୁର୍ଧରତାଂ ଗତୌ । କଥଂ ଚ ଶିକ୍ଷିତା ଵିଦ୍ଯା ଯୋ ରାମହଯମାହରତ୍
ଜାନକୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଲେ, କେମିତି ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ? ସେମାନେ କେଉଁଠି ଶିକ୍ଷା ପାଇଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୁ କିଏ ଆଣିଥିଲା?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶେଷୋ ନାଗୋ ମହାମତିଃ । ପ୍ରଶସ୍ଯ ଵିପ୍ରଂ ଜଗଦେ ରାମଚାରିତ୍ରମଦ୍ଭୁତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶେଷ ନାଗ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ରାମୋ ରାଜ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋଽକରୋତ୍ । ଧର୍ମେଣ ପାଲଯନ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷିତିଖଂଡଂ ସ୍ଵଯା ସ୍ତ୍ରିଯା
ଶେଷ କହିଲେ: ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ ।
ସୀତା ଦଧାର ତଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ମାସାଃ ପଂଚାଭଵଂସ୍ତଦା । ଅତ୍ଯଂତଂ ଶୁଶୁଭେ ଦେଵୀ ତ୍ରଯୀଵ ପୁରୁଷଂ ଧରା
ସୀତା ଏହି ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ମାସ ଧରି ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଧାରଣ କଲେ; ଦେବୀ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ଯେପରି ତିନି ବେଦ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।
କଦାଚିତ୍ସମଯେ ରାମଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ ଵିଦେହଜାମ୍ । କୀଦୃଶୋ ଦୋହଦଃ ସାଧ୍ଵି ମଯା ତେ ସାଧ୍ଯତେ ହି ସଃ
କେତେକ ସମୟ ପରେ, ଏକ ଅବସରରେ ରାମ ଭିଦେହନନ୍ଦନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ସତୀ, ତୁମର କିଏଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୂରଣ କରିପାରିବି?'
ରହସ୍ଯେଵ ତୁ ସା ପୃଷ୍ଟା ତ୍ରପମାଣା ପତିଂ ସତୀ । ଲଜ୍ଜା ଗଦ୍ଗଦ ଵାଗ୍ରାମଂ ନିଜଗାଦ ଵଚୋଽମୃତମ୍
ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ପତିଙ୍କ ପଚାରାରେ, ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିବା ସତୀ ସୀତା ଗଳା ଅଟକି ମଧୁର କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ସୀତୋଵାଚ। ତ୍ଵତ୍କୃପାତୋ ମଯା ସର୍ଵଂ ଭୁକ୍ତଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୋଭନମ୍ । ନ କଶ୍ଚିନ୍ମାନସେ କାଂତ ଵିଷଯୋ ହ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ
ସୀତା କହିଲେ: ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ସବୁକିଛି ଭୋଗ କରିଛି ଏବଂ ଭଲ କିଛି ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରିବି । ପ୍ରିୟ, ମୋ ମନରେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଅଛି, ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଜଗତର ଭୋଗ ନାହିଁ ।
ଯସ୍ଯାଭଵାଦୃଶଃ ସ୍ଵାମୀ ଦେଵସଂସ୍ତୁତସତ୍ପଦଃ । ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵଂ ଵରୀଵର୍ତି ନ କିଂଚିଦଵଶିଷ୍ଯତେ
ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ତୁମେ ପରି, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଏବଂ ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, କିଛି ଅଭାବ ରହିନଥାଏ ।
ତ୍ଵମାଗ୍ରହାତ୍ପୃଚ୍ଛସି ମାଂ ଦୋହଦଂ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍ । ବ୍ରଵୀମି ପୁରତଃ ସତ୍ଯଂ ତଵ ସ୍ଵାମିନ୍ମନୋହର
ତୁମେ ଆଗ୍ରହ କରି ମୋତେ ମନର ଇଚ୍ଛା ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ତୁମ ସାମ୍ନାରେ କହୁଛି, ହେ ମନୋହର ସ୍ୱାମୀ ।
ଚିରଂ ଜାତଂ ମଯା ସତ୍ଯୋ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଦିକାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵାମିନ୍ମନୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତା ଉତ୍ସୁକତି ସୁଂଦରୀଃ
ବହୁଦିନ ହେଲା, ମୋର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ଲୋପାମୁଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବା; ମୋ ମନ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆକୁଳ ।
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵଯା ସାର୍ଦ୍ଧମନେକସୁଖମାସ୍ଥିତା । କୃତଘ୍ନାହଂ କଦାପୀହ ତା ନମସ୍କର୍ତୁମାନସା
ତୁମେ ସହ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି ଅନେକ ସୁଖ ଭୋଗ କରିଛି, ମୁଁ କୃତଘ୍ନ ନୁହେଁ; ମୋ ମନରେ ସେମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତପଃକୋଶାନ୍ଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ପରିପୂଜଯେ । ରତ୍ନାନି ଚୈଵ ଭାସ୍ଵଂତି ଭୂଷା ଅପି ସମର୍ପଯେ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ତପସ୍ୱିନୀମାନେଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣି ଓ ଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଦେବି ।
ଯଥା ମେ ତୋଷିତାଃ ସତ୍ଯୋ ଦଦତ୍ଯାଶୀର୍ମନୋହରାଃ । ଏଷ ମେ ଦୋହଦଃ କାଂତ ପରିପୂରଯ ମାନସଃ
ମୋ ଉପହାରରେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ମୋତେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହି ମୋର ଇଚ୍ଛା, ପ୍ରିୟ, ଦୟାକରି ଏହା ପୂରଣ କର ।
ଇତ୍ଥମାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ସୀତାଯାଃ ସୁମନୋହରମ୍ । ଜଗାଦ ପରମପ୍ରୀତୋ ରାମଚଂଦ୍ରଃ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରତି
ସୀତାଙ୍କର ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଧନ୍ଯାସି ଜାନକୀ ପ୍ରାତର୍ଗମିଷ୍ଯସି ତପୋଧନାଃ । ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯତାସ୍ତୁ କୃତାର୍ଥା ତ୍ଵମାଗମିଷ୍ଯସି ମେଂଽତିକମ୍
ଧନ୍ୟ ହେଉଛ, ଜାନକୀ । ସକାଳେ ତୁମେ ତପସ୍ୱିନୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବ; ସେମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ପୁଣି ମୋ ପାଖକୁ ଫେରିଆସ ।
ଇତି ରାମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମାଂ ପ୍ରୀତିମାପ ସା । ପ୍ରାତର୍ମମ ଭଵତ୍ଯଦ୍ଧା ତାପସୀନାଂ ସମୀକ୍ଷଣମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "କାଲି ସକାଳେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ।"
ଅଥ ତନ୍ନିଶି ରାମେଣ ଚାରାଃ କୀର୍ତିଂ ନିଜାଂ ଶ୍ରୁତାମ୍ । ପ୍ରେକ୍ଷିତୁଂ ପ୍ରେଷିତାସ୍ତେ ତୁ ନିଶୀଥେ ହ୍ଯଗମନଞ୍ଛନୈଃ
ତାହା ପରେ ସେ ରାତିରେ, ରାମ ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଶୁଣିଥିବା ଚରମାନେଙ୍କୁ ଦୂତିଆ କାମରେ ପଠାଇଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟରାତିରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଯାଇଲେ।