ଚଂପକୋ ମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ । ତତ୍ସଂହର୍ତୁଂ ତଦେଵାସ୍ତ୍ରଂ ମୁମୋଚ ରିପୁମୁଦ୍ଯତମ୍
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଚମ୍ପକ, ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ବାରଣ କରିବାକୁ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଦ୍ଵଯୋରେକତମଂ ତେଜଃ ପ୍ରଲଯଂ ମେନିରେ ଜନାଃ । ସଂଜହାର ତଦାସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରମେକୀଭୂତଂ ପରାସ୍ତ୍ରକମ୍
ଲୋକମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ, ଏହି ଦୁଇ ଅସ୍ତ୍ରର ଏକତ୍ର ତେଜ ବିନାଶ ଆଣିଦେବ; ସେ ସମୟରେ, ଅସ୍ତ୍ର ଏକାଠି ହୋଇ, ପ୍ରତିଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିରସ୍ତ କରିଦେଲା।
ତତ୍କର୍ମଚାଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଷ୍କଲସ୍ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠ ଚ । ବ୍ରୁଵଞ୍ଛରାନମୋଘାଂସ୍ତୁ ଚଂପକଂ ସ କ୍ରୁଧାହନତ୍
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳ 'ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ!' ବୋଲି ଡାକି, କ୍ରୋଧରେ ଅମୋଘ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ଚଂପକସ୍ତାଞ୍ଛରାନ୍ମୁକ୍ତାନଗଣଯ୍ଯ ମହାମନାଃ । ରାମାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରମୁମୋଚାଥ ପୁଷ୍କଲଂ ପ୍ରତି ଦାରୁଣମ୍
ଚମ୍ପକ, ସେ ବାଣମାନେକୁ ଅଗଣ୍ୟା କରି, ମହାମନା ଭାବରେ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ରାମାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ।
ତନ୍ମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରମାଲୋକ୍ଯ ଚଂପକେନ ମହାତ୍ମନା । ଛେତ୍ତୁଂ ଯାଵନ୍ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ତାଵଦ୍ଗ୍ରସ୍ତଃ ଶରେଣ ସଃ
ଚମ୍ପକ, ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବା ଦେଖି, ତାହାକୁ କାଟିବାକୁ ମନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ କିଛି କରିପାରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ବାଣରେ ଧରାପଡ଼ିଗଲେ।
ବଦ୍ଧଶ୍ଚଂପକଵୀରେଣ ରଥେ ସ୍ଵେ ସ୍ଥାପିତଃ ପୁନଃ । ପୁରଂ ପ୍ରେଷଯିତୁଂ ତାଵନ୍ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ଚମ୍ପକ ଶୂରବୀରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇ, ସେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ପୁଣି ବସାଯିବା ପରେ, ମହାମନା ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ସହରକୁ ପଠାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ବଦ୍ଧେ ପୁଷ୍କଲସଂଜ୍ଞିକେ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ଯୋଧାଃ ପଲାଯନପରାଯଣାଃ
ପୁଷ୍କଳ ବାନ୍ଧାଯିବାବେଳେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା; ସେଠାରେ ଯୋଧାମାନେ ଭୟରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଦିଗକୁ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଭଗ୍ନାଂସ୍ତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ହନୂମଂତମୁଵାଚ ହ । କେନ ଵୀରେଣ ମେ ଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ଵୀରୈରଲଂକୃତମ୍
ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'କେଉଁ ଶୂରବୀର ମୋର ନାୟକମାନେ ସଜ୍ଜିତ ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ?'
ତଦୋଵାଚ ମହୀନାଥ ପୁଷ୍କଲଂ ପରଵୀରହା । ବଦ୍ଧ୍ଵା ନଯତି ଵୀରୋଽସୌ ଚଂପକଃ ସ୍ଵପଦୋଦ୍ଧୁରଃ
ତାପରେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କର ଦଳନକାରୀ, କହିଲେ— 'ସେ ଶୂରବୀର ଚମ୍ପକ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଯାଉଛି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ।'
ତସ୍ଯେଦୃଗ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ କୋପସଂଯୁତଃ । ଉଵାଚ ପଵନୋଦ୍ଭୂତଂ ମୋଚଯାଶୁ ନୃପାତ୍ମଜାତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ସେ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ା।'
ମହାବଲଃ ସୁତଶ୍ଚାସ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଯଃ ପୁଷ୍କଲଂ ଭଟମ୍ । ତସ୍ମାନ୍ମୋଚଯ ଵୀରାଗ୍ର୍ଯ କଥଂ ତିଷ୍ଠସି ଚାହଵେ
'ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ଯିଏ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଛି— ଏ ଶୂରମଣି, ତୁମେ ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ା। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏମିତି ନିଷ୍କ୍ରିୟ କାହିଁକି ଦଢ଼ିଆଛ?
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ହନୂମାନୋମିତି ବ୍ରୁଵନ୍ । ଜଗାମ ତଂ ମୋଚଯିତୁଂ ପୁଷ୍କଲଂ ଚଂପକାଦ୍ଭଟାତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଚମ୍ପକ ନାମକ ବୀରଙ୍କ ହାତରୁ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଛାଡ଼ାଇବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ହନୂମଂତମଥାଲୋକ୍ଯ ତଂ ମୋଚଯିତୁମାଗତମ୍ । ବାଣୈଃ ଶତୈଶ୍ଚ ସାହସ୍ରୈର୍ଜଘାନ ପରକୋପନଃ
ହନୁମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଛାଡ଼ାଇବାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ହଜାର-ହଜାର ବାଣ ମାରିଲେ।
ବାଣାଂସ୍ତାନ୍ସ ବଭଂଜାଶୁ ମୁକ୍ତାଂସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା । ପୁନରପ୍ଯେନମେଵାଶୁ ବାଣାନ୍ମୁଂଚନ୍ମହାନଭୂତ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ, ମୁକ୍ତ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ; ତଥାପି ଶତ୍ରୁ ପୁଣି ତୁରନ୍ତ ଅଧିକ ବାଣ ମାରିଲେ।
ତାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୂର୍ଣଯାମାସ ନାରାଚାନ୍ଵୈରିମୋଚିତାନ୍ । ଶାଲଂ କରେ ସମାଧୃତ୍ଯ ଜଘାନ ନୃପନଂଦନମ୍
ଶତ୍ରୁ ଯେଉଁ ଲୋହାର ଟିପ୍ପି ବାଣ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ହନୁମାନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ତାପରେ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ହାତରେ ଧରି, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଶାଲଂ ତେନ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ତିଲଶଃ କୃତଵାନ୍ବଲୀ । ଗଜୋ ହନୂମତା ମୁକ୍ତୋ ନୃପନଂଦନ ମସ୍ତକେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶାଳ ଗଛକୁ ଟୁକୁଡ଼ି ଟୁକୁଡ଼ି କରିଦେଲେ; ତାପରେ ଏକ ହାତୀ ନେଇ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସୋଽପ୍ଯାହତଶ୍ଚଂପକେନ ମୃତୋ ଭୂମୌ ପପାତସଃ । ଶିଲାଃ ସଂମୋଚଯାମାସ ହନୂମାନ୍ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ଚମ୍ପକଙ୍କ ଆଘାତରେ, ହାତୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ହନୁମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ପୁଣି ପଥର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚଂପକସ୍ତାଃ ଶିଲାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ଷଣାଚ୍ଚୂର୍ଣିତଵାନ୍ଭୃଶମ୍ । ବାଣଯଂତ୍ରିକଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ମହଚ୍ଚିତ୍ରମଭୂଦିଦମ୍
ଚମ୍ପକ ସେଇ ସମସ୍ତ ପଥରକୁ ତୁରନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ବାଣ ଯନ୍ତ୍ରର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ସ୍ଵମୁକ୍ତାସ୍ତାଃ ଶିଲାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚୂର୍ଣିତା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାରୁତିଃ । ଚୁକୋପ ହୃଦଯେଽତ୍ଯତଂ ବହୁଵୀର୍ଯମିତି ସ୍ମରନ୍
ନିଜେ ଛାଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ପଥର ଭଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ହନୁମାନ ନିଜ ଅପାର ପ୍ରାକ୍ରମ ସ୍ମରଣ କରି, ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ଚ କରେ ଧୃତ୍ଵା ନଭସ୍ଯୁତ୍ପତିତଃ କପିଃ । ତାଵଦ୍ଯଯୌ ନେତ୍ରପଥାଦୁପରି କ୍ଷିପ୍ରଵେଗଵାନ୍
ତାପରେ ବାନର, ଆଉ ଗୋଟିଏ ପଥର ଧରି, ଆକାଶକୁ ଲାଫି ଉଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଦୃତ ଗତିରେ ଚାଲି, ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଚଂପକସ୍ତଂ ହନୂମଂତଂ ଯୁଯୁଧେ ନଭସି ସ୍ଥିତଃ । ବାହୁଯୁଦ୍ଧେନ ମହତା ତାଡିତଃ କପିପୁଂଗଵଃ
ଚମ୍ପକ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ିଥିବା ହନୁମାନ ସହ ବଡ଼ ହାତାହାତି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ବାନରମଣିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଚୁକୋପ ମାନସେ ଵୀରୋ ଗର୍ଵପର୍ଵତଦାରୁଣଃ । ପଦା ଧୃତ୍ଵା ଚଂପକଂ ତଂ ତାଡଯାମାସ ଭୂତଲେ
ଗର୍ବର ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଏହି ବୀର ମନରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ପାଦରେ ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଟକିଦେଲେ।
ତାଡିତୋଽସୌ କପୀଂଦ୍ରେଣ କ୍ଷଣାଦୁତ୍ଥାଯ ଵେଗଵାନ୍ । ହନୂମଂତଂ ତୁ ଲାଂଗୂଲେ ଧୃତ୍ଵା ବଭ୍ରାମ ସର୍ଵତଃ
ବାନରମଣିଙ୍କ ଆଘାତରେ, ଚମ୍ପକ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ହନୁମାନଙ୍କ ଲାଙ୍ଗୁଳ ଧରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରାଇଲେ।
କପୀଂଦ୍ରସ୍ତଦ୍ବଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହସନ୍ପାଦେଽଗ୍ରହୀତ୍ପୁନଃ । ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଗଜୋପସ୍ଥେ ହ୍ଯପାତଯତ୍
ବାନରରାଜ ଏହି ଶକ୍ତି ଦେଖି, ହସିଲେ ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ପାଦରେ ଧରିଲେ; ଶତଗୁଣ ଘୁରାଇ, ହାତୀର ପিঠିରେ ପଟକିଦେଲେ।
ପପାତ ଭୂମୌ ସୁବଲୋ ରାଜସୂନୁଃ ସ ଚଂପକଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଵୀରଭୂଷାଢ୍ଯମଲଂକୁର୍ଵନ୍ରଣାଂଗଣମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଚମ୍ପକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଅଚେତନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବୀରତାର ଭୂଷଣରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶୋଭା ଦେଲେ।
ତଦା ହାହେତି ଵୈ ଲୋକାଶ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚଂପକାନୁଗାଃ । ପୁଷ୍କଲଂ ମୋଚଯାମାସ ବଦ୍ଧଂ ଚଂପକପାଶତଃ
ତାପରେ ଚମ୍ପକଙ୍କ ସହଚରମାନେ 'ହା ହା' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ; ହନୁମାନ, ଚମ୍ପକଙ୍କ ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଚଂପକଂ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରଥଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ବଲୀ । ପୁତ୍ରଦୁଃଖପରୀତାଂଗୋ ଜଗାମ ସ୍ଯଂଦନେ ସ୍ଥିତଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଚମ୍ପକ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସୁରଥ, ପୁଅର ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
କପୀଂଦ୍ରମାଜୁହାଵାଥ ସୁରଥଃ କୋପସଂଯୁତଃ । ନିଃଶ୍ଵାସଵେଗଂ ସଂମୁଂଚନ୍ମହାବଲସମନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ, ସୁରଥ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବନରାଜାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ତିଆରି ହେଲେ।
ଆହ୍ଵଯାନଂ ନୃପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଜଂ ଵୀରଃ କପୀଶ୍ଵରଃ । ଜଗାମ ତଂ ମହାଵୀରୋ ମହାଵେଗସମନ୍ଵିତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ଦେଖି, ବନରାଜା ବୀର ହୋଇ, ବେସି ତେଜ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ତମାଗତଂ ହନୂମଂତଂ ତୃଣୀକୁର୍ଵଂ ତମୁଦ୍ଭଟାନ୍ । ଉଵାଚ ସୁରଥୋ ରାଜା ମେଘଗଂଭୀରସୁସ୍ଵରଃ
ହନୁମାନ ଆସିବାବେଳେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ବୀରମାନେକୁ ଅବହେଳା କରି, ରାଜା ସୁରଥ ମେଘର ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।