ରାଜା ଵୀରମଣିର୍ଭୂରି ଦେଵେନ ଯୁଯୁଧେ ବଲୀ । ଅସୁତାପେନ ଚୋଗ୍ରାଶ୍ଵୋ ଯୁଯୁଧେ ବଲସଂଯୁତଃ
ରାଜା ବଳଶାଳୀ ବୀରମଣି ଦେବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଉଗ୍ରାଶ୍ୱ ବଳବାନ ଅସୁତାପ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ।
ଦ୍ଵୈରଥଂ ତୁ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମକୁର୍ଵନ୍ଯୁଦ୍ଧକୋଵିଦାଃ । ସର୍ଵେ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୁଶଲାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଦୁଇ ଦୁଇ ରଥରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ କଳା ଦେଖାଇଲେ ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମେ ସୁରଥସ୍ଯ ସୁତୈସ୍ତଦା । ଅତ୍ଯଂତଂ କଦନଂ ତତ୍ର ବଭୂଵ ମୁନିସତ୍ତମ
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, ସୁରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଘଟିଲା, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୁଷ୍କଲଶ୍ଚଂପକଂ ପ୍ରାହ କିଂ ନାମାସି ନୃପାତ୍ମଜ । ଧନ୍ଯୋସି ଯୋ ମଯା ସାର୍ଧଂ ରଣମଧ୍ଯମୁପେଯିଵାନ୍
ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ, 'ତୁମର ନାଁ କଣ, ରାଜପୁତ୍ର? ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିକୁ ଆସିଛ।'
ଇଦାନୀଂ ତିଷ୍ଠ କିଂ ଯାସି କଥଂ ତେ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧଂ ମଯା ସାର୍ଧଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦ
'ଏବେ ଦଢ଼ି ରୁହ, କାହିଁକି ପଳାଉଛ? କିପରି ତୁମ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ହେବ? ଆସ, ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ।'
ଇତ୍ଯଭିଵ୍ଯାହୃତଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜାତ୍ମଜୋ ବଲୀ । ଜଗାଦ ପୁଷ୍କଲଂ ଵୀରୋ ମେଘଗଂଭୀରଯା ଗିରା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ବଜ୍ରଧ୍ୱନି ସଦୃଶ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହେ ବୀର!'
ଚଂପକ ଉଵାଚ। ନ ନାମ୍ନା ନ କୁଲେନେଦଂ ଯୁଦ୍ଧମତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି । ତଥାପି ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ସ୍ଵନାମବଲପୂର୍ଵକମ୍
ଚମ୍ପକ କହିଲେ, 'ଏଠି ଯୁଦ୍ଧ ନାଁ କିମ୍ବା କୁଳ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ତଥାପି, ତୁମେ ଚାହିଁଥିଲେ ମୁଁ ମୋର ନାଁ ଓ ଶକ୍ତି କହିବି।'
ମମ ମାତା ରାଘଵେଶୋ ମତ୍ପିତା ରାଘଵଃ ସ୍ମୃତଃ । ମମ ବଂଧୂ ରାମଚଂଦ୍ର ସ୍ଵଃଜନୋ ମମ ରାଘଵଃ
ମୋର ମାଆ ରାଘବଙ୍କ ଭକ୍ତ, ମୋର ବାପାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଘବ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ମୋର ପରିବାର ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ମୋର ଜନମାଟି ରାଘବଙ୍କର।
ମନ୍ନାମ ରାମଦାସଶ୍ଚ ସଦା ରାମସ୍ଯ ସେଵକଃ । ତାରଯିଷ୍ଯତି ମାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ରାମୋ ଭକ୍ତକୃପାକରଃ
ମୋ ନାଁ ହେଉଛି ରାମଦାସ, ସଦା ରାମଙ୍କ ସେବକ; ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା ରାମ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।
ଲୋକାନାଂ ମତମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତଵାଧୁନା । ସୁରଥସ୍ଯ ସୁତଶ୍ଚାହଂ ମାତା ଵୀରଵତୀମମ
ସମସ୍ତଙ୍କ ମତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି—ମୁଁ ସୁରଥଙ୍କ ପୁଅ, ମୋର ମାଆ ଶୂରବତୀ।
ମନ୍ନାମଯୋ ମଧୌ ସର୍ଵାଞ୍ଛୋଭନାନ୍ଵିଦଧାତି ଵୈ । ମଧୁପାଯଂରସାଵା ସଂତ୍ଯଜଂତି ମଧୁମୋହିତାଃ
ବସନ୍ତରେ ମୋର ନାଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ମଧୁରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବାମାନେ ମଧୁ ମିଶିତ ରସକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।
ଵର୍ଣେନ ସ୍ଵର୍ଣସଦୃଶୋ ମଧ୍ଯେ ଲିଂଗଵପୁର୍ଧରଃ । ତଦାଖ୍ଯଯାଭିଧାଂ ଵୀର ଜାନୀହି ମମ ମୋହିନୀମ୍
ମୋର ରଙ୍ଗ ସୁନା ସଦୃଶ, ମୁଁ ପୁରୁଷ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛି; ଏହି ନାଁ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବୀର, ମୋର ମୋହନୀ ଚିହ୍ନକୁ ଜାଣ।
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ବାଣୈଃ ପ୍ରଧନେନ କୋ ଜେତୁଂ ହି ମାଂ କ୍ଷମଃ । ଇଦାନୀଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵପରାକ୍ରମମଦ୍ଭୁତମ୍
ତୁମେ ଆଗରେ ବାଣ ନିଅ, କିଏ ମୋତେ ଜିତିପାରିବ? ଏବେ ମୁଁ ମୋର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖେଇବି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପୁଷ୍କଲୋ ହୃଦି ତୋଷିତଃ । ତଂ ଦୁର୍ଜଯଂ ମନ୍ଯମାନଃ ଶରାନ୍ମୁଂଚନ୍ରଣେଽଭଵତ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି ମହାନ କଥା ଶୁଣି, ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା; ତାଙ୍କୁ ଅଜୟ୍ୟ ଭାବି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶରସଂଘଂ ପ୍ରମୁଂଚଂତଂ କୋଟିଧା ପୁଷ୍କଲଂ ଯଯୌ । ଚଂପକଃ କୋପସଂଯୁକ୍ତୋ ଧନୁଃ ସଜ୍ଯମଥାକରୋତ୍
ପୁଷ୍କଳ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ଚମ୍ପକ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତୟାରି କଲେ।
ମୁମୋଚ ନିଶିତାନ୍ବାଣାନ୍ଵୈରିଵୃଂଦଵିଦାରଣାନ୍ । ସ୍ଵନାମଚିହ୍ନିତାନ୍ସ୍ଵର୍ଣପୁଂଖଭାଗସମନ୍ଵିତାନ୍
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଭେଦି ଦେଲେ, ନିଜ ନାଁ ଲିଖା, ସୁନା ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ।
ତାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ମହାଵୀରଃ ପୁଷ୍କଲଃ ପ୍ରଧନାଂଗଣେ । ଶରାଂଧକାରଂ ସର୍ଵତ୍ର ମୁଂଚନ୍ବାଣାଞ୍ଛିଲାଶିତାନ୍
ମହାବୀର ପୁଷ୍କଳ ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ପାଥର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲେ।
ସ୍ଵବାଣଚ୍ଛେଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତଂ ଵୀରେଣ ଚଂପକଃ । ଆହ୍ଵଯାମାସ ବଲିନଂ ପୁଷ୍କଲଂ କୋପପୂରିତଃ
ନିଜ ବାଣ ନାଶ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଚମ୍ପକ ବୀର ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ମା ପ୍ରଯାହି ରଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵେତି ବ୍ରୁଵନ୍ସମରେ ପୁନଃ । ପୁଷ୍କଲଂ ହୃଦଯେ ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶଭିସ୍ତ୍ଵରନ୍
'ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଯିଅନି!' ବୋଲି, ସେ ପୁନିଥରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଶଟି ତୀବ୍ର ବାଣରେ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ରୁତ ହେଲେ।
ତେ ବାଣାଃ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯାହୋ ହୃଦଯେ ତୀଵ୍ରଵେଗିନଃ । ଆଗତ୍ଯ ସୁଭୃଶଂ ଲଗ୍ନାଃ ଶୋଣିତଂ ପପୁରୂର୍ଜିତମ୍
ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ତୀବ୍ର ଓ ଦ୍ରୁତ ହୋଇ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଲାଗିଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଲା।
ତୈର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯଥିତୋ ଵୀରଃ ଶରାନ୍ପଂଚ ସମାଦଦେ । ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ମହାକୋପାଦ୍ଵାରଯନ୍ପର୍ଵତାନିଵ
ସେଇ ବାଣଗୁଡିକରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ଶୂରବୀର ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ପଞ୍ଚଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରା ଥିବା ବାଣ ଧରିଲେ ଏବଂ ପାହାଡ଼କୁ ଅଟକାଇବା ପରି ସେଗୁଡିକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତେ ବାଣାସ୍ତସ୍ଯ ବାଣାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମଥୋର୍ଜିତାଃ । ଆକାଶେ ରଚିତାଶ୍ଛିନ୍ନାଃ ଶତଧା ରାଜସୂନୁନା
ସେ ବାଣମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ବାଣମାନେ, ଏକାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଟକ୍କର ଖାଇ, ଆକାଶରେ ଭାଙ୍ଗି ଶତଧା ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛିଣ୍ଡାଯାଇଗଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ବାଣାନ୍ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ସୁରଥାଂଗୋଦ୍ଭଵୋ ବଲୀ । ବାଣାଞ୍ଛତଂ ସମାଧତ୍ତ ପୁଷ୍କଲଂ ତାଡିତୁଂ ହୃଦି
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରା ଥିବା ସେ ବାଣଗୁଡିକୁ କାଟିଦେଇ, ସୁରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ, ଏକ ଶତ ବାଣ ଧରିଲେ ଏବଂ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଘାତ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତେ ବାଣାଃ ଶତଧାଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ପୁଷ୍କଲେନ ମହାତ୍ମନା । ଅପତନ୍ସମରୋପାଂତେ ଶରଵେଗପ୍ରପୀଡିତାଃ
ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତଧା ଭାଙ୍ଗିଦିଆଯାଇଥିବା ସେ ବାଣମାନେ, ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷରେ ଶରବେଗରେ ଆହତ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତଦା ତତ୍ସୁମହତ୍କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞଃ ସୁତୋ ବଲୀ । ସହସ୍ରେଣ ଶରାଣାଂ ଚ ତାଡଯନ୍ଵକ୍ଷସି ସ୍ଫୁଟମ୍
ସେଇ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଛାତିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଏକ ହଜାର ବାଣରେ ଘାତ କଲେ।
ତାନପ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ପୁନରପ୍ଯାଶୁ ସ୍ଵେ ଚାପେ ସମାଧତ୍ତାଯୁତଂ ଶରାନ୍
ପୁଷ୍କଳ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ବାଣଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ; ପୁଣି ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁରେ ଦଶ ହଜାର ବାଣ ଲଗାଇଲେ।
ତାନପ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ତତୋଽତ୍ଯତଂ ପ୍ରକୁପିତଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିମଥାକରୋତ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଅତିଶୟ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ବାଣଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ; ତା'ପରେ ବହୁତ ରୋଷରେ ଏକ ବାଣବୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ସମାଯାଂତୀଂ ମତ୍ଵା ଚଂପକ ଵୀରହା । ସାଧୁସାଧୁପ୍ରଶଂସଂତଂ ପୁଷ୍କଲଂ ସମତାଡଯତ୍
ବାଣବୃଷ୍ଟି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଚମ୍ପକ, ନାୟକ ହନନକାରୀ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କୌଶଳ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ପୁଷ୍କଲଶ୍ଚଂପକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣୋଽସ୍ତ୍ରସମାଧତ୍ତ ସ୍ଵେ ଚାପେ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିବାରୁ, ନିଜ ଧନୁରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଲଗାଇଲେ।
ତେନ ମୁକ୍ତଂ ମହାଶସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଦିଶୋ ଦଶ । ଖଂ ରୋଦସୀ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରଲଯଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତମ୍
ସେ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବା ସାଥିରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜ୍ୱାଳା ଲଗିଗଲା; ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଦେଲା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।