ସ କ୍ଷଣାତ୍ତାଂ ଵ୍ଯଥାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଜଗାଦ ରିପୁମଗ୍ରତଃ । ସହସ୍ଵୈକଂ ପ୍ରହାରଂ ମେ କୁତ୍ର ଯାସି ମମାଗ୍ରତଃ
ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବେଦନା ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶତୃଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ: 'ମୋର ଏକ ଘାତ ସହି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ମୋ ସାମ୍ନାରେ ରୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାସଂଖ୍ଯେ ବାଣମାଧତ୍ତ ସାଯକେ । ଜ୍ଵାଲାମାଲାପରୀତାଂଗଂ ସ୍ଵର୍ଣପୁଂଖସମନ୍ଵିତମ୍
ଏଭଳି କହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ, ସେ ଏକ ତୀର ଧନୁରେ ଧରିଲେ, ଯାହାର ଦେହ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସୁନାର ଟିପ୍ ଥିଲା।
ସ ବାଣୋ ଧନୁଷୋ ମୁକ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ପଥିସ୍ଥିତଃ । ଛିନ୍ନୋଽପ୍ଯଗ୍ରଫଲେନାଶୁ ହୃଦଯେ ସମପଦ୍ଯତ
ଶତୃଘ୍ନ ରାସ୍ତାରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବାବେଳେ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ସେ ତୀରଟି, ମୁଣ୍ଡ ଛେଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁରନ୍ତ ହୃଦୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ତେନ ବାଣେନ ସଂମୂର୍ଛ୍ଯ ପପାତ ସ୍ଯଂଦନୋପରି । ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଭଗ୍ନଂ ସର୍ଵଂ ପରାଦ୍ରଵତ୍
ସେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଅଚେତନ ହୋଇ ସେ ରଥରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ସେନା ହାହାକାର କରି, ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲା।
ସୁରଥୋ ଜଯମାପେଦେ ସଂଗ୍ରାମେ ରାମସେଵକଃ । ଦଶଵୀରା ଦଶସୁତୈର୍ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ ପତିତାଃ କ୍ଵଚିତ୍
ରାମଙ୍କ ସେବକ ସୁରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ; ଦଶ ନାୟକ ତାଙ୍କର ଦଶ ପୁଅ ସହିତ ଅଚେତନ ହୋଇ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ତତ୍କଟକଂ ଭଗ୍ନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରଣାଂଗଣେ । ସ୍ଵାମିନଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଵାପି ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ନୃପଂ ପ୍ରତି
ସୁଗ୍ରୀବ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ତାଙ୍କର ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଆଗଚ୍ଛ ଭୂପ ସର୍ଵାନ୍ନୋ ମୂର୍ଚ୍ଛଯିତ୍ଵା କୁତୋ ଭଵାନ୍ । ଗଚ୍ଛତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ମାଂ ଦେହି ଯୁଦ୍ଧଂ ରଣଵିଶାରଦ
ଆସ, ରାଜା! ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରିଦେଇ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ତୁରନ୍ତ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନଗଂ କଂଚିଦ୍ଵିଶାଲଂ ଶାଖଯା ଯୁତମ୍ । ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ପ୍ରାହରତ୍ତସ୍ଯ ମସ୍ତକେ ବଲସଂଯୁତଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଶାଖା ସହିତ ଉପଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ।
ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ମହାବଲୋ ନୃପଃ । ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯସୁ ଗ୍ରୀଵମଥୋ ସ୍ଵଚାପେ । ବାଣାନ୍ସମାଧାଯ ଶିତାନ୍ସରୋଷା । ଜ୍ଜଘାନ ଵକ୍ଷସ୍ଯତିପୌରୁଷୋ ବଲୀ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ନିଜ ଧନୁଷରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରି, ଅତି ପ୍ରବଳ ସୁରଥଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ତାନ୍ବାଣାନ୍ଵ୍ଯଧମତ୍ସର୍ଵାନ୍ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହସା ହସନ୍ । ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ସୁରଥଂ ସୁମହାବଲଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ହସି ହସି ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ବାଣକୁ ତୁରନ୍ତ ବିକିରଣ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଭାରି ଶକ୍ତିରେ ସୁରଥଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲେ।
ପର୍ଵତୈଃ ଶିଖରୈଶ୍ଚୈଵ ନଗୈର୍ଦ୍ଵିରଦଵର୍ଷ୍ମଭିଃ । ଵେଗାତ୍ସଂତାଡଯାମାସ ଦାରଯନ୍ସୁରଥଂ ନଖୈଃ
ପାହାଡ଼ ଓ ଶିଖର ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ହାତୀର ଆଘାତ ଭଳି, ସୁଗ୍ରୀବ ନଖରେ ସୁରଥଙ୍କୁ ଫାଡ଼ିଦେଲେ।
ତମପ୍ଯାଶୁ ବବଂଧାସ୍ତ୍ରାଦ୍ରାମସଂଜ୍ଞାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍ । ବଦ୍ଧଃ କପିଵରୋ ମେନେ ସୁରଥଂ ରାମସେଵକମ୍
ତାପରେ, ଦୁର୍ଦାନ୍ତ 'ରାମ' ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁରଥ ତୁରନ୍ତ ସେ ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହନୁମାନ୍ ସୁରଥଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଦାସ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଗଜୋ ଯଥାଯସମଯୀଂ ଶୃଂଖଲାଂ ପାଦଲଂବିତାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯ କିଂଚିନ୍ନ ଵୈ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋତି ସ ତଥା ହ୍ଯଭୂତ୍
ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ନିୟମିତ ଭାବେ ପାଏ ଶୃଙ୍ଖଳା ପିନ୍ଧିଲେ କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେଠିପରି ସେ ମଧ୍ୟ ଅଶକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ଜିତଂ ତେନ ମହାରାଜ୍ଞା ସୁରଥେନ ସୁପୁତ୍ରିଣା । ସର୍ଵାନ୍ଵୀରାନ୍ରଥେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଯଯୌ ସ୍ଵନଗରଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ମହାନ ରାଜା ସୁରଥ, ଯିଏ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବୀରମାନେକୁ ଜିତି, ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ସଭାଯାଂ ସୁମହାନ୍ବଦ୍ଧଂ ମାରୁତିମବ୍ରଵୀତ୍ । ସ୍ମର ଶ୍ରୀରଘୁନାଥଂ ତ୍ଵଂ ଦଯାଲୁଂ ଭକ୍ତପାଲକମ୍
ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁରଥ ବନ୍ଧା ମାରୁତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୟାଳୁ ଭକ୍ତପାଳକ ଶ୍ରୀ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।'
ଯଥା ତ୍ଵାଂ ବଂଧନାତ୍ସଦ୍ଯୋ ମୋଚଯିଷ୍ଯତି ସୁଷ୍ଠୁଧୀଃ । ନାନ୍ଯଥାଯୁତଵର୍ଷେଣ ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ବଂଧନାତ୍
'ଯେପରି ସେ ତୁମକୁ ବନ୍ଧନରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କରିବେ, ମୁଁ ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବି ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ସମୀରଜସ୍ତଦା । ସୁବଦ୍ଧମାତ୍ମାନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଵୀରାନ୍ । ସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତାଞ୍ଛତ୍ରୁଶରାଭିଘାତ -। ପୀଡାଯୁତାନ୍ବଂଧନମୁକ୍ତଯେ ସ୍ମରତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ନିଜକୁ ଭଲଭଳି ବନ୍ଧା ଦେଖିଲେ, ବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବାଣରେ ଅଚେତନ ଓ ବ୍ୟଥିତ ଥିଲେ; ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଶ୍ରୀରାମଚଂଦ୍ରଂ ରଘୁଵଂଶଜାତଂ ସୀତାପତିଂ ପଂକଜପତ୍ରନେତ୍ରମ୍ । ସ୍ଵମୁକ୍ତଯେ ବଂଧନତଃ କୃପାଲୁଂ ସସ୍ମାର ସର୍ଵୈଃ କରଣୈର୍ଵିଶୋକୈଃ
ହନୁମାନ୍ ନିଜ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ, ଶ୍ରୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ରଘୁବଂଶର ଜନ୍ମ, ସୀତାଙ୍କ ପତି, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, କରୁଣାମୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ହନୂମାନୁଵାଚ। ହା ନାଥ ହା ନରଵରୋତ୍ତମ ହା ଦଯାଲୋ । ସୀତାପତେ ରୁଚିରକୁଂତଲଶୋଭିଵକ୍ତ୍ର । ଭକ୍ତାର୍ତିଦାହକ ମନୋହରରୂପଧାରିନ୍ । ମାଂ ବଂଧନାତ୍ସପଦି ମୋଚଯ ମା ଵିଲଂବମ୍
ହନୁମାନ୍ କହିଲେ: 'ହା ନାଥ, ହା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହା ଦୟାଳୁ, ସୀତାଙ୍କ ପତି, ରମ୍ୟ କୁନ୍ତଳ ଶୋଭିତ ମୁହଁ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂରକର୍ତ୍ତା, ମନୋହର ରୂପଧାରୀ, ମୋତେ ଏହି ବନ୍ଧନରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କର, ବିଳମ୍ବ କରିନାହଁ।'
ସଂମୋଚିତାସ୍ତୁ ଭଵତା ଗଜପୁଂଗଵାଦ୍ଯାଃ । ଦେଵାଶ୍ଚ ଦାନଵକୁଲାଗ୍ନି ସୁଦହ୍ଯମାନାଃ । ତତ୍ସୁଂଦରୀଶିରସିସଂସ୍ଥିତକେଶବଂଧଃ । ସଂମୋଚିତସ୍ତୁ କରୁଣାଲଯ ମାଂ ସ୍ମରସ୍ଵ
'ତୁମେ ଗଜପୁଙ୍ଗବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରିଛ; ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିବାବେଳେ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଛ; ସୁନ୍ଦରୀ ସୀତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଯାହାଙ୍କ କେଶ ବନ୍ଧା, ହେ କରୁଣାମୟ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ମୁକ୍ତ କର।'
ତ୍ଵଂ ଯାଗକର୍ମନିରତୋଽସି ମୁନୀଶ୍ଵରେଂଦ୍ରୈ । ର୍ଧର୍ମଂ ଵିଚାରଯସି ଭୂମିପତୀଡ୍ଯପାଦ । ଅତ୍ରାହମଦ୍ଯ ସୁରଥେନ ଵିଗାଢପାଶ -। ବଦ୍ଧୋସ୍ମି ମୋଚଯ ମହାପୁରୁଷାଶୁ ଦେଵ
'ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ଓ କର୍ମରେ ଲିନ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର ପୂଜିତ, ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କର, ଭୂମିପତିମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଆଜି ସୁରଥ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଭଳିଭଳି ବନ୍ଧା ହୋଇଛି; ହେ ମହାପୁରୁଷ, ଦେବ, ମୋତେ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କର।'
ନୋ ମୋଚଯସ୍ଯଥ ଯଦି ସ୍ମରଣାତିରେକାତ୍ । ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵଵରପୂଜିତପାଦପଦ୍ମ । ଲୋକୋ ଭଵଂତମିଦମୁଲ୍ଲସିତୋଽହସିଷ୍ଯ -। ତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିଲଂବମିହ ମାଚର ମୋଚଯାଶୁ
'ଯଦି ତୁମେ ଏବେ ସ୍ମରଣର ଶକ୍ତିରେ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରିନାହଁ, ହେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ପୂଜିତ ପଦପଦ୍ମ, ଏହି ସଂସାର ତୁମପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ହରାଇଦେବ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ବିଳମ୍ବ କରିନାହଁ, ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କର।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗନ୍ନାଥୋ ରଘୁଵୀରଃ କୃପାନିଧିଃ । ଭକ୍ତଂ ମୋଚଯିତୁଂ ପ୍ରାଗାତ୍ପୁଷ୍ପକେଣାଶୁଵେଗିନା
ଏହିପରି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ରଘୁବୀର, କରୁଣାର ସାଗର, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ତୁରନ୍ତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାନୁଗେନାଥ ଭରତେନ ସୁଶୋଭିତମ୍ । ମୁନିଵୃଂଦୈର୍ଵ୍ଯାସମୁଖ୍ଯୈଃ ସମେତଂ ଦଦୃଶେ କପିଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ଓ ଭାରତଙ୍କ ଶୋଭିତ, ବ୍ୟାସ ଆଦି ମୁନିମାନେ ଘିରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ।
ତମାଗତଂ ନିଜଂ ନାଥଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂପଂ ସମବ୍ରଵୀତ୍ । ପଶ୍ଯ ରାଜନ୍ନିଜଂ ମୋକ୍ତୁମାଯାତଂ କୃପଯା ହରିମ୍
ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜନ୍, ଦେଖ, ହରି ତାଙ୍କ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ କରୁଣାବଶତଃ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଅନେକେ ମୋଚିତାଃ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ମରଣାତ୍ସେଵକା ନିଜାଃ । ତଥା ମାଂ ପାଶତୋ ବଦ୍ଧଂ ସଂମୋଚଯିତୁମାଗତଃ
'ତାଙ୍କ ନିଜ ସେବକମାନେ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଥର ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେପରି ମୋତେ ଏହି ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ସେ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଶ୍ରୀରାମଭଦ୍ରମାଯାଂତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାସୌ ସୁରଥଃ କ୍ଷଣାତ୍ । ନତୀଶ୍ଚ ଶତଶଶ୍ଚକ୍ରେ ଭକ୍ତିପୂରପରିପ୍ଲୁତଃ
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ସୁରଥ ତୁରନ୍ତ ଶତଶଃ ଶିର ନମାଇଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଶ୍ରୀରାମସ୍ତଂ ନିଜୈର୍ଦୋର୍ଭିଃ ପରିରେଭେ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ମୂର୍ଧ୍ନି ସିଂଚନ୍ନଶ୍ରୁଜଲୈର୍ହର୍ଷାଦ୍ଭକ୍ତଂ ସ୍ଵକଂ ମୁହୁଃ
ଚାରିଭୁଜା ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ବାହୁଡ଼େଇ ଧରିଲେ, ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ପୁନିପୁନି ଛିଟିଇଲେ।
ଉଵାଚ ଧନ୍ଯଦେହୋଽସି ମହତ୍କର୍ମ କୃତଂ ତ୍ଵଯା । କପୀଶ୍ଵରସ୍ତ୍ଵଯା ବଦ୍ଧୋ ହନୂମାନ୍ସର୍ଵତୋ ବଲଃ
ତିନି କହିଲେ, "ତୁମର ଜନ୍ମ ଧନ୍ୟ, ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିଛ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବନରାଜା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ।"
ଶ୍ରୀରାମଃ କପିଵର୍ଯଂ ତଂ ମୋଚଯାମାସ ବଂଧନାତ୍ । ମୂର୍ଛିତାଂସ୍ତାନ୍ଭଟାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ସ୍ଵଜୀଵଯତ୍
ଶ୍ରୀରାମ ସେଇ ବନର ସ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ଅଚେତନ ସେନାପତିମାନେ ପୁନି ଜୀବନ ଲାଗିଲେ।