ତଦସ୍ତ୍ରଂ ମୁକ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ରାଜା ଵୈ ସୁରଥୋ ମହାନ୍ । ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରେଣ ଶମଯନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଶରକୋଟିଭିଃ
ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସୁରଥ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ତୀର ମାରିଲେ।
ତଦା ତଦ୍ଯୋଗିନୀଦତ୍ତମସ୍ତ୍ରଂ ଧନୁଷି ସଂଦଧେ । ମୋହନଂ ସର୍ଵଵୀରାଣାଂ ନିଦ୍ରାପ୍ରାପକମଦ୍ଭୁତମ୍
ତାପରେ ସେ ଯୋଗିନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଟି ତାଙ୍କ ଧନୁରେ ଧରିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କୁ ଘୁମ ଦେଇଦେବାର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଥିଲା।
ତନ୍ମୋହନଂ ମହାସ୍ତ୍ରଂ ସ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ହରିଂସ୍ମରନ୍ । ଜଗାଦ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମଯଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ
ସେ ମହାମୋହନ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ରାଜା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୋହିତସ୍ଯ ମମ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମସ୍ଯ ସ୍ମରଣେନ ହ । ନାନ୍ଯନ୍ମୋହନମାଭାତି ମମାପି ଭଯତାପଦମ୍
ମୁଁ ମୋହିତ ହେଲି ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଆଉ କୌଣସି ମୋହ ମୋ ପାଖରେ ଆସେନି, ଭୟ କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟ ହୁଏନି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଵୀରେ ତୁ ମୁମୋଚ ସ ମହାସ୍ତ୍ରକମ୍ । ତେନ ବାଣେନ ସଂଛିନ୍ନଂ ପପାତ ରଣମଂଡଲେ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଏହି ବୀର ମହାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ସେ ତୀର ଦ୍ୱାରା କିଛି କଟାଯି ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତନ୍ମୋହନଂ ମହାସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ନିଷ୍ଫଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂମିପେ । ଅତ୍ଯଂତଂ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବାଣଂ ଧନୁଷି ସଂଦଧେ
ସେ ମହାମୋହନ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅକାର୍ଯ୍ୟକୁଳ ଦେଖି, ଭୂପତି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ଧନୁରେ ଆଉ ଏକ ତୀର ଧରିଲେ।
ଲଵଣୋ ଯେନ ନିହତୋ ମହାସୁରଵିମର୍ଦନଃ । ତଂ ବାଣଂ ଚାପ ଆଧତ୍ତ ଘୋରଂ କାନ୍ତ୍ଯାନଲପ୍ରଭମ୍
ଯେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମହାଦାନବ ଦଳନ କରିଥିବା ଲବଣ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୀରଟି ଧନୁରେ ଧରିଲେ।
ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ପ୍ରୋଵାଚ ବାଣୋଽଯମସତାଂ ହୃଦି । ଲଗତେ ରାମଭକ୍ତସ୍ଯ ସଂମୁଖେଽପି ନ ଭାତ୍ଯସୌ
ତାହାକୁ ଦେଖି ରାଜା କହିଲେ: 'ଏହି ତୀର ଦୁଷ୍ଟମନୋର ହୃଦୟକୁ ଭେଦିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ରାମଭକ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହାର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଏନି।'
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାଷମାଣଂ ତୁ ବାଣେନାନେନ ଶତ୍ରୁହା । ଵିଵ୍ଯାଧ ହୃଦଯେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାସମପ୍ରଭମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ଶତୃଘ୍ନ ଏହି ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ତୁରନ୍ତ ଘାତ କଲେ, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତୀବ୍ର ଥିଲା।
ତେନ ବାଣେନ ଦୁଃଖାର୍ତୋ ମହାପୀଡାସମନ୍ଵିତଃ । ରଥୋପସ୍ଥେ କ୍ଷଣଂ ମୂର୍ଚ୍ଛାମଵାପ ପରତାପନଃ
ସେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଚେତନ ହୋଇ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ରଥରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ କ୍ଷଣାତ୍ତାଂ ଵ୍ଯଥାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଜଗାଦ ରିପୁମଗ୍ରତଃ । ସହସ୍ଵୈକଂ ପ୍ରହାରଂ ମେ କୁତ୍ର ଯାସି ମମାଗ୍ରତଃ
ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବେଦନା ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶତୃଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ: 'ମୋର ଏକ ଘାତ ସହି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ମୋ ସାମ୍ନାରେ ରୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାସଂଖ୍ଯେ ବାଣମାଧତ୍ତ ସାଯକେ । ଜ୍ଵାଲାମାଲାପରୀତାଂଗଂ ସ୍ଵର୍ଣପୁଂଖସମନ୍ଵିତମ୍
ଏଭଳି କହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ, ସେ ଏକ ତୀର ଧନୁରେ ଧରିଲେ, ଯାହାର ଦେହ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସୁନାର ଟିପ୍ ଥିଲା।
ସ ବାଣୋ ଧନୁଷୋ ମୁକ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ପଥିସ୍ଥିତଃ । ଛିନ୍ନୋଽପ୍ଯଗ୍ରଫଲେନାଶୁ ହୃଦଯେ ସମପଦ୍ଯତ
ଶତୃଘ୍ନ ରାସ୍ତାରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବାବେଳେ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ସେ ତୀରଟି, ମୁଣ୍ଡ ଛେଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁରନ୍ତ ହୃଦୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ତେନ ବାଣେନ ସଂମୂର୍ଛ୍ଯ ପପାତ ସ୍ଯଂଦନୋପରି । ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଭଗ୍ନଂ ସର୍ଵଂ ପରାଦ୍ରଵତ୍
ସେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଅଚେତନ ହୋଇ ସେ ରଥରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ସେନା ହାହାକାର କରି, ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲା।
ସୁରଥୋ ଜଯମାପେଦେ ସଂଗ୍ରାମେ ରାମସେଵକଃ । ଦଶଵୀରା ଦଶସୁତୈର୍ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ ପତିତାଃ କ୍ଵଚିତ୍
ରାମଙ୍କ ସେବକ ସୁରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ; ଦଶ ନାୟକ ତାଙ୍କର ଦଶ ପୁଅ ସହିତ ଅଚେତନ ହୋଇ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ତତ୍କଟକଂ ଭଗ୍ନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରଣାଂଗଣେ । ସ୍ଵାମିନଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଵାପି ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ନୃପଂ ପ୍ରତି
ସୁଗ୍ରୀବ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ତାଙ୍କର ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଆଗଚ୍ଛ ଭୂପ ସର୍ଵାନ୍ନୋ ମୂର୍ଚ୍ଛଯିତ୍ଵା କୁତୋ ଭଵାନ୍ । ଗଚ୍ଛତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ମାଂ ଦେହି ଯୁଦ୍ଧଂ ରଣଵିଶାରଦ
ଆସ, ରାଜା! ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରିଦେଇ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ତୁରନ୍ତ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନଗଂ କଂଚିଦ୍ଵିଶାଲଂ ଶାଖଯା ଯୁତମ୍ । ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ପ୍ରାହରତ୍ତସ୍ଯ ମସ୍ତକେ ବଲସଂଯୁତଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଶାଖା ସହିତ ଉପଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ।
ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ମହାବଲୋ ନୃପଃ । ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯସୁ ଗ୍ରୀଵମଥୋ ସ୍ଵଚାପେ । ବାଣାନ୍ସମାଧାଯ ଶିତାନ୍ସରୋଷା । ଜ୍ଜଘାନ ଵକ୍ଷସ୍ଯତିପୌରୁଷୋ ବଲୀ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ନିଜ ଧନୁଷରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରି, ଅତି ପ୍ରବଳ ସୁରଥଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ତାନ୍ବାଣାନ୍ଵ୍ଯଧମତ୍ସର୍ଵାନ୍ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହସା ହସନ୍ । ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ସୁରଥଂ ସୁମହାବଲଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ହସି ହସି ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ବାଣକୁ ତୁରନ୍ତ ବିକିରଣ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଭାରି ଶକ୍ତିରେ ସୁରଥଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲେ।
ପର୍ଵତୈଃ ଶିଖରୈଶ୍ଚୈଵ ନଗୈର୍ଦ୍ଵିରଦଵର୍ଷ୍ମଭିଃ । ଵେଗାତ୍ସଂତାଡଯାମାସ ଦାରଯନ୍ସୁରଥଂ ନଖୈଃ
ପାହାଡ଼ ଓ ଶିଖର ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ହାତୀର ଆଘାତ ଭଳି, ସୁଗ୍ରୀବ ନଖରେ ସୁରଥଙ୍କୁ ଫାଡ଼ିଦେଲେ।
ତମପ୍ଯାଶୁ ବବଂଧାସ୍ତ୍ରାଦ୍ରାମସଂଜ୍ଞାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍ । ବଦ୍ଧଃ କପିଵରୋ ମେନେ ସୁରଥଂ ରାମସେଵକମ୍
ତାପରେ, ଦୁର୍ଦାନ୍ତ 'ରାମ' ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁରଥ ତୁରନ୍ତ ସେ ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହନୁମାନ୍ ସୁରଥଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଦାସ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଗଜୋ ଯଥାଯସମଯୀଂ ଶୃଂଖଲାଂ ପାଦଲଂବିତାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯ କିଂଚିନ୍ନ ଵୈ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋତି ସ ତଥା ହ୍ଯଭୂତ୍
ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ନିୟମିତ ଭାବେ ପାଏ ଶୃଙ୍ଖଳା ପିନ୍ଧିଲେ କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେଠିପରି ସେ ମଧ୍ୟ ଅଶକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ଜିତଂ ତେନ ମହାରାଜ୍ଞା ସୁରଥେନ ସୁପୁତ୍ରିଣା । ସର୍ଵାନ୍ଵୀରାନ୍ରଥେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଯଯୌ ସ୍ଵନଗରଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ମହାନ ରାଜା ସୁରଥ, ଯିଏ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବୀରମାନେକୁ ଜିତି, ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ସଭାଯାଂ ସୁମହାନ୍ବଦ୍ଧଂ ମାରୁତିମବ୍ରଵୀତ୍ । ସ୍ମର ଶ୍ରୀରଘୁନାଥଂ ତ୍ଵଂ ଦଯାଲୁଂ ଭକ୍ତପାଲକମ୍
ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁରଥ ବନ୍ଧା ମାରୁତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୟାଳୁ ଭକ୍ତପାଳକ ଶ୍ରୀ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।'
ଯଥା ତ୍ଵାଂ ବଂଧନାତ୍ସଦ୍ଯୋ ମୋଚଯିଷ୍ଯତି ସୁଷ୍ଠୁଧୀଃ । ନାନ୍ଯଥାଯୁତଵର୍ଷେଣ ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ବଂଧନାତ୍
'ଯେପରି ସେ ତୁମକୁ ବନ୍ଧନରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କରିବେ, ମୁଁ ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବି ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ସମୀରଜସ୍ତଦା । ସୁବଦ୍ଧମାତ୍ମାନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଵୀରାନ୍ । ସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତାଞ୍ଛତ୍ରୁଶରାଭିଘାତ -। ପୀଡାଯୁତାନ୍ବଂଧନମୁକ୍ତଯେ ସ୍ମରତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ନିଜକୁ ଭଲଭଳି ବନ୍ଧା ଦେଖିଲେ, ବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବାଣରେ ଅଚେତନ ଓ ବ୍ୟଥିତ ଥିଲେ; ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଶ୍ରୀରାମଚଂଦ୍ରଂ ରଘୁଵଂଶଜାତଂ ସୀତାପତିଂ ପଂକଜପତ୍ରନେତ୍ରମ୍ । ସ୍ଵମୁକ୍ତଯେ ବଂଧନତଃ କୃପାଲୁଂ ସସ୍ମାର ସର୍ଵୈଃ କରଣୈର୍ଵିଶୋକୈଃ
ହନୁମାନ୍ ନିଜ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ, ଶ୍ରୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ରଘୁବଂଶର ଜନ୍ମ, ସୀତାଙ୍କ ପତି, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, କରୁଣାମୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ହନୂମାନୁଵାଚ। ହା ନାଥ ହା ନରଵରୋତ୍ତମ ହା ଦଯାଲୋ । ସୀତାପତେ ରୁଚିରକୁଂତଲଶୋଭିଵକ୍ତ୍ର । ଭକ୍ତାର୍ତିଦାହକ ମନୋହରରୂପଧାରିନ୍ । ମାଂ ବଂଧନାତ୍ସପଦି ମୋଚଯ ମା ଵିଲଂବମ୍
ହନୁମାନ୍ କହିଲେ: 'ହା ନାଥ, ହା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହା ଦୟାଳୁ, ସୀତାଙ୍କ ପତି, ରମ୍ୟ କୁନ୍ତଳ ଶୋଭିତ ମୁହଁ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂରକର୍ତ୍ତା, ମନୋହର ରୂପଧାରୀ, ମୋତେ ଏହି ବନ୍ଧନରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କର, ବିଳମ୍ବ କରିନାହଁ।'
ସଂମୋଚିତାସ୍ତୁ ଭଵତା ଗଜପୁଂଗଵାଦ୍ଯାଃ । ଦେଵାଶ୍ଚ ଦାନଵକୁଲାଗ୍ନି ସୁଦହ୍ଯମାନାଃ । ତତ୍ସୁଂଦରୀଶିରସିସଂସ୍ଥିତକେଶବଂଧଃ । ସଂମୋଚିତସ୍ତୁ କରୁଣାଲଯ ମାଂ ସ୍ମରସ୍ଵ
'ତୁମେ ଗଜପୁଙ୍ଗବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରିଛ; ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିବାବେଳେ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଛ; ସୁନ୍ଦରୀ ସୀତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଯାହାଙ୍କ କେଶ ବନ୍ଧା, ହେ କରୁଣାମୟ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ମୁକ୍ତ କର।'