ତଦାହଂ ଚରଣୌ ନତ୍ଵା ଦାସ୍ଯାମି ସୁତସଂଯୁତଃ । ସର୍ଵଂ ରାଜ୍ଯଂ କୁଟୁଂବଂ ଚ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ବଲଂ ବହୁ
ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାଇ, ମୋ ପୁଅମାନେ, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ, ପରିବାର, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଘୋଡା ଫେରାଇ ଦେବି।
କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯାଣାମଯଂ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵାମିନାପି ଵିରୁଦ୍ଧ୍ଯତେ। ଧର୍ମେଣ ଯୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ରାପି ରାମଦର୍ଶନମିଚ୍ଛତା
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଏହି ଧର୍ମ—ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା; ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଛି, ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଚାହାନ୍ତି।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଦୀନ୍ପ୍ରଵୀରାଂସ୍ତାନଧୁନାହଂ କ୍ଷଣାଦପି । ଜିତ୍ଵା ବଧ୍ନାମି ମଦ୍ଗେହେ ନୋଚେଦ୍ରାମଃ ସମାଵ୍ରଜେତ୍
ଏବେ ମୁଁ ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହରାଇ ଏଠାରେ ବାନ୍ଧି ରଖିବି, ଯଦି ରାମ ନିଜେ ଆସି ନାହାନ୍ତି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵାଂଗଦୋ ଧୀମାଞ୍ଜହାସ ନୃପତିଂ ତଦା । ଉଵାଚ ଚ ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମହାଧୈର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନୀ ଅଙ୍ଗଦ ରାଜାଙ୍କୁ ହସିଲେ ଓ ବଡ଼ ଧୈର୍ୟ ଭରା ମହତ୍ କଥା କହିଲେ।
ଅଂଗଦ ଉଵାଚ। ବୁଦ୍ଧିହୀନଃ ପ୍ରଵଦସି ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵାତ୍ସାଗତା ତଵ । ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନନୃପତିଂ ଧିକ୍କରୋଷି ଧିଯା ବଲୀ
ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ: ବୟସ୍ ହେବାରୁ ତୁମେ ଅବିବେକର କଥା କହୁଛ; ତୁମେ ଶତୃଘ୍ନ ରାଜାଙ୍କୁ ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବଳବାନ, ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଛ।
ଯୋ ମାଂଧାତୃରିପୁଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଲଵଣଂ ଲୀଲଯାଵଧୀତ୍ । ଯେନାନେକେ ଜିତାଃ ସଂଖ୍ଯେ ଵୈରିଣଃ ପ୍ରବଲୋଦ୍ଧତାଃ
ଯିଏ ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦାନବ ଲବଣକୁ ଖେଳେଇ ମାରିଦେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅହଂକାରୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲେ—
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ହତୋ ଯେନ ରାକ୍ଷସଃ କାମଗେ ସ୍ଥିତଃ । ତ୍ଵଂ ତଂ ବଧ୍ନାସି ଵୀରେଂଦ୍ରଂ ମତିହୀନଃ ପ୍ରଭାସି ମେ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଦିନ କାମନାରେ ଭରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କୁ ମାରିଥିଲ, ଏବେ ତୁମେ ବୁଝିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ସେହି ବୀରମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ମୋତେ ଏହିପରି ଲାଗୁଛି।
ଭ୍ରାତୃଜୋ ଯସ୍ଯ ସୁବଲୀ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ଯେନ ରୁଦ୍ରଗଣଃ ସଂଖ୍ଯେ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ସୁତୋଷିତଃ
ଯାହାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ପୁଷ୍କଳ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦଳକୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଵର୍ଣଯାମି କିମେତସ୍ଯ ପରାକ୍ରାଂତିଂ ବଲୋର୍ଜିତାମ୍ । ଯେନ ନାସ୍ତି ସମଃ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ବଲେନ ଯଶସା ଶ୍ରିଯା
ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁତା ଓ ଜିତା ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ କଣ ବଖାଣିବି? ପୃଥିବୀରେ ଶକ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ଧନ-ଢାଳିରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।
ହନୂମାନ୍ଯସ୍ଯ ନିକଟେ ରଘୁନାଥପଦାବ୍ଜଧୀଃ । ଯସ୍ଯାନେକାନି କର୍ମାଣି ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଶ୍ରୁତାନି ତେ
ଯିଏ ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେହି ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ତୁମେ ଶୁଣିବ।
ସତ୍ରିକୂଟା ରାକ୍ଷସପୂର୍ଦଗ୍ଧା ଯେନ କ୍ଷଣାଦ୍ବଲାତ୍ । ଅକ୍ଷୋ ଯେନ ହତଃ ପୁତ୍ରୋ ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ତିନି ଶିଖର ଥିବା ରାକ୍ଷସ ନଗର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜଳିଗଲା; ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଅକ୍ଷକୁ ତାଙ୍କେ ମାରିଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣୋନାମ ଗିରିର୍ଯେନ ପୁଚ୍ଛାଗ୍ରେଣ ସଦୈଵତଃ । ଆନୀତୋ ଜୀଵନାର୍ଥଂ ତୁ ସୈନିକାନାଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ତାଙ୍କ ପୁଛର ଆଗରେ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବତକୁ ସେ ସଦା ଆଣିଥିଲେ, ସେହିପରି ସେନାମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଁ।
ଜାନାତି ରାମଶ୍ଚାରିତ୍ରଂ ନାନ୍ଯୋ ଜାନାତି ମୂଢଧୀଃ । ଯଂ କପୀଂଦ୍ରଂ ମନାକ୍ସ୍ଵାନ୍ତାନ୍ନ ଵିସ୍ମରତି ସେଵକମ୍
ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର କେବଳ ରାମ ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୂଢ଼ମତି ଲୋକ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେହି କପିନାଥ କେବେ ତାଙ୍କର ଦାସଙ୍କୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୁଗ୍ରୀଵାଦ୍ଯାଃ କପୀଂଦ୍ରା ଯେ ପୃଥ୍ଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ଗ୍ରସଂତି ଯେ । ତେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ନୃପଂ ସର୍ଵେ ସେଵଂତେ ପ୍ରେକ୍ଷଣୋତ୍ସୁକାଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଆଦି ସମସ୍ତ କପିନାଥ, ଯେଉଁମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଗିଳିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ।
କୁଶଧ୍ଵଜୋ ନୀଲରତ୍ନୋ ରିପୁତାପୋ ମହାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ଵିମଲଃ ସୁମଦସ୍ତଥା
କୁଶଧ୍ୱଜ, ନୀଳରତ୍ନ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା, ମହାଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ପ୍ରଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁବାହୁ, ଭିମଳ ଏବଂ ସୁମଦ —
ରାଜା ଵୀରମଣିଃ ସତ୍ଯଯୁତୋ ରାମସ୍ଯ ସେଵକଃ । ଏତେଽନ୍ଯେପି ନୃପା ଭୂମେଃ ପତଯଃ ପର୍ଯୁପାସତେ
ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରାଜା ବୀରମଣି, ଯିଏ ରାମଙ୍କର ଦାସ, ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଭୂମିର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ରହନ୍ତି।
ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଵୀର ଜଲଧୌ ମଶକଃ କୋ ଭଵାନିତି । ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗଚ୍ଛ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ କୃପାଲୁଂ ପୁତ୍ରକୈର୍ଯୁତଃ
ଏଠାରେ, ବୀର, ସମୁଦ୍ରରେ ତୁମେ କେବଳ ଏକ ମଶା ଭଳି; ଏହି କଥା ଜାଣି, ତୁମେ ତୁମର ପୁଅମାନେ ସହିତ କୃପାଳୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।
ଵାହଂ ସମର୍ପ୍ଯ ଗଂତାସି ରାମଂ ରାଜୀଵଲୋଚନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତାର୍ଥୀ କୁରୁଷେ ସ୍ଵାଂଗାନି ଜନୁଷା ସହ
ତୁମର ଯାନ ଦେଇ, ତୁମେ ରାଜୀବନୟନ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ତୁମ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ କରିବ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ରାଜା ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଦୂତଂ ପ୍ରବ୍ରୁଵଂତମନେକଧା । ଏତାନ୍ଦର୍ଶଯସି କ୍ଷିପ୍ରଂ ସର୍ଵେ ନ ମମଗୋଚରାଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ରାଜା ସେହି ଦୂତଙ୍କୁ, ଯିଏ ବହୁ ଭାବରେ କଥା କହୁଥିଲେ, କହିଲେ — 'ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଅ; ସେମାନେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନାହାନ୍ତି।'
ଯାଦୃଶଂ ମଦ୍ବଲଂ ଦୂତ ତାଦୃଶଂ ନ ହନୂମତଃ । ଯୋ ରାମଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାଗାଦ୍ଯାଗସ୍ଯ ପାଲନେ
'ଦୂତ, ମୋର ଶକ୍ତି ହନୁମାନଙ୍କ ସମାନ ନୁହେଁ, ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବସାଇ ଯାଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ।'
ଯଦ୍ଯହଂ ମନସା ଵାଚା କର୍ମଣା କୁତୁକାନ୍ଵିତଃ । ଭଜାମି ରାମଂ ତର୍ହ୍ଯାଶୁ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି ସ୍ଵାଂ ତନୁମ୍
'ଯଦି ମୁଁ ମନ, କଥା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହରେ ରାମଙ୍କୁ ଭଜିବି, ତେବେ ସେ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଇଦେବେ।'
ଅନ୍ଯଥା ହନୁମନ୍ମୁଖ୍ଯା ଵୀରା ବଧ୍ନଂତୁ ମାଂ ବଲାତ୍ । ଗୃହ୍ଣଂତୁ ଵାହଂ ତରସା ରାମଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତାଃ
'ନହିଁଲେ, ହନୁମାନ୍ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ବୀର କପିମାନେ ମୋତେ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ବାନ୍ଧନ୍ତୁ କିମ୍ବା ରାମଭକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଧରନ୍ତୁ।'
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନୃପ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ କଥଯସ୍ଵ ମମୋଦିତମ୍ । ସଜ୍ଜୀଭଵଂତୁ ସୁଭଟା ଏଷ ଯାମି ରଣେ ବଲୀ
'ତୁମେ ରାଜା, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ ଏବଂ ମୋର କଥା କହ; ସମସ୍ତ ସେନା ତୟାରି ହେଉ, ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଉଛି।'
ସ ଵିଚାର୍ଯ ଯଥାଯୁକ୍ତଂ କରିଷ୍ଯତି ରଣାଂଗଣେ । ମୋଚଯଂତୁ ମହାଵାହଂ ନ ଵାମା ମା ଦଦଂତୁ ତେ
'ସେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ମହାଯାନକୁ ମୁକ୍ତ କର; ତୁମେ ତାହାକୁ ବାମପାଖରେ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵାସ୍ମି ତଂ କୃତ୍ଵା ଯଯୌ ଵୀରୋ ଯତୋ ନୃପଃ । ଗତ୍ଵା ନିଵେଦଯାମାସ ଯଥୋକ୍ତଂ ସୁରଥେନ ଵୈ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯେପରି ଆଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେ ଶୂରବୀର ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ସୁରଥଙ୍କ କଥା ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ସୁରଥସ୍ଯାଂଗଦାନନାତ୍ । ସଜ୍ଜୀଭୂତା ରଣେ ସର୍ଵେ ରଥସ୍ଥା ରଣକୋଵିଦାଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଅଙ୍ଗଦ ମାଧ୍ୟମରେ ସୁରଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରଥରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୟାରି ହେଲେ ।
ପଟହାନାଂ ନିନାଦୋଽଭୂଦ୍ଭେରୀନାଦସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଵୀରାଣାଂ ଗର୍ଜନାନାଦାଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ରଣାଂଗଣେ
ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳର ଗଜଗଜାହଟ ଓ ସିଂହନାଦ ଶୁଣାଗଲା; ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଓ ଚିତ୍କାର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇଲା ।
ରଥଚୀତ୍କାରଶବ୍ଦେନ ଗଜାନାଂ ବୃଂହିତେନ ଚ । ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତତ୍ସକଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଦିଵଂ ଯାତୋ ମହାରଵଃ
ରଥ ଚକ୍ରର ଶବ୍ଦ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କ ତୁର୍ୟନାଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଭରିଗଲା, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା ।
ରଣୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁକ୍ତା ଵୀରା ରଣଵିଶାରଦାଃ । କୁର୍ଵଂତି ଵିଵିଧାନ୍ନାଦାନ୍କାତରସ୍ଯ ଭଯଂକରାନ୍
ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ଭୟଭୀତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଭରିଦେଲେ ।
ଏଵଂ କୋଲାହଲେ ଵୃତ୍ତେ ସୁରଥୋ ନାମ ଭୂମିପଃ । ସ୍ଵସୁତୈଃ ସୈନିକୈଶ୍ଚାଥ ଵୃତଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ରଣାଂଗଣେ
ଏପରି ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ, ସୁରଥ ନାମକ ରାଜା, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ସେନାପତିମାନେ ଘେରିଥିବାବେଳେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ।