ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପ ମହାତେଜାଃ ପୁଷ୍କଲୋ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିଧାଯ ସୁମହଦ୍ରାଜ୍ଞା ସହ ମହାମତିଃ
ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଷ୍କଳ, ରାଜାଙ୍କ ସହ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ପୁଷ୍କଲେ ପତିତେ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ । ସୁରଥଂ ପ୍ରତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗାମ ସ୍ଯଂଦନସ୍ଥିତଃ
ପୁଷ୍କଳ ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା ରାଜା, ରାଗରେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଉଭୟ ସୁରଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଉଵାଚ ସୁରଥଂ ଭୂପଂ ରାମଭ୍ରାତା ମହାବଲଃ । ତ୍ଵଯା ମହତ୍କୃତଂ କର୍ମ ଯଦ୍ବଦ୍ଧଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ରାଜା ସୁରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିଛ, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଛ।'
ପୁଷ୍କଲୋଽପି ମହାଵୀରସ୍ତଥାନ୍ଯେ ମମ ସୈନିକାଃ । ପାତିତାଃ ପ୍ରଧନେ ଘୋରେ ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ
ପୁଷ୍କଳ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ବୀର, ଏବଂ ମୋ ସେନାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି।
ଇଦାନୀଂ ତିଷ୍ଠ ମଦ୍ଵୀରାନ୍ପାତଯିତ୍ଵା ରଣାଂଗଣେ । କୁତ୍ର ଯାସ୍ଯସି ଭୂମୀଶ ସହସ୍ଵ ମମ ସାଯକାନ୍
ଏବେ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ହୁଅ; ଯୁଦ୍ଧମାଠରେ ମୋ ବୀରମାନେକୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ ପରେ, ଏ ଭୂମିର ରାଜା, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବ? ମୋ ତୀର ସହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।
ଇତ୍ଥମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ସୁରଥୋ ବଲୀ । ଜଗାଦ ରାମପାଦାବ୍ଜଂ ଦଧଚ୍ଚେତସି ଶୋଭନମ୍
ଏଭଳି ବୀରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁରଥ ମନରେ ରାମଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରି କହିଲେ।
ମଯା ତେ ପାତିତାଃ ସଂଖ୍ଯେ ଵୀରା ମାରୁତଜୋନ୍ମୁଖାଃ । ଇଦାନୀଂ ପାତଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାମପି ପ୍ରଧନାଂଗଣେ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମ ବୀରମାନେକୁ ପଡ଼ାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧମାଠରେ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ାଇଦେବି।
ସ୍ମରସ୍ଵ ରାମଂ ଯୋ ଵୀରଃ ସ୍ଵମାଗତ୍ଯ ପ୍ରରକ୍ଷତି । ଅନ୍ଯଥା ଜୀଵିତଂ ନାସ୍ତି ମତ୍ପୁରଃ ଶତ୍ରୁତାପନ
ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର, ସେ ବୀର ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଆସି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ନହେଲେ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ତୁମର ଜୀବନ ରହିବ ନାହିଁ, ଶତୃଘ୍ନ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବାଣସାହସ୍ରୈସ୍ତଂ ଜଘାନ ମହୀପତିଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶରସଂଘାତପଂଜରେ ନ୍ଯଦଧାତ୍ପରମ୍
ଏଭଳି କହି, ରାଜା ହଜାର ହଜାର ତୀରରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ତୀରର ଜାଲରେ ଘେରିଦେଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶରସଂଘାତଂ ମୁଂଚଂତଂ ଵହ୍ନିଦୈଵତମ୍ । ଅସ୍ତ୍ରଂ ମୁମୋଚ ଦାହାର୍ଥଂ ଶରାଣାଂ ନତପର୍ଵଣାମ୍
ଶତୃଘ୍ନ ତୀରର ଗୁଛକୁ ଅଗ୍ନିଦେବତା ପରି ଛାଡ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ତୀରମାନେକୁ ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଦସ୍ତ୍ରଂ ମୁକ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ରାଜା ଵୈ ସୁରଥୋ ମହାନ୍ । ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରେଣ ଶମଯନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଶରକୋଟିଭିଃ
ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସୁରଥ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ତୀର ମାରିଲେ।
ତଦା ତଦ୍ଯୋଗିନୀଦତ୍ତମସ୍ତ୍ରଂ ଧନୁଷି ସଂଦଧେ । ମୋହନଂ ସର୍ଵଵୀରାଣାଂ ନିଦ୍ରାପ୍ରାପକମଦ୍ଭୁତମ୍
ତାପରେ ସେ ଯୋଗିନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଟି ତାଙ୍କ ଧନୁରେ ଧରିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କୁ ଘୁମ ଦେଇଦେବାର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଥିଲା।
ତନ୍ମୋହନଂ ମହାସ୍ତ୍ରଂ ସ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ହରିଂସ୍ମରନ୍ । ଜଗାଦ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମଯଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ
ସେ ମହାମୋହନ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ରାଜା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୋହିତସ୍ଯ ମମ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମସ୍ଯ ସ୍ମରଣେନ ହ । ନାନ୍ଯନ୍ମୋହନମାଭାତି ମମାପି ଭଯତାପଦମ୍
ମୁଁ ମୋହିତ ହେଲି ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଆଉ କୌଣସି ମୋହ ମୋ ପାଖରେ ଆସେନି, ଭୟ କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟ ହୁଏନି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଵୀରେ ତୁ ମୁମୋଚ ସ ମହାସ୍ତ୍ରକମ୍ । ତେନ ବାଣେନ ସଂଛିନ୍ନଂ ପପାତ ରଣମଂଡଲେ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଏହି ବୀର ମହାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ସେ ତୀର ଦ୍ୱାରା କିଛି କଟାଯି ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତନ୍ମୋହନଂ ମହାସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ନିଷ୍ଫଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂମିପେ । ଅତ୍ଯଂତଂ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବାଣଂ ଧନୁଷି ସଂଦଧେ
ସେ ମହାମୋହନ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅକାର୍ଯ୍ୟକୁଳ ଦେଖି, ଭୂପତି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ଧନୁରେ ଆଉ ଏକ ତୀର ଧରିଲେ।
ଲଵଣୋ ଯେନ ନିହତୋ ମହାସୁରଵିମର୍ଦନଃ । ତଂ ବାଣଂ ଚାପ ଆଧତ୍ତ ଘୋରଂ କାନ୍ତ୍ଯାନଲପ୍ରଭମ୍
ଯେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମହାଦାନବ ଦଳନ କରିଥିବା ଲବଣ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୀରଟି ଧନୁରେ ଧରିଲେ।
ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ପ୍ରୋଵାଚ ବାଣୋଽଯମସତାଂ ହୃଦି । ଲଗତେ ରାମଭକ୍ତସ୍ଯ ସଂମୁଖେଽପି ନ ଭାତ୍ଯସୌ
ତାହାକୁ ଦେଖି ରାଜା କହିଲେ: 'ଏହି ତୀର ଦୁଷ୍ଟମନୋର ହୃଦୟକୁ ଭେଦିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ରାମଭକ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହାର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଏନି।'
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାଷମାଣଂ ତୁ ବାଣେନାନେନ ଶତ୍ରୁହା । ଵିଵ୍ଯାଧ ହୃଦଯେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାସମପ୍ରଭମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ଶତୃଘ୍ନ ଏହି ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ତୁରନ୍ତ ଘାତ କଲେ, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତୀବ୍ର ଥିଲା।
ତେନ ବାଣେନ ଦୁଃଖାର୍ତୋ ମହାପୀଡାସମନ୍ଵିତଃ । ରଥୋପସ୍ଥେ କ୍ଷଣଂ ମୂର୍ଚ୍ଛାମଵାପ ପରତାପନଃ
ସେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଚେତନ ହୋଇ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ରଥରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ କ୍ଷଣାତ୍ତାଂ ଵ୍ଯଥାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଜଗାଦ ରିପୁମଗ୍ରତଃ । ସହସ୍ଵୈକଂ ପ୍ରହାରଂ ମେ କୁତ୍ର ଯାସି ମମାଗ୍ରତଃ
ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବେଦନା ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶତୃଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ: 'ମୋର ଏକ ଘାତ ସହି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ମୋ ସାମ୍ନାରେ ରୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାସଂଖ୍ଯେ ବାଣମାଧତ୍ତ ସାଯକେ । ଜ୍ଵାଲାମାଲାପରୀତାଂଗଂ ସ୍ଵର୍ଣପୁଂଖସମନ୍ଵିତମ୍
ଏଭଳି କହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ, ସେ ଏକ ତୀର ଧନୁରେ ଧରିଲେ, ଯାହାର ଦେହ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସୁନାର ଟିପ୍ ଥିଲା।
ସ ବାଣୋ ଧନୁଷୋ ମୁକ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ପଥିସ୍ଥିତଃ । ଛିନ୍ନୋଽପ୍ଯଗ୍ରଫଲେନାଶୁ ହୃଦଯେ ସମପଦ୍ଯତ
ଶତୃଘ୍ନ ରାସ୍ତାରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବାବେଳେ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ସେ ତୀରଟି, ମୁଣ୍ଡ ଛେଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁରନ୍ତ ହୃଦୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ତେନ ବାଣେନ ସଂମୂର୍ଛ୍ଯ ପପାତ ସ୍ଯଂଦନୋପରି । ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଭଗ୍ନଂ ସର୍ଵଂ ପରାଦ୍ରଵତ୍
ସେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଅଚେତନ ହୋଇ ସେ ରଥରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ସେନା ହାହାକାର କରି, ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲା।
ସୁରଥୋ ଜଯମାପେଦେ ସଂଗ୍ରାମେ ରାମସେଵକଃ । ଦଶଵୀରା ଦଶସୁତୈର୍ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ ପତିତାଃ କ୍ଵଚିତ୍
ରାମଙ୍କ ସେବକ ସୁରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ; ଦଶ ନାୟକ ତାଙ୍କର ଦଶ ପୁଅ ସହିତ ଅଚେତନ ହୋଇ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ତତ୍କଟକଂ ଭଗ୍ନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରଣାଂଗଣେ । ସ୍ଵାମିନଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଵାପି ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ନୃପଂ ପ୍ରତି
ସୁଗ୍ରୀବ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ତାଙ୍କର ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଆଗଚ୍ଛ ଭୂପ ସର୍ଵାନ୍ନୋ ମୂର୍ଚ୍ଛଯିତ୍ଵା କୁତୋ ଭଵାନ୍ । ଗଚ୍ଛତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ମାଂ ଦେହି ଯୁଦ୍ଧଂ ରଣଵିଶାରଦ
ଆସ, ରାଜା! ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରିଦେଇ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ତୁରନ୍ତ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନଗଂ କଂଚିଦ୍ଵିଶାଲଂ ଶାଖଯା ଯୁତମ୍ । ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ପ୍ରାହରତ୍ତସ୍ଯ ମସ୍ତକେ ବଲସଂଯୁତଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଶାଖା ସହିତ ଉପଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ।
ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ମହାବଲୋ ନୃପଃ । ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯସୁ ଗ୍ରୀଵମଥୋ ସ୍ଵଚାପେ । ବାଣାନ୍ସମାଧାଯ ଶିତାନ୍ସରୋଷା । ଜ୍ଜଘାନ ଵକ୍ଷସ୍ଯତିପୌରୁଷୋ ବଲୀ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ନିଜ ଧନୁଷରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରି, ଅତି ପ୍ରବଳ ସୁରଥଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ତାନ୍ବାଣାନ୍ଵ୍ଯଧମତ୍ସର୍ଵାନ୍ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହସା ହସନ୍ । ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ସୁରଥଂ ସୁମହାବଲଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ହସି ହସି ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ବାଣକୁ ତୁରନ୍ତ ବିକିରଣ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଭାରି ଶକ୍ତିରେ ସୁରଥଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲେ।