ଚଂପକସ୍ତଂ ହନୂମଂତଂ ଯୁଯୁଧେ ନଭସି ସ୍ଥିତଃ । ବାହୁଯୁଦ୍ଧେନ ମହତା ତାଡିତଃ କପିପୁଂଗଵଃ
ଚମ୍ପକ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ିଥିବା ହନୁମାନ ସହ ବଡ଼ ହାତାହାତି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ବାନରମଣିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଚୁକୋପ ମାନସେ ଵୀରୋ ଗର୍ଵପର୍ଵତଦାରୁଣଃ । ପଦା ଧୃତ୍ଵା ଚଂପକଂ ତଂ ତାଡଯାମାସ ଭୂତଲେ
ଗର୍ବର ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଏହି ବୀର ମନରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ପାଦରେ ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଟକିଦେଲେ।
ତାଡିତୋଽସୌ କପୀଂଦ୍ରେଣ କ୍ଷଣାଦୁତ୍ଥାଯ ଵେଗଵାନ୍ । ହନୂମଂତଂ ତୁ ଲାଂଗୂଲେ ଧୃତ୍ଵା ବଭ୍ରାମ ସର୍ଵତଃ
ବାନରମଣିଙ୍କ ଆଘାତରେ, ଚମ୍ପକ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ହନୁମାନଙ୍କ ଲାଙ୍ଗୁଳ ଧରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରାଇଲେ।
କପୀଂଦ୍ରସ୍ତଦ୍ବଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହସନ୍ପାଦେଽଗ୍ରହୀତ୍ପୁନଃ । ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଗଜୋପସ୍ଥେ ହ୍ଯପାତଯତ୍
ବାନରରାଜ ଏହି ଶକ୍ତି ଦେଖି, ହସିଲେ ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ପାଦରେ ଧରିଲେ; ଶତଗୁଣ ଘୁରାଇ, ହାତୀର ପিঠିରେ ପଟକିଦେଲେ।
ପପାତ ଭୂମୌ ସୁବଲୋ ରାଜସୂନୁଃ ସ ଚଂପକଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଵୀରଭୂଷାଢ୍ଯମଲଂକୁର୍ଵନ୍ରଣାଂଗଣମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଚମ୍ପକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଅଚେତନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବୀରତାର ଭୂଷଣରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶୋଭା ଦେଲେ।
ତଦା ହାହେତି ଵୈ ଲୋକାଶ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚଂପକାନୁଗାଃ । ପୁଷ୍କଲଂ ମୋଚଯାମାସ ବଦ୍ଧଂ ଚଂପକପାଶତଃ
ତାପରେ ଚମ୍ପକଙ୍କ ସହଚରମାନେ 'ହା ହା' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ; ହନୁମାନ, ଚମ୍ପକଙ୍କ ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଚଂପକଂ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରଥଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ବଲୀ । ପୁତ୍ରଦୁଃଖପରୀତାଂଗୋ ଜଗାମ ସ୍ଯଂଦନେ ସ୍ଥିତଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଚମ୍ପକ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସୁରଥ, ପୁଅର ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
କପୀଂଦ୍ରମାଜୁହାଵାଥ ସୁରଥଃ କୋପସଂଯୁତଃ । ନିଃଶ୍ଵାସଵେଗଂ ସଂମୁଂଚନ୍ମହାବଲସମନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ, ସୁରଥ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବନରାଜାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ତିଆରି ହେଲେ।
ଆହ୍ଵଯାନଂ ନୃପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଜଂ ଵୀରଃ କପୀଶ୍ଵରଃ । ଜଗାମ ତଂ ମହାଵୀରୋ ମହାଵେଗସମନ୍ଵିତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ଦେଖି, ବନରାଜା ବୀର ହୋଇ, ବେସି ତେଜ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ତମାଗତଂ ହନୂମଂତଂ ତୃଣୀକୁର୍ଵଂ ତମୁଦ୍ଭଟାନ୍ । ଉଵାଚ ସୁରଥୋ ରାଜା ମେଘଗଂଭୀରସୁସ୍ଵରଃ
ହନୁମାନ ଆସିବାବେଳେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ବୀରମାନେକୁ ଅବହେଳା କରି, ରାଜା ସୁରଥ ମେଘର ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁରଥ ଉଵାଚ। ଧନ୍ଯୋସି କପିଵର୍ଯ ତ୍ଵଂ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ । ଯେନ ରାମମହତ୍କୃତ୍ଯଂ କୃତଂ ରାକ୍ଷସକେ ପୁରେ
ସୁରଥ କହିଲେ: ବନମାନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରବଳ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କର ବଡ଼ କାମ ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିବା ସହରରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା।
ତ୍ଵଂ ରାମଚରଣସ୍ଯାସି ସେଵକୋ ଭକ୍ତିସଂଯୁତଃ । ତ୍ଵଯା ଵୀରେଣ ମତ୍ପୁତ୍ରଃ ପାତିତଶ୍ଚଂପକୋ ବଲୀ
ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପାଦରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସେବାକାରୀ। ତଥାପି, ବୀର, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରବଳ ପୁଅ ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ସଂବଧ୍ଯ ଗଂତାସ୍ମି ନଗରେମମ । ଯତ୍ନାତ୍ତିଷ୍ଠ କପୀଶେଶସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ମଯା ସ୍ମୃତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାନ୍ଧି, ମୋ ସହରକୁ ଯିବି। ବନରାଜା, ଚେଷ୍ଟା କର, କାରଣ ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ସେଠି ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଇତି ଭାଷିତମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁରଥସ୍ଯ କପୀଶ୍ଵରଃ । ଉଵାଚ ଧୀରଯା ଵାଣ୍ଯା ରଣେ ଵୀରୈକଭୂଷିତେ
ସୁରଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବନରାଜା ହନୁମାନ ରଣଭୂମିରେ ଏକମାତ୍ର ବୀର ଭାବେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ହନୂମାନୁଵାଚ। ତ୍ଵଂ ରାମଚରଣସ୍ମାରୀ ଵଯଂ ରାମସ୍ଯ ସେଵକାଃ । ବଧ୍ନାସି ଚେନ୍ମାଂ ପ୍ରସଭଂ ମୋଚଯିଷ୍ଯତି ମତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ହନୁମାନ କହିଲେ: ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପାଦ ସ୍ମରଣ କର, ଆମେ ରାମଙ୍କ ସେବକ। ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଜବରଦସ୍ତି ବାନ୍ଧ, ମୋ ପ୍ରଭୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
କୁରୁ ଵୀର ଭଵତ୍ସ୍ଵାଂତସ୍ଥିତଂ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍ । ରାମଂ ସ୍ମରନ୍ଵୈ ଦୁଃଖାଂତଂ ଯାତି ଵେଦା ଵଦଂତ୍ଯଦଃ
ହେ ବୀର, ତୁମ ମନରେ ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ, ତାହା ପୂରଣ କର। ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଦୁଃଖର ଶେଷ ମିଳେ, ବେଦମାନେ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ବ୍ରୁଵଂତଂ ସୁରଥଃ ପ୍ରଶସ୍ଯ ପଵନାତ୍ମଜମ୍ । ଵିଵ୍ଯାଧ ବାଣୈର୍ବହୁଭିଃ ଶିତୈଃ ଶାଣେନ ଦାରୁଣୈଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ପବନପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସୁରଥ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ କଠୋର ଅନେକ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତାନ୍ମୁକ୍ତାନଗଣଯ୍ଯାଥ ବାଣାଞ୍ଛୋଣିତପାତିନଃ । କରେ ଜଗ୍ରାହ କୋଦଂଡଂ ସଜ୍ଯଂ ଶରସମନ୍ଵିତମ୍
ହନୁମାନ ସେ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅବହେଳା କରି, ହାତରେ ତଣା ଏବଂ ଶର ଲଗାଇଥିବା ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା କରଯୋଶ୍ଚାପଂ ବଭଂଜ କୁପିତଃ କପିଃ । ଚୀତ୍କୁର୍ଵଂସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ଵୀରାନ୍ନଖୈର୍ଦୀର୍ଣାନ୍ସୃଜନ୍ଭଟାନ୍
କୋପରେ ବନରାଜା ଦୁଇ ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ବୀରମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କଲେ, ନଖରେ ଫାଟିଦେଇ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚିତ୍ରାଇଦେଲେ।
ତେନ ଭଗ୍ନଂ ଧନୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵକୀଯଂ ଗୁଣସଂଯୁତମ୍ । ଅପରଂ ଧନୁରାଦତ୍ତ ମହଦ୍ଗୁଣଵିଶୋଭିତମ୍
ନିଜ ତଣା ଓ ଶର ଲଗାଇଥିବା ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ସୁରଥ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଉତ୍ତମ ତଣାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ତଚ୍ଚାପି ଜଗୃହେ ରୋଷାତ୍କପିଶ୍ଚାପଂ ବଭଂଜ ତତ୍ । ଅନ୍ଯଚ୍ଚାପଂ ସମାଦତ୍ତ ତଦ୍ବଭଂଜ ମହାବଲଃ
ହନୁମାନ କ୍ରୋଧରେ ସେ ଧନୁଷକୁ ଧରି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ପୁନି ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ଧରି, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚାପେ ପ୍ରଭଗ୍ନେଽପି ସୋଽନ୍ଯଦ୍ଧନୁରୁପାଦଦତ୍ । ସୋପି ଚାପଂ ବଭଂଜାଶୁ ମହାଵେଗସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ସୁରଥ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ଧରିଲେ; ହନୁମାନ ବେସି ତେଜରେ ସେ ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଏଵଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଚାପାନାମଶୀତିର୍ଵିଦଲୀକୃତା । କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ମହାରୋଷାତ୍କୁର୍ଵନ୍ନାଦାନନେକଧା
ଏଭଳି, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ହନୁମାନ ରାଜାଙ୍କ ଅସୀ ଧନୁଷକୁ କ୍ଷଣକ୍ଷଣେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଅନେକ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରି।
ତଦାତ୍ଯଂତଂ ପ୍ରକୁପିତଃ ଶକ୍ତିମୁଗ୍ରାମଥାଦଦେ । ଶକ୍ତ୍ଯା ସ ତାଡିତୋ ଵୀରଃ ପପାତ କ୍ଷଣମୁତ୍ସୁକଃ
ତାପରେ, ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ସୁରଥ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଉଠାଇଲେ; ଶକ୍ତିର ଆଘାତରେ ବୀର ହନୁମାନ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଉତ୍ଥାଯ ସ୍ଯଂଦନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଜଗ୍ରାହ କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଉଡ୍ଡୀନସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ସମୁଦ୍ରମତିଵେଗତଃ
ରାଜା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଉଠି ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଧରିଲେ। ସେ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ଗତିରେ ରଥ ନେଇ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତମୁଡ୍ଡୀନଂ ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ସୁରଥଃ ପରଵୀରହା । ତାଡଯାମାସ ପରିଘୈର୍ହୃଦି ମାରୁତିମୁଦ୍ଯତମ୍
ସେ ଲାଫି ଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସକ ସୁରଥ ଲୋହାର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ମାରୁତିଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ମୁକ୍ତସ୍ତେନ ରଥୋ ଦୂରାଚ୍ଚୂର୍ଣୀଭୂତୋଽଭଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ସୋଽନ୍ଯରଥଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଯଯୌ ଵେଗାତ୍ସମୀରଜମ୍
ସେଇ ଆଘାତରେ ରଥ ଦୂରରୁ ଏକକ୍ଷଣରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ତାପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ଚଢ଼ି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ।
ହନୂମାଂସ୍ତଦ୍ରଥଂ ପୁଚ୍ଛେ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ପ୍ରଧନାଂଗଣେ । ହଯସାରଥିସଂଯୁକ୍ତଂ ବଭଂଜ ସପତାକିନମ୍
ହନୁମାନ୍ ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ପୁଛରେ ସେଇ ରଥକୁ ବେଣ୍ଟି, ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି ଓ ପତାକା ସହିତ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଅନ୍ଯଂ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯଯୌ ରାଜା ମହାବଲଃ । ବଭଂଜ ତଂ ରଥଂ ଵେଗାନ୍ମାରୁତିଃ କୁପିତାଂଗକଃ
ମହାବଳୀ ରାଜା ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ଚଢ଼ି ଆଗେଇଲେ। କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧିତ ଅଂଗ ଥିବା ମାରୁତି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସେଇ ରଥକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଭଗ୍ନଂ ତଂ ସ୍ଯଂଦନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁରଥୋଽନ୍ଯସମାଶ୍ରିତଃ । ଭଗ୍ନଃ ସ ତେନ ସହସା ହଯସାରଥିସଂଯୁତଃ
ସେଇ ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସୁରଥ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ନେଲେ। କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ସହିତ ସେ ରଥକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ହଠାତ୍ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।