ତୈର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯଥିତୋ ଵୀରଃ ଶରାନ୍ପଂଚ ସମାଦଦେ । ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ମହାକୋପାଦ୍ଵାରଯନ୍ପର୍ଵତାନିଵ
ସେଇ ବାଣଗୁଡିକରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ଶୂରବୀର ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ପଞ୍ଚଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରା ଥିବା ବାଣ ଧରିଲେ ଏବଂ ପାହାଡ଼କୁ ଅଟକାଇବା ପରି ସେଗୁଡିକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତେ ବାଣାସ୍ତସ୍ଯ ବାଣାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମଥୋର୍ଜିତାଃ । ଆକାଶେ ରଚିତାଶ୍ଛିନ୍ନାଃ ଶତଧା ରାଜସୂନୁନା
ସେ ବାଣମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ବାଣମାନେ, ଏକାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଟକ୍କର ଖାଇ, ଆକାଶରେ ଭାଙ୍ଗି ଶତଧା ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛିଣ୍ଡାଯାଇଗଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ବାଣାନ୍ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ସୁରଥାଂଗୋଦ୍ଭଵୋ ବଲୀ । ବାଣାଞ୍ଛତଂ ସମାଧତ୍ତ ପୁଷ୍କଲଂ ତାଡିତୁଂ ହୃଦି
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରା ଥିବା ସେ ବାଣଗୁଡିକୁ କାଟିଦେଇ, ସୁରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ, ଏକ ଶତ ବାଣ ଧରିଲେ ଏବଂ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଘାତ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତେ ବାଣାଃ ଶତଧାଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ପୁଷ୍କଲେନ ମହାତ୍ମନା । ଅପତନ୍ସମରୋପାଂତେ ଶରଵେଗପ୍ରପୀଡିତାଃ
ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତଧା ଭାଙ୍ଗିଦିଆଯାଇଥିବା ସେ ବାଣମାନେ, ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷରେ ଶରବେଗରେ ଆହତ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତଦା ତତ୍ସୁମହତ୍କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞଃ ସୁତୋ ବଲୀ । ସହସ୍ରେଣ ଶରାଣାଂ ଚ ତାଡଯନ୍ଵକ୍ଷସି ସ୍ଫୁଟମ୍
ସେଇ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଛାତିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଏକ ହଜାର ବାଣରେ ଘାତ କଲେ।
ତାନପ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ପୁନରପ୍ଯାଶୁ ସ୍ଵେ ଚାପେ ସମାଧତ୍ତାଯୁତଂ ଶରାନ୍
ପୁଷ୍କଳ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ବାଣଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ; ପୁଣି ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁରେ ଦଶ ହଜାର ବାଣ ଲଗାଇଲେ।
ତାନପ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ତତୋଽତ୍ଯତଂ ପ୍ରକୁପିତଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିମଥାକରୋତ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଅତିଶୟ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ବାଣଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ; ତା'ପରେ ବହୁତ ରୋଷରେ ଏକ ବାଣବୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ସମାଯାଂତୀଂ ମତ୍ଵା ଚଂପକ ଵୀରହା । ସାଧୁସାଧୁପ୍ରଶଂସଂତଂ ପୁଷ୍କଲଂ ସମତାଡଯତ୍
ବାଣବୃଷ୍ଟି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଚମ୍ପକ, ନାୟକ ହନନକାରୀ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କୌଶଳ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ପୁଷ୍କଲଶ୍ଚଂପକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣୋଽସ୍ତ୍ରସମାଧତ୍ତ ସ୍ଵେ ଚାପେ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିବାରୁ, ନିଜ ଧନୁରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଲଗାଇଲେ।
ତେନ ମୁକ୍ତଂ ମହାଶସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଦିଶୋ ଦଶ । ଖଂ ରୋଦସୀ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରଲଯଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତମ୍
ସେ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବା ସାଥିରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜ୍ୱାଳା ଲଗିଗଲା; ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଦେଲା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
ଚଂପକୋ ମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ । ତତ୍ସଂହର୍ତୁଂ ତଦେଵାସ୍ତ୍ରଂ ମୁମୋଚ ରିପୁମୁଦ୍ଯତମ୍
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଚମ୍ପକ, ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ବାରଣ କରିବାକୁ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଦ୍ଵଯୋରେକତମଂ ତେଜଃ ପ୍ରଲଯଂ ମେନିରେ ଜନାଃ । ସଂଜହାର ତଦାସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରମେକୀଭୂତଂ ପରାସ୍ତ୍ରକମ୍
ଲୋକମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ, ଏହି ଦୁଇ ଅସ୍ତ୍ରର ଏକତ୍ର ତେଜ ବିନାଶ ଆଣିଦେବ; ସେ ସମୟରେ, ଅସ୍ତ୍ର ଏକାଠି ହୋଇ, ପ୍ରତିଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିରସ୍ତ କରିଦେଲା।
ତତ୍କର୍ମଚାଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଷ୍କଲସ୍ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠ ଚ । ବ୍ରୁଵଞ୍ଛରାନମୋଘାଂସ୍ତୁ ଚଂପକଂ ସ କ୍ରୁଧାହନତ୍
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳ 'ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ!' ବୋଲି ଡାକି, କ୍ରୋଧରେ ଅମୋଘ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ଚଂପକସ୍ତାଞ୍ଛରାନ୍ମୁକ୍ତାନଗଣଯ୍ଯ ମହାମନାଃ । ରାମାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରମୁମୋଚାଥ ପୁଷ୍କଲଂ ପ୍ରତି ଦାରୁଣମ୍
ଚମ୍ପକ, ସେ ବାଣମାନେକୁ ଅଗଣ୍ୟା କରି, ମହାମନା ଭାବରେ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ରାମାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ।
ତନ୍ମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରମାଲୋକ୍ଯ ଚଂପକେନ ମହାତ୍ମନା । ଛେତ୍ତୁଂ ଯାଵନ୍ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ତାଵଦ୍ଗ୍ରସ୍ତଃ ଶରେଣ ସଃ
ଚମ୍ପକ, ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବା ଦେଖି, ତାହାକୁ କାଟିବାକୁ ମନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ କିଛି କରିପାରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ବାଣରେ ଧରାପଡ଼ିଗଲେ।
ବଦ୍ଧଶ୍ଚଂପକଵୀରେଣ ରଥେ ସ୍ଵେ ସ୍ଥାପିତଃ ପୁନଃ । ପୁରଂ ପ୍ରେଷଯିତୁଂ ତାଵନ୍ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ଚମ୍ପକ ଶୂରବୀରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇ, ସେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ପୁଣି ବସାଯିବା ପରେ, ମହାମନା ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ସହରକୁ ପଠାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ବଦ୍ଧେ ପୁଷ୍କଲସଂଜ୍ଞିକେ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ଯୋଧାଃ ପଲାଯନପରାଯଣାଃ
ପୁଷ୍କଳ ବାନ୍ଧାଯିବାବେଳେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା; ସେଠାରେ ଯୋଧାମାନେ ଭୟରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଦିଗକୁ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଭଗ୍ନାଂସ୍ତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ହନୂମଂତମୁଵାଚ ହ । କେନ ଵୀରେଣ ମେ ଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ଵୀରୈରଲଂକୃତମ୍
ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'କେଉଁ ଶୂରବୀର ମୋର ନାୟକମାନେ ସଜ୍ଜିତ ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ?'
ତଦୋଵାଚ ମହୀନାଥ ପୁଷ୍କଲଂ ପରଵୀରହା । ବଦ୍ଧ୍ଵା ନଯତି ଵୀରୋଽସୌ ଚଂପକଃ ସ୍ଵପଦୋଦ୍ଧୁରଃ
ତାପରେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କର ଦଳନକାରୀ, କହିଲେ— 'ସେ ଶୂରବୀର ଚମ୍ପକ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଯାଉଛି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ।'
ତସ୍ଯେଦୃଗ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ କୋପସଂଯୁତଃ । ଉଵାଚ ପଵନୋଦ୍ଭୂତଂ ମୋଚଯାଶୁ ନୃପାତ୍ମଜାତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ସେ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ା।'
ମହାବଲଃ ସୁତଶ୍ଚାସ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଯଃ ପୁଷ୍କଲଂ ଭଟମ୍ । ତସ୍ମାନ୍ମୋଚଯ ଵୀରାଗ୍ର୍ଯ କଥଂ ତିଷ୍ଠସି ଚାହଵେ
'ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ଯିଏ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଛି— ଏ ଶୂରମଣି, ତୁମେ ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ା। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏମିତି ନିଷ୍କ୍ରିୟ କାହିଁକି ଦଢ଼ିଆଛ?
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ହନୂମାନୋମିତି ବ୍ରୁଵନ୍ । ଜଗାମ ତଂ ମୋଚଯିତୁଂ ପୁଷ୍କଲଂ ଚଂପକାଦ୍ଭଟାତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଚମ୍ପକ ନାମକ ବୀରଙ୍କ ହାତରୁ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଛାଡ଼ାଇବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ହନୂମଂତମଥାଲୋକ୍ଯ ତଂ ମୋଚଯିତୁମାଗତମ୍ । ବାଣୈଃ ଶତୈଶ୍ଚ ସାହସ୍ରୈର୍ଜଘାନ ପରକୋପନଃ
ହନୁମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଛାଡ଼ାଇବାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ହଜାର-ହଜାର ବାଣ ମାରିଲେ।
ବାଣାଂସ୍ତାନ୍ସ ବଭଂଜାଶୁ ମୁକ୍ତାଂସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା । ପୁନରପ୍ଯେନମେଵାଶୁ ବାଣାନ୍ମୁଂଚନ୍ମହାନଭୂତ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ, ମୁକ୍ତ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ; ତଥାପି ଶତ୍ରୁ ପୁଣି ତୁରନ୍ତ ଅଧିକ ବାଣ ମାରିଲେ।
ତାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୂର୍ଣଯାମାସ ନାରାଚାନ୍ଵୈରିମୋଚିତାନ୍ । ଶାଲଂ କରେ ସମାଧୃତ୍ଯ ଜଘାନ ନୃପନଂଦନମ୍
ଶତ୍ରୁ ଯେଉଁ ଲୋହାର ଟିପ୍ପି ବାଣ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ହନୁମାନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ତାପରେ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ହାତରେ ଧରି, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଶାଲଂ ତେନ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ତିଲଶଃ କୃତଵାନ୍ବଲୀ । ଗଜୋ ହନୂମତା ମୁକ୍ତୋ ନୃପନଂଦନ ମସ୍ତକେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶାଳ ଗଛକୁ ଟୁକୁଡ଼ି ଟୁକୁଡ଼ି କରିଦେଲେ; ତାପରେ ଏକ ହାତୀ ନେଇ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସୋଽପ୍ଯାହତଶ୍ଚଂପକେନ ମୃତୋ ଭୂମୌ ପପାତସଃ । ଶିଲାଃ ସଂମୋଚଯାମାସ ହନୂମାନ୍ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ଚମ୍ପକଙ୍କ ଆଘାତରେ, ହାତୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ହନୁମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ପୁଣି ପଥର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚଂପକସ୍ତାଃ ଶିଲାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ଷଣାଚ୍ଚୂର୍ଣିତଵାନ୍ଭୃଶମ୍ । ବାଣଯଂତ୍ରିକଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ମହଚ୍ଚିତ୍ରମଭୂଦିଦମ୍
ଚମ୍ପକ ସେଇ ସମସ୍ତ ପଥରକୁ ତୁରନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ବାଣ ଯନ୍ତ୍ରର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ସ୍ଵମୁକ୍ତାସ୍ତାଃ ଶିଲାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚୂର୍ଣିତା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାରୁତିଃ । ଚୁକୋପ ହୃଦଯେଽତ୍ଯତଂ ବହୁଵୀର୍ଯମିତି ସ୍ମରନ୍
ନିଜେ ଛାଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ପଥର ଭଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ହନୁମାନ ନିଜ ଅପାର ପ୍ରାକ୍ରମ ସ୍ମରଣ କରି, ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ଚ କରେ ଧୃତ୍ଵା ନଭସ୍ଯୁତ୍ପତିତଃ କପିଃ । ତାଵଦ୍ଯଯୌ ନେତ୍ରପଥାଦୁପରି କ୍ଷିପ୍ରଵେଗଵାନ୍
ତାପରେ ବାନର, ଆଉ ଗୋଟିଏ ପଥର ଧରି, ଆକାଶକୁ ଲାଫି ଉଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଦୃତ ଗତିରେ ଚାଲି, ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।