ପର୍ଵତୈଃ ଶିଖରୈଶ୍ଚୈଵ ନଗୈର୍ଦ୍ଵିରଦଵର୍ଷ୍ମଭିଃ । ଵେଗାତ୍ସଂତାଡଯାମାସ ଦାରଯନ୍ସୁରଥଂ ନଖୈଃ
ପାହାଡ଼ ଓ ଶିଖର ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ହାତୀର ଆଘାତ ଭଳି, ସୁଗ୍ରୀବ ନଖରେ ସୁରଥଙ୍କୁ ଫାଡ଼ିଦେଲେ।
ତମପ୍ଯାଶୁ ବବଂଧାସ୍ତ୍ରାଦ୍ରାମସଂଜ୍ଞାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍ । ବଦ୍ଧଃ କପିଵରୋ ମେନେ ସୁରଥଂ ରାମସେଵକମ୍
ତାପରେ, ଦୁର୍ଦାନ୍ତ 'ରାମ' ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁରଥ ତୁରନ୍ତ ସେ ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହନୁମାନ୍ ସୁରଥଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଦାସ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଗଜୋ ଯଥାଯସମଯୀଂ ଶୃଂଖଲାଂ ପାଦଲଂବିତାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯ କିଂଚିନ୍ନ ଵୈ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋତି ସ ତଥା ହ୍ଯଭୂତ୍
ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ନିୟମିତ ଭାବେ ପାଏ ଶୃଙ୍ଖଳା ପିନ୍ଧିଲେ କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେଠିପରି ସେ ମଧ୍ୟ ଅଶକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ଜିତଂ ତେନ ମହାରାଜ୍ଞା ସୁରଥେନ ସୁପୁତ୍ରିଣା । ସର୍ଵାନ୍ଵୀରାନ୍ରଥେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଯଯୌ ସ୍ଵନଗରଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ମହାନ ରାଜା ସୁରଥ, ଯିଏ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବୀରମାନେକୁ ଜିତି, ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ସଭାଯାଂ ସୁମହାନ୍ବଦ୍ଧଂ ମାରୁତିମବ୍ରଵୀତ୍ । ସ୍ମର ଶ୍ରୀରଘୁନାଥଂ ତ୍ଵଂ ଦଯାଲୁଂ ଭକ୍ତପାଲକମ୍
ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁରଥ ବନ୍ଧା ମାରୁତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୟାଳୁ ଭକ୍ତପାଳକ ଶ୍ରୀ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।'
ଯଥା ତ୍ଵାଂ ବଂଧନାତ୍ସଦ୍ଯୋ ମୋଚଯିଷ୍ଯତି ସୁଷ୍ଠୁଧୀଃ । ନାନ୍ଯଥାଯୁତଵର୍ଷେଣ ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ବଂଧନାତ୍
'ଯେପରି ସେ ତୁମକୁ ବନ୍ଧନରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କରିବେ, ମୁଁ ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବି ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ସମୀରଜସ୍ତଦା । ସୁବଦ୍ଧମାତ୍ମାନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଵୀରାନ୍ । ସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତାଞ୍ଛତ୍ରୁଶରାଭିଘାତ -। ପୀଡାଯୁତାନ୍ବଂଧନମୁକ୍ତଯେ ସ୍ମରତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ନିଜକୁ ଭଲଭଳି ବନ୍ଧା ଦେଖିଲେ, ବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବାଣରେ ଅଚେତନ ଓ ବ୍ୟଥିତ ଥିଲେ; ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଶ୍ରୀରାମଚଂଦ୍ରଂ ରଘୁଵଂଶଜାତଂ ସୀତାପତିଂ ପଂକଜପତ୍ରନେତ୍ରମ୍ । ସ୍ଵମୁକ୍ତଯେ ବଂଧନତଃ କୃପାଲୁଂ ସସ୍ମାର ସର୍ଵୈଃ କରଣୈର୍ଵିଶୋକୈଃ
ହନୁମାନ୍ ନିଜ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ, ଶ୍ରୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ରଘୁବଂଶର ଜନ୍ମ, ସୀତାଙ୍କ ପତି, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, କରୁଣାମୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ହନୂମାନୁଵାଚ। ହା ନାଥ ହା ନରଵରୋତ୍ତମ ହା ଦଯାଲୋ । ସୀତାପତେ ରୁଚିରକୁଂତଲଶୋଭିଵକ୍ତ୍ର । ଭକ୍ତାର୍ତିଦାହକ ମନୋହରରୂପଧାରିନ୍ । ମାଂ ବଂଧନାତ୍ସପଦି ମୋଚଯ ମା ଵିଲଂବମ୍
ହନୁମାନ୍ କହିଲେ: 'ହା ନାଥ, ହା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହା ଦୟାଳୁ, ସୀତାଙ୍କ ପତି, ରମ୍ୟ କୁନ୍ତଳ ଶୋଭିତ ମୁହଁ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂରକର୍ତ୍ତା, ମନୋହର ରୂପଧାରୀ, ମୋତେ ଏହି ବନ୍ଧନରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କର, ବିଳମ୍ବ କରିନାହଁ।'
ସଂମୋଚିତାସ୍ତୁ ଭଵତା ଗଜପୁଂଗଵାଦ୍ଯାଃ । ଦେଵାଶ୍ଚ ଦାନଵକୁଲାଗ୍ନି ସୁଦହ୍ଯମାନାଃ । ତତ୍ସୁଂଦରୀଶିରସିସଂସ୍ଥିତକେଶବଂଧଃ । ସଂମୋଚିତସ୍ତୁ କରୁଣାଲଯ ମାଂ ସ୍ମରସ୍ଵ
'ତୁମେ ଗଜପୁଙ୍ଗବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରିଛ; ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିବାବେଳେ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଛ; ସୁନ୍ଦରୀ ସୀତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଯାହାଙ୍କ କେଶ ବନ୍ଧା, ହେ କରୁଣାମୟ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ମୁକ୍ତ କର।'
ତ୍ଵଂ ଯାଗକର୍ମନିରତୋଽସି ମୁନୀଶ୍ଵରେଂଦ୍ରୈ । ର୍ଧର୍ମଂ ଵିଚାରଯସି ଭୂମିପତୀଡ୍ଯପାଦ । ଅତ୍ରାହମଦ୍ଯ ସୁରଥେନ ଵିଗାଢପାଶ -। ବଦ୍ଧୋସ୍ମି ମୋଚଯ ମହାପୁରୁଷାଶୁ ଦେଵ
'ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ଓ କର୍ମରେ ଲିନ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର ପୂଜିତ, ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କର, ଭୂମିପତିମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଆଜି ସୁରଥ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଭଳିଭଳି ବନ୍ଧା ହୋଇଛି; ହେ ମହାପୁରୁଷ, ଦେବ, ମୋତେ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କର।'
ନୋ ମୋଚଯସ୍ଯଥ ଯଦି ସ୍ମରଣାତିରେକାତ୍ । ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵଵରପୂଜିତପାଦପଦ୍ମ । ଲୋକୋ ଭଵଂତମିଦମୁଲ୍ଲସିତୋଽହସିଷ୍ଯ -। ତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିଲଂବମିହ ମାଚର ମୋଚଯାଶୁ
'ଯଦି ତୁମେ ଏବେ ସ୍ମରଣର ଶକ୍ତିରେ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରିନାହଁ, ହେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ପୂଜିତ ପଦପଦ୍ମ, ଏହି ସଂସାର ତୁମପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ହରାଇଦେବ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ବିଳମ୍ବ କରିନାହଁ, ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କର।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗନ୍ନାଥୋ ରଘୁଵୀରଃ କୃପାନିଧିଃ । ଭକ୍ତଂ ମୋଚଯିତୁଂ ପ୍ରାଗାତ୍ପୁଷ୍ପକେଣାଶୁଵେଗିନା
ଏହିପରି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ରଘୁବୀର, କରୁଣାର ସାଗର, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ତୁରନ୍ତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାନୁଗେନାଥ ଭରତେନ ସୁଶୋଭିତମ୍ । ମୁନିଵୃଂଦୈର୍ଵ୍ଯାସମୁଖ୍ଯୈଃ ସମେତଂ ଦଦୃଶେ କପିଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ଓ ଭାରତଙ୍କ ଶୋଭିତ, ବ୍ୟାସ ଆଦି ମୁନିମାନେ ଘିରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ।
ତମାଗତଂ ନିଜଂ ନାଥଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂପଂ ସମବ୍ରଵୀତ୍ । ପଶ୍ଯ ରାଜନ୍ନିଜଂ ମୋକ୍ତୁମାଯାତଂ କୃପଯା ହରିମ୍
ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜନ୍, ଦେଖ, ହରି ତାଙ୍କ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ କରୁଣାବଶତଃ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଅନେକେ ମୋଚିତାଃ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ମରଣାତ୍ସେଵକା ନିଜାଃ । ତଥା ମାଂ ପାଶତୋ ବଦ୍ଧଂ ସଂମୋଚଯିତୁମାଗତଃ
'ତାଙ୍କ ନିଜ ସେବକମାନେ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଥର ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେପରି ମୋତେ ଏହି ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ସେ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଶ୍ରୀରାମଭଦ୍ରମାଯାଂତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାସୌ ସୁରଥଃ କ୍ଷଣାତ୍ । ନତୀଶ୍ଚ ଶତଶଶ୍ଚକ୍ରେ ଭକ୍ତିପୂରପରିପ୍ଲୁତଃ
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ସୁରଥ ତୁରନ୍ତ ଶତଶଃ ଶିର ନମାଇଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଶ୍ରୀରାମସ୍ତଂ ନିଜୈର୍ଦୋର୍ଭିଃ ପରିରେଭେ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ମୂର୍ଧ୍ନି ସିଂଚନ୍ନଶ୍ରୁଜଲୈର୍ହର୍ଷାଦ୍ଭକ୍ତଂ ସ୍ଵକଂ ମୁହୁଃ
ଚାରିଭୁଜା ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ବାହୁଡ଼େଇ ଧରିଲେ, ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ପୁନିପୁନି ଛିଟିଇଲେ।
ଉଵାଚ ଧନ୍ଯଦେହୋଽସି ମହତ୍କର୍ମ କୃତଂ ତ୍ଵଯା । କପୀଶ୍ଵରସ୍ତ୍ଵଯା ବଦ୍ଧୋ ହନୂମାନ୍ସର୍ଵତୋ ବଲଃ
ତିନି କହିଲେ, "ତୁମର ଜନ୍ମ ଧନ୍ୟ, ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିଛ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବନରାଜା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ।"
ଶ୍ରୀରାମଃ କପିଵର୍ଯଂ ତଂ ମୋଚଯାମାସ ବଂଧନାତ୍ । ମୂର୍ଛିତାଂସ୍ତାନ୍ଭଟାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ସ୍ଵଜୀଵଯତ୍
ଶ୍ରୀରାମ ସେଇ ବନର ସ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ଅଚେତନ ସେନାପତିମାନେ ପୁନି ଜୀବନ ଲାଗିଲେ।
ତେ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ତତ୍ଯଜୁର୍ଦୃଷ୍ଟା ରାମେଣ ସୁରସେଵିନା । ଉତ୍ଥିତା ଦଦୃଶୁଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମଚଂଦ୍ରଂ ମନୋରମମ୍
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଅଚେତନତା ଛାଡ଼ି, ଉଠି ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମନୋହର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଣତାସ୍ତେ ରଘୁପତିଂ ତେନ ପୃଷ୍ଟା ଅନାମଯମ୍ । ସୁଖୀଭୂତା ନୃପଂ ପ୍ରୋଚୁଃ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵକୁଶଲଂ ନୃପାଃ
ସେମାନେ ରଘୁପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିବା ପରେ, ରାଜାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, "ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛୁ।"
ସୁରଥୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମଂ ଚ କୃପାର୍ଥଂ ସେଵକାତ୍ମନଃ । ଆଗତଂ ସକଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ସହଯଂ ସୁମୁଦାର୍ପଯତ୍
ସୁରଥ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କ ସେବକଙ୍କ ପାଇଁ କୃପା କରି ଆସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ନିଜ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ସହାୟମାନେ ଦେଇ ଦେଲେ।
ଅନେକଵରିଵସ୍ଯାଭିଃ ଶ୍ରୀରାମଂ ସମତୋଷଯତ୍ । କଥଯାମାସ ମେଽନ୍ଯାଯ୍ଯଂ କୃତଂ ତେ କ୍ଷମ ରାଘଵ । ଶ୍ରୀରାମସ୍ତମୁଵାଚାଥ କୃତଂ ତେ ଵାହରକ୍ଷଣମ୍
ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ସେବା କରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ରାଘବ, ଯାହା ଭୁଲ ହୋଇଛି, ଦୟାକରି ମାନ୍ୟ କର।" ତେବେ ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ, "ତୁମେ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ତୁମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛ।"
କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯାଣାମଯଂ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵାମିନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତେ । ତ୍ଵଯା ସାଧୁକୃତଂ କର୍ମ ରଣେ ଵୀରାଃ ପ୍ରତୋଷିତାଃ
"କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ହେଉଛି, ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା। ତୁମେ ଭଲ କାମ କରିଛ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ନୃହରିଂ ପୂଜଯନ୍ସସୁତୋଽଭଵତ୍ । ଶ୍ରୀରାମସ୍ତ୍ରିଦିନଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଯଯୌ ତମନୁମଂତ୍ର୍ଯ ଚ
ଏଭଳି କହି, ଶ୍ରୀରାମ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତିନି ଦିନ ରହି, ବିଦାୟ ନେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
କାମଗେନ ଵିମାନେନ ମୁନିଭିଃ ସହିତୋ ମହାନ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତାସ୍ତସ୍ଯ କଥାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ମନୋହରାଃ
ମହାପୁରୁଷ ମୁନିମାନେ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମନୋହର କଥା କହିଲେ।
ଚଂପକଂ ସ୍ଵପୁରେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସୁରଥଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ବଲୀ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସମଂ ଯାତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ମହାବଲଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସୁରଥ ନିଜ ସହରରେ ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ରାଜା କଲେ ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ଯିବାକୁ ମନସ୍କାମନ କଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସ୍ଵହଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭେରୀନାଦାନକାରଯତ୍ । ଶଂଖନାଦାନ୍ବହୁଵିଧାନ୍ସର୍ଵତ୍ର ସମଵାଦଯତ୍
ଶତୃଘ୍ନ ନିଜ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ, ଢୋଲ ମାଡ଼ିବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ହେଲା।
ସୁରଥେନ ସମଂ ଵୀରୋ ଯଜ୍ଞଵାହମମୂମୁଚତ୍ । ସ ବଭ୍ରାମାପରାନ୍ଦେଶାନ୍ନ କୋପି ଜଗୃହେ ବଲୀ
ଶତୃଘ୍ନ ସୁରଥଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶରେ ଘୁରିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ତାକୁ ଧରିଲେ ନାହିଁ।