ଵ୍ରତଚର୍ଯାପରାଭୂତ୍ଵା ଧ୍ଯାଯଂତୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ଆତ୍ମେଶଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ଭର୍ତାରମୁଵାସ ପିତୃମଂଦିରେ
ଉପବାସ ଓ ନିୟମରେ ଲଗି ରହି, ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହି, ଆତ୍ମାର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ।
କର୍ତ୍ତୁଂ ତାଂ ଶିଶୁପାଲାଯ ଵିଵାହଂ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମଃ । ଚକାର ଯତ୍ନଂ ପୁତ୍ରେଣ ରୁକ୍ମିଣା ସଵିଧୀମତା
ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ରୁକ୍ମି ସହିତ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ସହ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ।
ପୁରୋହିତସୁତଂ ଵିପ୍ରଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ରୁକ୍ମିଣୀ । ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ସ ତୂର୍ଣଂ ଦ୍ଵାରକାଂ ଯଯୌ
ରୁକ୍ମିଣୀ ନିଜ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ପସନ୍ଦର ସ୍ୱାମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସମେତ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂ ରାମଂ ଚ ତାଭ୍ଯାଂ ଵିଧିଵଦର୍ଚିତଃ । ଏକାଂତେ ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟ ରୁକ୍ମିଣୀଭାଷିତଂ ତଯୋଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଭେଟି, ଉଚିତ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ ରୁକ୍ମିଣୀ କହିଥିବା ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାମକୃଷ୍ଣୌ ତୁ ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ଧୀମତା । ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରସଂପୂର୍ଣଂ ରଥମାକାଶଗଂ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ରଥରେ ରଖିଲେ।
ଆରୁହ୍ଯ ସୂତମୁଖ୍ଯେନ ଦାରୁକେଣ ମହାତ୍ମନା । ଵିଦର୍ଭନଗରୀଂ ତୂର୍ଣଂ ଜଗ୍ମତୁଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ
ମହାତ୍ମା ଦାରୁକ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାରଥିଙ୍କ ସହିତ ରଥରେ ଚଢି, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ପରମ ପୁରୁଷ ତୁରନ୍ତ ବିଦର୍ଭ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜାନଃ ସର୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵିଵାହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗତାଃ । ଜରାସଂଧମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଶିଶୁପାଲସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସମସ୍ତ ଦେଶର ରାଜାମାନେ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନୁଦ୍ଵାହସମଯେ ରୁକ୍ମିଣୀ ରୁକ୍ମଭୂଷଣା । ଦୁର୍ଗାଂ ନିଃସୃତାର୍ଚଯିତୁଂ ସଖୀଭିର୍ନଗରାଦ୍ବହିଃ
ସେଇ ବିବାହ ସମୟରେ, ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀ, ସହେଳୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ପାଇଁ ନଗର ଛାଡି ବାହାରିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଦେଵକୀସୁତଃ । ରଥସ୍ଥାଂ ତାଂ ଚ ଜଗ୍ରାହ ବଲଵାନ୍ମଧୁସୂଦନଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁସୂଦନ ଆସି, ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।
ସହସା ରଥମାରୋପ୍ଯ ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ସ୍ଵମାଲଯମ୍ । ତତଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟା ଜରାସଂଧମୁଖା ନୃପାଃ
ହଠାତ୍ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ; ତାପରେ ଜରାସନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।
ରୁକ୍ମିଣା ରାଜପୁତ୍ରେଣ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ । ଅନୁଯାତା ହରିଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚତୁରଂଗବଲାନ୍ଵିତାଃ
ରାଜପୁତ୍ର ରୁକ୍ମିଙ୍କ ସହିତ, ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ହରିଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲି, ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଗଲେ।
ବଲଭଦ୍ରୋ ମହାବାହୁରଵରୁହ୍ଯ ରଥୋତ୍ତମାତ୍ । ଲାଂଗଲଂ ମୁଶଲଂ ଗୃହ୍ଯ ନିଜଘାନ କ୍ଷଣାଦରୀନ୍
ବଳଭଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଅବତରି, ନିଜ ହଳ ଓ ଗଦା ନେଇ, ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପ୍ରହାର କଲେ।
ରଥାନଶ୍ଵାନ୍ମହାନାଗାଂସ୍ତଥା ପାଦଚରାନପି । ଲାଂଗଲମୁଶଲାମ୍ଯାଂ ଵୈ ନିଜଘାନ ବଲାଦ୍ରଣେ
ହଳ ଓ ଗଦା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ବଡ଼ ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନୋକୁ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରହାର କଲେ।
ତସ୍ଯ ଲାଂଗଲପାତେନ ଚୂର୍ଣିତା ରଥପଂକ୍ତଯଃ । ନାଗାଶ୍ଚ ପତିତା ଭୂମୌ ଵଜ୍ରେଣେଵ ମହୀଧରାଃ
ତାଙ୍କର ହଳ ପଡ଼ିବାରେ, ରଥର ଶାରିଗୁଡ଼ିକ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା; ହାତୀମାନେ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନିର୍ଭିନ୍ନମସ୍ତକାଃ ସର୍ଵେ ଵମଂତୋ ରୁଧିରଂ ବହୁ । କ୍ଷଣେନୈଵ ହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ବଲରାମେଣ ଵୈ ତଦା
ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି, ବହୁ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା; ସେ ସମୟରେ ବଳରାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ସାଶ୍ଵଂ ସନାଗଂ ସରଥଂ ସପଦାତିଂ ମହାରଣେ । ସମଂତାତ୍ସମରେ ତତ୍ର ସୁସ୍ରୁଵୁଃ ଶୋଣିତାପଗାଃ
ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତି ସହିତ, ସେଇ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରକ୍ତର ଧାରା ବହୁଥିଲା।
ପ୍ରଭଗ୍ନାଃ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଭଯପୀଡିତାଃ । କୃଷ୍ଣେନ କଦନଂ ଚକ୍ରେ ରୁକ୍ମୀ କ୍ରୋଧଵଶାଦ୍ବଲୀ
ସମସ୍ତ ରାଜା ଭୟରେ ଭାଙ୍ଗି ପଳାଇଗଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମି କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅନୁପ୍ରେରିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ବାଣୌଘୈସ୍ତାଡଯାମାସ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣମ୍ । ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଃ ଶାର୍ଙ୍ଗମାଦାଯ ଲୀଲଯା
ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ସେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀକୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତେବେ ଗୋବିନ୍ଦ ହସି, ମଜାରେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧରିଲେ।
ଜଘାନୈକେନବାଣେନ ରଥାଶ୍ଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ସାରଥିମ୍ । ରଥଂଧ୍ଵଜଂ ପତାକାଂ ଚ ଚିଚ୍ଛେଦ ଧରଣୀଧରଃ
ଧରଣୀଧର ଏକଟି ତୀରରେ ସେ ରଥର ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି, ରଥ, ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଵିରଥଃ ଖଙ୍ଗମାଦାଯ ଧରଣ୍ଯାଂ ସ ଉପସ୍ଥିତଃ । କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ଖଙ୍ଗଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣେନୈକେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ରଥହୀନ ହୋଇ ତଳେ ଅସିଧାରଣ ତଳୱାର ନେଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଶୂର କୃଷ୍ଣ ଏକ ତୀରରେ ସେ ତଳୱାରକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତତଃ ସ ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂ ଵକ୍ଷସ୍ଯତାଡଯତ୍ । ତଂ ଜଗ୍ରାହ ରଣେ ଵୀରଂ ନିବଧ୍ଯ ନିବିଡଂ ହରିଃ
ତାପରେ ସେ ମୁଷ୍ଟି ଉଠାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; କିନ୍ତୁ ହରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ଶୂରକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରି ଆଟକାଇଲେ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ କ୍ଷୁରପ୍ରମାଦାଯ ପ୍ରହସନ୍ମଧୁସୂଦନଃ । ଶିରସୋ ମୁଂଡନଂ କୃତ୍ଵା ମୁମୋଚ ଚ ଜନାର୍ଦନଃ
ମଧୁସୂଦନ ହସି ହସି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କ୍ଷୁରପ୍ର ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିଦେଲେ ଏବଂ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ତୁ ଶୋକସମାଵିଷ୍ଟୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ନୁରଗୋ ଯଥା । ଆଵିଵେଶ ପୁରଂ ସ୍ଵୀଯଂ ସ ତୁ ତତ୍ରୈଵ ଚାଵସତ୍
ସେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ସର୍ପ ଭଳି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତେ ଵିଦର୍ଭସେନାଵିଧ୍ଵଂସନଂନାମ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଦଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଭିତରେ 'ବିଦର୍ଭ ସେନା ନାଶ' ନାମକ ଦୁଇଶେ ସତଚାଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଅଥ କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ରାମେଣ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯା ଦାରୁକେଣ ଚ । ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଯଂଦନମାରୁହ୍ଯ ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ସ୍ଵମାଲଯମ୍
ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ତାପରେ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ଦାରୁକ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଦ୍ରୁତ ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରୀଂ ଦ୍ଵାରକାଂ ଦେଵକୀସୁତଃ । ଶୁଭେହ୍ରି ଶୁଭଲଗ୍ନେ ଵୈ ଵେଦୋକ୍ତଵିଧିନା ହରିଃ
ତାପରେ ଦେବକୀପୁତ୍ର ଶୁଭ ଲଗ୍ନରେ ଦ୍ୱାରକା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଉପଯେମେ ନୃପସୁତାଂ ରୁକ୍ମିଣୀଂ ରୁକ୍ମଭୂଷିତାମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନୁଦ୍ଵାହସମଯେ ଦେଵଦୁଂଦୁଭଯୋ ଦିଵି
ସେ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀକୁ ବିବାହ କଲେ; ସେ ବିବାହ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରେ ଡ଼ଙ୍ଗ ମାଡ଼ିଲେ।
ଵିନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ଵଵୃଷୁଃ ସୁରସତ୍ତମାଃ । ଵସୁଦେଵୋଗ୍ରସେନୌ ଚ ତଥାକ୍ରୂରୋ ଯଦୂତ୍ତମଃ
ଦେବତାମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ; ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଯଦୁମାନ୍ୟ ଅକୃର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ବଲଭଦ୍ରୋ ମହାତେଜା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଯଦୁପୁଂଗଵାଃ । ଚକ୍ରୁଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯା ଵିଵାହଂ ସୁସୁଖଂ ଯଥା
ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବଳଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଓ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ବିବାହକୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ ପାଳନ କଲେ।
ନଂଦଗୋପୋଥ ଗୋପାଲୈର୍ଗୋପଵୃଂଦୈଃ ସମାଗତଃ । ସ୍ଵଲଂକୃତାଭିର୍ଯୋଷାଭିର୍ଯଶୋଦା ଚ ସମାଗତା
ନନ୍ଦଗୋପ ଗୋପମାନେ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଯଶୋଦା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଳଙ୍କୃତ ଯୌବନୀମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ଆସିଥିଲେ।