ତଚ୍ଚାପି ଜଗୃହେ ରୋଷାତ୍କପିଶ୍ଚାପଂ ବଭଂଜ ତତ୍ । ଅନ୍ଯଚ୍ଚାପଂ ସମାଦତ୍ତ ତଦ୍ବଭଂଜ ମହାବଲଃ
ହନୁମାନ କ୍ରୋଧରେ ସେ ଧନୁଷକୁ ଧରି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ପୁନି ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ଧରି, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚାପେ ପ୍ରଭଗ୍ନେଽପି ସୋଽନ୍ଯଦ୍ଧନୁରୁପାଦଦତ୍ । ସୋପି ଚାପଂ ବଭଂଜାଶୁ ମହାଵେଗସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ସୁରଥ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ଧରିଲେ; ହନୁମାନ ବେସି ତେଜରେ ସେ ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଏଵଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଚାପାନାମଶୀତିର୍ଵିଦଲୀକୃତା । କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ମହାରୋଷାତ୍କୁର୍ଵନ୍ନାଦାନନେକଧା
ଏଭଳି, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ହନୁମାନ ରାଜାଙ୍କ ଅସୀ ଧନୁଷକୁ କ୍ଷଣକ୍ଷଣେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଅନେକ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରି।
ତଦାତ୍ଯଂତଂ ପ୍ରକୁପିତଃ ଶକ୍ତିମୁଗ୍ରାମଥାଦଦେ । ଶକ୍ତ୍ଯା ସ ତାଡିତୋ ଵୀରଃ ପପାତ କ୍ଷଣମୁତ୍ସୁକଃ
ତାପରେ, ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ସୁରଥ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଉଠାଇଲେ; ଶକ୍ତିର ଆଘାତରେ ବୀର ହନୁମାନ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଉତ୍ଥାଯ ସ୍ଯଂଦନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଜଗ୍ରାହ କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଉଡ୍ଡୀନସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ସମୁଦ୍ରମତିଵେଗତଃ
ରାଜା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଉଠି ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଧରିଲେ। ସେ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ଗତିରେ ରଥ ନେଇ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତମୁଡ୍ଡୀନଂ ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ସୁରଥଃ ପରଵୀରହା । ତାଡଯାମାସ ପରିଘୈର୍ହୃଦି ମାରୁତିମୁଦ୍ଯତମ୍
ସେ ଲାଫି ଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସକ ସୁରଥ ଲୋହାର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ମାରୁତିଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ମୁକ୍ତସ୍ତେନ ରଥୋ ଦୂରାଚ୍ଚୂର୍ଣୀଭୂତୋଽଭଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ସୋଽନ୍ଯରଥଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଯଯୌ ଵେଗାତ୍ସମୀରଜମ୍
ସେଇ ଆଘାତରେ ରଥ ଦୂରରୁ ଏକକ୍ଷଣରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ତାପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ଚଢ଼ି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ।
ହନୂମାଂସ୍ତଦ୍ରଥଂ ପୁଚ୍ଛେ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ପ୍ରଧନାଂଗଣେ । ହଯସାରଥିସଂଯୁକ୍ତଂ ବଭଂଜ ସପତାକିନମ୍
ହନୁମାନ୍ ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ପୁଛରେ ସେଇ ରଥକୁ ବେଣ୍ଟି, ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି ଓ ପତାକା ସହିତ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଅନ୍ଯଂ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯଯୌ ରାଜା ମହାବଲଃ । ବଭଂଜ ତଂ ରଥଂ ଵେଗାନ୍ମାରୁତିଃ କୁପିତାଂଗକଃ
ମହାବଳୀ ରାଜା ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ଚଢ଼ି ଆଗେଇଲେ। କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧିତ ଅଂଗ ଥିବା ମାରୁତି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସେଇ ରଥକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଭଗ୍ନଂ ତଂ ସ୍ଯଂଦନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁରଥୋଽନ୍ଯସମାଶ୍ରିତଃ । ଭଗ୍ନଃ ସ ତେନ ସହସା ହଯସାରଥିସଂଯୁତଃ
ସେଇ ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସୁରଥ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ନେଲେ। କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ସହିତ ସେ ରଥକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ହଠାତ୍ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଏଵମେକୋନପଂଚାଶଦ୍ରଥା ଭଗ୍ନା ହନୂମତା । ତତ୍କର୍ମ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜାପି ଵିସିସ୍ମାଯ ସସୈନିକଃ
ଏପରି ଭାବେ ହନୁମାନ୍ ଏକୋଣପଞ୍ଚାଶିଟି ରଥ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ଓ ସେନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
କୁପିତଃ ପ୍ରାହ କୀଶେଂଦ୍ରଂ ଧନ୍ଯୋସି ପଵନାତ୍ମଜ । ପରାକ୍ରମନ୍ନିଦଂ କର୍ମ ନ କର୍ତା ନ କରିଷ୍ଯତି
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ବନରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ପବନପୁତ୍ର, ତୁମେ ଧନ୍ୟ। ଏପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ କେହି କରିନାହାନ୍ତି, କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।'
କ୍ଷଣମେକଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ଯାଵତ୍ସଜ୍ଯଂ ଧନୁସ୍ତ୍ଵହମ୍ । କରୋମି ପଵନୋଦ୍ଭୂତ ରାମପାଦାବ୍ଜଷଟ୍ପଦ
'ମୁଁ ଧନୁଷ ତଣିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର। ହେ ପବନସୁତ, ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ମଧୁମକ୍ଷିକା, ଏବେ ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚାପମାତ୍ତଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ରୋଷପରିପ୍ଲୁତଃ । ଅସ୍ତ୍ରଂ ପାଶୁପତଂ ନାମ ସଂଦଧେ ଶର ଉଲ୍ବଣେ
ଏଭଳି କହି, ସେ କ୍ରୋଧରେ ଧନୁଷ ତଣି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ରକୁ ତୀରରେ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଭୂତାଶ୍ଚ ଵେତାଲାଃ ପିଶାଚା ଯୋଗିନୀମୁଖାଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵୁଃ ସହସା ଭୀଷଯଂତଃ ସମୀରଜମ୍
ତାପରେ ଭୂତ, ବେତାଳ, ପିଶାଚ ଓ ଯୋଗିନୀମାନେ ହଠାତ୍ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଲେ।
କପିଃ ପାଶୁପତୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ବଦ୍ଧୋ ଲୋକୈରଭୀକ୍ଷିତଃ । ହାହେତି ଚ ଵଦଂତ୍ଯେତେ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ସମୀରଜଃ
କପି, ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ 'ହାହା' ବୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାୟୁପୁତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ସ୍ମୃତ୍ଵା ରାମଂ ସ୍ଵମନସା ତ୍ରୋଟଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ସ ମୁକ୍ତଗାତ୍ରଃ ସହସା ଯୁଯୁଧେ ସୁରଥଂ ନୃପମ୍
ହନୁମାନ୍ ମନରେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏକକ୍ଷଣରେ ସେଇ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଶରୀର ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ହଠାତ୍ ସୁରଥ ରାଜା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତଂ ମୁକ୍ତଗାତ୍ରଂ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁରଥଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ମହାବଲଂ ମନ୍ଯମାନୋ ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ
ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ ଦେଖି, ଅସ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାତା ସୁରଥ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।
ମାରୁତିର୍ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ନିଜଗାଲ ହସନ୍ବଲୀ । ତନ୍ନିଗୀର୍ଣଂ ନୃପୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ସସ୍ମାର ଭୂମିପଃ
କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ହସୁଥିବା ମାରୁତି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ଗିଳିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସ୍ମୃତ୍ଵା ଦାଶରଥିଂ ରାମଂ ରାମାସ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଵଶରାସନେ । ସଂଧାଯ ତଂ ଜଗାଦେଦଂ ବଦ୍ଧୋସି କପିପୁଂଗଵ
ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ନିଜ ଧନୁଷରେ ରାମାସ୍ତ୍ର ଧରି ହନୁମାନ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମେ ବନ୍ଧା ହେଲେ, କପିମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ପ୍ରକ୍ରମେଦ୍ଯାଵତ୍ତାଵଦ୍ବଦ୍ଧୋ ରଣାଂଗଣେ । ରାଜ୍ଞା ରାମାସ୍ତ୍ରତୋ ଵୀରୋ ହନୂମାନ୍ରାମସେଵକଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଦାସ ହନୁମାନ୍ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାମାସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଭୂପଂ ହନୁମାନ୍କିଂକରୋମି ମହୀଭୁଜ । ମତ୍ସ୍ଵାମ୍ଯସ୍ତ୍ରେଣ ସଂବଦ୍ଧୋ ନାନ୍ଯେନ ପ୍ରାକୃତେନ ଵୈ
ହନୁମାନ୍ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଭୂପତି, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ, ସାଧାରଣ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମୁଁ ବନ୍ଧିହେବି ନାହିଁ।'
ତନ୍ମାନଯାମିଭୂପାଲନଯସ୍ଵସ୍ଵପୁରଂପ୍ରତି । ମୋଚଯିଷ୍ଯତି ମତ୍ସ୍ଵାମୀ ଆଗତ୍ଯ ସ ଦଯାନିଧିଃ
ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯାଅ। ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାର ସମୁଦ୍ର, ଆସି ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ।
ବଦ୍ଧେ ସମୀରଜେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୁଷ୍କଲୋ ଭୂମିପଂ ଯଯୌ । ତଂ ପୁଷ୍କଲଂ ସମାଯାଂତଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ଵସୁଭିଃ ଶରୈଃ
ସମୀରଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହେବା ପରେ, ପୁଷ୍କଳ ରାଗରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ପୁଷ୍କଳ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅନେକବାଣସାହସ୍ରୈର୍ନିଜଘାନ ନୃପଂ ବଲୀ । ରାଜ୍ଞାନେକେ ଶରାସ୍ତସ୍ଯ ଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ପ୍ରଧନମଂଡଲେ
ଅନେକ ହଜାର ତୀରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଷ୍କଳ ରାଜାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧର ମୁଖ୍ୟ ମାଠରେ ରାଜାଙ୍କ ଅନେକ ତୀର ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଏଵଂ ସମରସଂକ୍ରୁଦ୍ଧେ ସୁରଥେ ପୁଷ୍କଲେ ତଥା । ବାଣୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସ୍ଥାସ୍ନୁଭୂଯଶ୍ଚରିଷ୍ଣୁ ଚ
ଏଭଳି, ସୁରଥ ଓ ପୁଷ୍କଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ଲଡ଼ୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଉଥିବା ଓ ଅଚଳ, ସବୁଠି ତୀରରେ ଭରିଗଲା।
ତେଷାଂ ରଣୋଦ୍ଯମଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁମୁହୁଃ ସୁରସୈନିକାଃ । ମାନଵାନାଂ ତୁ କା ଵାର୍ତା କ୍ଷଣାତ୍ତ୍ରାସଂ ସମୀଯୁଷାମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି, ଦେବସେନା ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ମଣିଷମାନେ ତ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରପ୍ରତ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିଗମୈର୍ମହାମଂତ୍ରପରିସ୍ତୁତୈଃ । ବଭୂଵ ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୀରାଣାଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରତିଅସ୍ତ୍ରର ଆଦାନ-ପ୍ରଦାନ, ମହାମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ତୁତିତ, ବୀରମାନଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଦେହକୁ କାଁପି ଉଠିଲା।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋ ରାଜା ନାରାଚଂ ତୁ ସମାଦଦେ । ଛିନ୍ନଃ ସ ତୁ କ୍ରୁଧା ମୁକ୍ତୈର୍ଵତ୍ସଦଂତୈଃ ସଭାରତୈଃ
ତାପରେ, ରାଗିଥିବା ରାଜା ଏକ ନାରାଚ ତୀର ନେଲେ। କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବତ୍ସଦନ୍ତ ଓ ଭାରତମାନଙ୍କ ତୀରରେ ସେଠାରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଛିନ୍ନେ ତସ୍ମିଞ୍ଛରେ ରାଜା କୋପାଦନ୍ଯଂ ସମାଦଦେ । ଛିନତ୍ତି ଯାଵତ୍ସ ଶରଂ ତାଵଲ୍ଲଗ୍ନୋ ହୃଦି କ୍ଷତଃ
ସେ ତୀର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ରାଜା ରାଗରେ ଆଉ ଏକ ତୀର ନେଲେ। ସେ ତୀରକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଘାଉ ଲାଗିଗଲା।