ଏଵମେକୋନପଂଚାଶଦ୍ରଥା ଭଗ୍ନା ହନୂମତା । ତତ୍କର୍ମ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜାପି ଵିସିସ୍ମାଯ ସସୈନିକଃ
ଏପରି ଭାବେ ହନୁମାନ୍ ଏକୋଣପଞ୍ଚାଶିଟି ରଥ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ଓ ସେନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
କୁପିତଃ ପ୍ରାହ କୀଶେଂଦ୍ରଂ ଧନ୍ଯୋସି ପଵନାତ୍ମଜ । ପରାକ୍ରମନ୍ନିଦଂ କର୍ମ ନ କର୍ତା ନ କରିଷ୍ଯତି
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ବନରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ପବନପୁତ୍ର, ତୁମେ ଧନ୍ୟ। ଏପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ କେହି କରିନାହାନ୍ତି, କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।'
କ୍ଷଣମେକଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ଯାଵତ୍ସଜ୍ଯଂ ଧନୁସ୍ତ୍ଵହମ୍ । କରୋମି ପଵନୋଦ୍ଭୂତ ରାମପାଦାବ୍ଜଷଟ୍ପଦ
'ମୁଁ ଧନୁଷ ତଣିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର। ହେ ପବନସୁତ, ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ମଧୁମକ୍ଷିକା, ଏବେ ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚାପମାତ୍ତଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ରୋଷପରିପ୍ଲୁତଃ । ଅସ୍ତ୍ରଂ ପାଶୁପତଂ ନାମ ସଂଦଧେ ଶର ଉଲ୍ବଣେ
ଏଭଳି କହି, ସେ କ୍ରୋଧରେ ଧନୁଷ ତଣି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ରକୁ ତୀରରେ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଭୂତାଶ୍ଚ ଵେତାଲାଃ ପିଶାଚା ଯୋଗିନୀମୁଖାଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵୁଃ ସହସା ଭୀଷଯଂତଃ ସମୀରଜମ୍
ତାପରେ ଭୂତ, ବେତାଳ, ପିଶାଚ ଓ ଯୋଗିନୀମାନେ ହଠାତ୍ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଲେ।
କପିଃ ପାଶୁପତୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ବଦ୍ଧୋ ଲୋକୈରଭୀକ୍ଷିତଃ । ହାହେତି ଚ ଵଦଂତ୍ଯେତେ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ସମୀରଜଃ
କପି, ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ 'ହାହା' ବୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାୟୁପୁତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ସ୍ମୃତ୍ଵା ରାମଂ ସ୍ଵମନସା ତ୍ରୋଟଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ସ ମୁକ୍ତଗାତ୍ରଃ ସହସା ଯୁଯୁଧେ ସୁରଥଂ ନୃପମ୍
ହନୁମାନ୍ ମନରେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏକକ୍ଷଣରେ ସେଇ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଶରୀର ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ହଠାତ୍ ସୁରଥ ରାଜା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତଂ ମୁକ୍ତଗାତ୍ରଂ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁରଥଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ମହାବଲଂ ମନ୍ଯମାନୋ ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ
ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ ଦେଖି, ଅସ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାତା ସୁରଥ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।
ମାରୁତିର୍ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ନିଜଗାଲ ହସନ୍ବଲୀ । ତନ୍ନିଗୀର୍ଣଂ ନୃପୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ସସ୍ମାର ଭୂମିପଃ
କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ହସୁଥିବା ମାରୁତି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ଗିଳିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସ୍ମୃତ୍ଵା ଦାଶରଥିଂ ରାମଂ ରାମାସ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଵଶରାସନେ । ସଂଧାଯ ତଂ ଜଗାଦେଦଂ ବଦ୍ଧୋସି କପିପୁଂଗଵ
ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ନିଜ ଧନୁଷରେ ରାମାସ୍ତ୍ର ଧରି ହନୁମାନ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମେ ବନ୍ଧା ହେଲେ, କପିମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ପ୍ରକ୍ରମେଦ୍ଯାଵତ୍ତାଵଦ୍ବଦ୍ଧୋ ରଣାଂଗଣେ । ରାଜ୍ଞା ରାମାସ୍ତ୍ରତୋ ଵୀରୋ ହନୂମାନ୍ରାମସେଵକଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଦାସ ହନୁମାନ୍ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାମାସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଭୂପଂ ହନୁମାନ୍କିଂକରୋମି ମହୀଭୁଜ । ମତ୍ସ୍ଵାମ୍ଯସ୍ତ୍ରେଣ ସଂବଦ୍ଧୋ ନାନ୍ଯେନ ପ୍ରାକୃତେନ ଵୈ
ହନୁମାନ୍ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଭୂପତି, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ, ସାଧାରଣ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମୁଁ ବନ୍ଧିହେବି ନାହିଁ।'
ତନ୍ମାନଯାମିଭୂପାଲନଯସ୍ଵସ୍ଵପୁରଂପ୍ରତି । ମୋଚଯିଷ୍ଯତି ମତ୍ସ୍ଵାମୀ ଆଗତ୍ଯ ସ ଦଯାନିଧିଃ
ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯାଅ। ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାର ସମୁଦ୍ର, ଆସି ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ।
ବଦ୍ଧେ ସମୀରଜେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୁଷ୍କଲୋ ଭୂମିପଂ ଯଯୌ । ତଂ ପୁଷ୍କଲଂ ସମାଯାଂତଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ଵସୁଭିଃ ଶରୈଃ
ସମୀରଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହେବା ପରେ, ପୁଷ୍କଳ ରାଗରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ପୁଷ୍କଳ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅନେକବାଣସାହସ୍ରୈର୍ନିଜଘାନ ନୃପଂ ବଲୀ । ରାଜ୍ଞାନେକେ ଶରାସ୍ତସ୍ଯ ଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ପ୍ରଧନମଂଡଲେ
ଅନେକ ହଜାର ତୀରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଷ୍କଳ ରାଜାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧର ମୁଖ୍ୟ ମାଠରେ ରାଜାଙ୍କ ଅନେକ ତୀର ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଏଵଂ ସମରସଂକ୍ରୁଦ୍ଧେ ସୁରଥେ ପୁଷ୍କଲେ ତଥା । ବାଣୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସ୍ଥାସ୍ନୁଭୂଯଶ୍ଚରିଷ୍ଣୁ ଚ
ଏଭଳି, ସୁରଥ ଓ ପୁଷ୍କଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ଲଡ଼ୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଉଥିବା ଓ ଅଚଳ, ସବୁଠି ତୀରରେ ଭରିଗଲା।
ତେଷାଂ ରଣୋଦ୍ଯମଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁମୁହୁଃ ସୁରସୈନିକାଃ । ମାନଵାନାଂ ତୁ କା ଵାର୍ତା କ୍ଷଣାତ୍ତ୍ରାସଂ ସମୀଯୁଷାମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି, ଦେବସେନା ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ମଣିଷମାନେ ତ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରପ୍ରତ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିଗମୈର୍ମହାମଂତ୍ରପରିସ୍ତୁତୈଃ । ବଭୂଵ ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୀରାଣାଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରତିଅସ୍ତ୍ରର ଆଦାନ-ପ୍ରଦାନ, ମହାମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ତୁତିତ, ବୀରମାନଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଦେହକୁ କାଁପି ଉଠିଲା।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋ ରାଜା ନାରାଚଂ ତୁ ସମାଦଦେ । ଛିନ୍ନଃ ସ ତୁ କ୍ରୁଧା ମୁକ୍ତୈର୍ଵତ୍ସଦଂତୈଃ ସଭାରତୈଃ
ତାପରେ, ରାଗିଥିବା ରାଜା ଏକ ନାରାଚ ତୀର ନେଲେ। କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବତ୍ସଦନ୍ତ ଓ ଭାରତମାନଙ୍କ ତୀରରେ ସେଠାରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଛିନ୍ନେ ତସ୍ମିଞ୍ଛରେ ରାଜା କୋପାଦନ୍ଯଂ ସମାଦଦେ । ଛିନତ୍ତି ଯାଵତ୍ସ ଶରଂ ତାଵଲ୍ଲଗ୍ନୋ ହୃଦି କ୍ଷତଃ
ସେ ତୀର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ରାଜା ରାଗରେ ଆଉ ଏକ ତୀର ନେଲେ। ସେ ତୀରକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଘାଉ ଲାଗିଗଲା।
ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପ ମହାତେଜାଃ ପୁଷ୍କଲୋ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିଧାଯ ସୁମହଦ୍ରାଜ୍ଞା ସହ ମହାମତିଃ
ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଷ୍କଳ, ରାଜାଙ୍କ ସହ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ପୁଷ୍କଲେ ପତିତେ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ । ସୁରଥଂ ପ୍ରତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗାମ ସ୍ଯଂଦନସ୍ଥିତଃ
ପୁଷ୍କଳ ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା ରାଜା, ରାଗରେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଉଭୟ ସୁରଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଉଵାଚ ସୁରଥଂ ଭୂପଂ ରାମଭ୍ରାତା ମହାବଲଃ । ତ୍ଵଯା ମହତ୍କୃତଂ କର୍ମ ଯଦ୍ବଦ୍ଧଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ରାଜା ସୁରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିଛ, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଛ।'
ପୁଷ୍କଲୋଽପି ମହାଵୀରସ୍ତଥାନ୍ଯେ ମମ ସୈନିକାଃ । ପାତିତାଃ ପ୍ରଧନେ ଘୋରେ ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ
ପୁଷ୍କଳ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ବୀର, ଏବଂ ମୋ ସେନାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି।
ଇଦାନୀଂ ତିଷ୍ଠ ମଦ୍ଵୀରାନ୍ପାତଯିତ୍ଵା ରଣାଂଗଣେ । କୁତ୍ର ଯାସ୍ଯସି ଭୂମୀଶ ସହସ୍ଵ ମମ ସାଯକାନ୍
ଏବେ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ହୁଅ; ଯୁଦ୍ଧମାଠରେ ମୋ ବୀରମାନେକୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ ପରେ, ଏ ଭୂମିର ରାଜା, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବ? ମୋ ତୀର ସହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।
ଇତ୍ଥମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ସୁରଥୋ ବଲୀ । ଜଗାଦ ରାମପାଦାବ୍ଜଂ ଦଧଚ୍ଚେତସି ଶୋଭନମ୍
ଏଭଳି ବୀରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁରଥ ମନରେ ରାମଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରି କହିଲେ।
ମଯା ତେ ପାତିତାଃ ସଂଖ୍ଯେ ଵୀରା ମାରୁତଜୋନ୍ମୁଖାଃ । ଇଦାନୀଂ ପାତଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାମପି ପ୍ରଧନାଂଗଣେ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମ ବୀରମାନେକୁ ପଡ଼ାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧମାଠରେ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ାଇଦେବି।
ସ୍ମରସ୍ଵ ରାମଂ ଯୋ ଵୀରଃ ସ୍ଵମାଗତ୍ଯ ପ୍ରରକ୍ଷତି । ଅନ୍ଯଥା ଜୀଵିତଂ ନାସ୍ତି ମତ୍ପୁରଃ ଶତ୍ରୁତାପନ
ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର, ସେ ବୀର ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଆସି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ନହେଲେ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ତୁମର ଜୀବନ ରହିବ ନାହିଁ, ଶତୃଘ୍ନ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବାଣସାହସ୍ରୈସ୍ତଂ ଜଘାନ ମହୀପତିଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶରସଂଘାତପଂଜରେ ନ୍ଯଦଧାତ୍ପରମ୍
ଏଭଳି କହି, ରାଜା ହଜାର ହଜାର ତୀରରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ତୀରର ଜାଲରେ ଘେରିଦେଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶରସଂଘାତଂ ମୁଂଚଂତଂ ଵହ୍ନିଦୈଵତମ୍ । ଅସ୍ତ୍ରଂ ମୁମୋଚ ଦାହାର୍ଥଂ ଶରାଣାଂ ନତପର୍ଵଣାମ୍
ଶତୃଘ୍ନ ତୀରର ଗୁଛକୁ ଅଗ୍ନିଦେବତା ପରି ଛାଡ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ତୀରମାନେକୁ ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।