ସ ରାଜା ଧାର୍ମିକୋ ରାମସେଵକଃ ପରଯା ମୁଦା । ଗୃହୀତ୍ଵାଶ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସେଵକାନ୍ହରିସେଵକାନ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ରାମଙ୍କ ସେବକ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରି ସେବକମାନେ, ଅର୍ଥାତ୍ ହରିଙ୍କ ସେବକମାନେ, ଠାରେ କହିଲେ।
ମଯା ଗୃହୀତୋ ଵାହୋଽସୌ ରାଘଵସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ସଜ୍ଜୀ ଭଵଂତୁ ସର୍ଵତ୍ର ଯୂଯଂ ରଣଵିଶାରଦାଃ
"ମୁଁ ରାଘବଙ୍କ, ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଛି; ତୁମେ ସମସ୍ତେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସବୁଠି ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହ।"
ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଭଟା ରାଜ୍ଞୋ ମହାବଲାଃ । ସଜ୍ଜୀଭୂତାଃ କ୍ଷଣାଦେଵ ସଭାଯାଂ ଜଗ୍ମୁରୁତ୍ସୁକାଃ
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କଥାକୁ ଶୁଣି, ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ସେନାମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଆ, ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରାଜ୍ଞୋ ଵୀରା ଦଶସୁତାଶ୍ଚଂପକୋ ମୋହକସ୍ତଥା । ରିପୁଂଜଯୋଽତିଦୁର୍ଵାରଃ ପ୍ରତାପୀବଲମୋଦକଃ
ରାଜାଙ୍କ ଦଶଜଣ ବୀର ପୁଅ — ଚମ୍ପକ, ମୋହକ, ରିପୁଞ୍ଜୟ, ଅତିଦୁର୍ବାର, ପ୍ରତାପୀ, ବଳମୋଦକ,
ହର୍ଯକ୍ଷଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଭୂରିଦେଵଃ ସୁତାପନଃ । ଇତି ରାଜ୍ଞୋ ଦଶ ସୁତାଃ ସଜ୍ଜୀଭୂତା ରଣାଂଗଣେ
ହର୍ୟକ୍ଷ, ସହଦେବ, ଭୂରିଦେବ ଓ ସୁତାପନ — ଏହି ଦଶଜଣ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧ ମାଞ୍ଚରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଯାତୁମିଚ୍ଛାମକୁର୍ଵଂସ୍ତେ ମହୋତ୍ସାହସମନ୍ଵିତାଃ । ରାଜାପି ସ୍ଵରଥଂ ଚିତ୍ରଂ ହେମଶୋଭାଵିନିର୍ମିତମ୍
ସେମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ରାଜା ମଧ୍ୟ ନିଜର ସୁନ୍ଦର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ରଥକୁ ଡାକିଲେ।
ଆହ୍ଵଯାମାସ ସୁଜଵୈର୍ଵାଜିଭିଃ ସମଲଂକୃତମ୍ । ରଣୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯପରୀଵୃତଃ
ସେ ରଥକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୋଗାଇବାକୁ କହିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଆ, ସମସ୍ତ ସେନା ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ସଭାଯାଂ ସେଵକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦିଶନ୍ନାସ୍ତେ ମହୀପତିଃ
ସଭାରେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ସେବକମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ରାମାନୁଜୋ ଵେଗାତ୍ସମାଗତ୍ଯ ସ୍ଵସେଵକାନ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁତ୍ର ଵାହୋଽସୌ ଯାଜ୍ଞିକଃ ସୁମନୋହରଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆସି, ନିଜ ସେବକମାନେକୁ ପଚାରିଲେ, "ସେ ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁଠି ବହୁତ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଏ, କେଉଁଠି ଅଛି?"
ତଦା ତେ ଵଚନଂ ପ୍ରୋଚୁଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସୁମହାବଲାଃ । ନ ଜାନୀମୋ ଭଟାଃ କେଚିଦ୍ଧଯଂ ନୀତ୍ଵା ଗତାଃ ପୁରେ
ତେବେ ସେଇ ପ୍ରବଳ ବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣେନାହିଁ, କିଛି ସେନା ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।"
ଵଯଂ ଚ ଧିକ୍କୃତାଃ ସର୍ଵେ ବଲିଭୀ ରାଜସେଵକୈଃ । ଅତ୍ର ପ୍ରମାଣଂ ଭଗଵାନିତି କର୍ତଵ୍ଯ ତାଂ ପ୍ରତି
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ ଚାକରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଛୁ। ଏହି କଥାରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତେଷାଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଦଶନ୍ରୋଷାତ୍ସ୍ଵଦଶନାଞ୍ଜିହ୍ଵଯା ଲେଲିହନ୍ମୁହୁଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶତୃଘ୍ନ ଭୟଙ୍କର ରାଗି ହେଲେ, ରୋଷରେ ବାରମ୍ବାର ନିଜ ଦାନ୍ତକୁ ଜିଭାରେ ଚାଟିଲେ।
ଉଵାଚ ଵୀରୋ ମଦ୍ଵାହଂ ହୃତ୍ଵା କୁତ୍ର ଗମିଷ୍ଯସି । ଇଦାନୀଂ ପାତଯେ ବାଣୈଃ ପୁରଂଜନସମନ୍ଵିତମ୍
ସେ ବୀର କହିଲେ, 'ମୋର ଘୋଡ଼ା ନେଇ ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବ? ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସହର ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାଣରେ ପତିତ କରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୁମତିଂ ପ୍ରାହ କସ୍ଯେଦଂ ପୁଟଭେଦନମ୍ । କୋ ଵର୍ତତେଽସ୍ଯାଧିପତିର୍ଯୋ ମେ ଵାହମଜୀହରତ୍
ଏହିପରି କହି ସେ ସୁମତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଘେରା ଭାଙ୍ଗିବା କାହାର କାମ? ଏଠାରେ କିଏ ପ୍ରଭୁ, କିଏ ମୋର ଘୋଡ଼ା ନେଇଛି?'
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଭୂପତେଃ କୋପସଂଯୁତମ୍ । ଜଗାଦ ମଂତ୍ରୀ ସୁଗିରା ସ୍ଫୁଟାକ୍ଷରସମନ୍ଵିତମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କ ରୋଷରେ ଭରିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୁନିର୍ମଳ ଭାଷାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିଦ୍ଧୀଦଂ କୁଂଡଲଂ ନାମ ନଗରଂ ସୁମନୋହରମ୍ । ଅସ୍ମିନ୍ଵସତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁରଥଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯୋ ବଲୀ
ଜାଣ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ସହରର ନାମ କୁଣ୍ଡଳ। ଏଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସୁରଥ ବସୁଛନ୍ତି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ।
ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରୋ ରାମଚରଣଦ୍ଵଂଦ୍ଵସେଵକଃ । ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ହନୂମାନିଵ ସେଵକଃ
ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ରାମଙ୍କ ଚରଣକୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭାଷାରେ, ହନୁମାନଙ୍କ ପରି ଏକ ସେବକ।
ଚରିତାନ୍ଯସ୍ଯ ଶତଶୋ ଵର୍ତଂତେ ଧର୍ମକାରିଣଃ । ମହାବଲପରୀଵାରଃ ସୁରଥଃ ସର୍ଵଶୋଭନଃ
ତାଙ୍କର ଶତଶଃ ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି; ସୁରଥ ମହାବଳୀ ସେନା ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୋଭାମୟ।
ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଭଵେଦତ୍ର ହୃତଶ୍ଚେଦ୍ଵାହସତ୍ତମଃ । ଅନେକେ ପ୍ରପତିଷ୍ଯଂତି ଵୀରା ରଣଵିଶାରଦାଃ
ଯଦି ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ନେଇଯିବାଯିବେ, ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେବ; ଅନେକ ଶୂରବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହେବେ।
ଏଵମୁକ୍ତଂ ସମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସଚିଵଂ ପ୍ରତି । ଉଵାଚ ପୁନରପ୍ଯେଵଂ ଵଚନଂ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଶତୃଘ୍ନ ପୁନିଥରେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ, ସେ କଥା କହିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। କଥମତ୍ର ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ରାମାଶ୍ଵୋଽନେନ ଚେଦ୍ଧୃତଃ । ନାଯାତି ଯୋଦ୍ଧୁଂ ପ୍ରବଲଂ କଟକଂ ଵୀରସେଵିତମ୍
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: 'ଯଦି ସେ ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ନେଇଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ଆମେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ? ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ଥିବା ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସୁନାହାନ୍ତି।'
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଦୂତଃ ପ୍ରେଷ୍ଯୋ ମହାରାଜ ରାଜାନଂ ପ୍ରତି ଵାଗ୍ମିକଃ । ଯଦ୍ଵାକ୍ଯେନ ସମାଯାତି ବଲେନ ବଲିନାଂ ଵରଃ
ସୁମତି କହିଲେ: 'ମହାରାଜ, ଏହି କାମ ପାଇଁ ଏକ ସୁବକ୍ତା ଦୂତକୁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଯିବା ଉଚିତ। ସେ ତାଙ୍କ କଥାରେ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିରେ, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରକୁ ଆଣିପାରିବ।'
ନୋଚେଦଜ୍ଞାନତୋ ଵାହୋ ଧୃତଃ କେନାପି ମାନିନା । ଅର୍ପଯିଷ୍ଯତି ନଃ ସାଧୁମଶ୍ଵଂ କ୍ରତୁଵରଂ ଶୁଭମ୍
'ନାହିଁଲେ, ଯଦି କୌଣସି ଅବିବେକୀ ଗର୍ବିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଜାଣି ଘୋଡ଼ା ଧରିଥିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମକୁ ଶୁଭ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଫେରାଇଦେବେ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵାତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ବଲୀ । ଅଂଗଦଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଵଚନଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରବଳ ଶତୃଘ୍ନ ବିନୟ ସହିତ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ଯାହି ତ୍ଵଂ ନିକଟସ୍ଥେ ଵୈ ସୁରଥସ୍ଯ ମହାପୁରେ । ଦୂତତ୍ଵେନ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପ୍ରବ୍ରୂହି ନୃପତିଂ ପ୍ରତି
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: 'ତୁମେ ନିକଟରେ ଥିବା ସୁରଥଙ୍କ ମହାନଗରକୁ ଯାଅ; ଦୂତ ଭାବେ ଯାଇ ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହ।'
ତ୍ଵଯା ଧୃତୋ ରାମଵାହୋ ଜ୍ଞାନତୋଽଜ୍ଞାନତୋପି ଵା । ଅର୍ପଯତୁ ନ ଵା ଯାତୁ ପ୍ରଧନଂ ଵୀରସଂଯୁତମ୍
'ତୁମେ ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି ଯେପରି ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଧରିଥିଲେ, ସେ ଆମକୁ ଫେରାଇଦିଅ, ନାହିଁଲେ ତାଙ୍କର ବୀରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସନ୍ତୁ।'
ରାମସ୍ଯ ଦୌତ୍ଯଂ ଲଂକାଯାଂ ରାଵଣଂ ପ୍ରତି ଯତ୍କୃତମ୍ । ତଥୈଵ କୁରୁ ଭୂଯିଷ୍ଠ ବଲସଂଯୁତବୁଦ୍ଧିମନ୍
'ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଯେପରି ଲଙ୍କାରେ ରାବଣଙ୍କ ପାଖରେ ରାମଙ୍କ ଦୂତ୍ୟ କରିଥିଲ, ସେଇପରି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ କର।'
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଂଗଦୋ ଵୀର ଓମିତି ପ୍ରୋଚ୍ଯ ଭୂମିପମ୍ । ଜଗାମ ସଂସଦୋ ମଧ୍ଯେ ଵୀରଶ୍ରେଣିସମନ୍ଵିତେ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୀର ଅଙ୍ଗଦ ରାଜାଙ୍କୁ 'ଓଁ' କହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଏବଂ ବୀରମାନେ ଘେରିଥିବା ସଭା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦଦର୍ଶ ସୁରଥଂ ଭୂପଂ ତୁଲସୀମଂଜରୀଧରମ୍ । ରାମଭଦ୍ରଂ ରସନଯା ବ୍ରୁଵଂତଂ ସେଵକାନ୍ନିଜାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ରାଜା ସୁରଥଙ୍କୁ, ତୁଳସୀ ମଞ୍ଜରୀର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ନିଜ ଦାସମାନେଙ୍କ ସହ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା।
ରାଜାପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ଲଵଗଂ ମନୋହରଵପୁର୍ଧରମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଦୂତଂ ମତ୍ଵାପି ଵାଲିଜଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ରାଜା, ମନୋହର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ବାନରକୁ ଦେଖି, ଯଦିଓ ତାଙ୍କୁ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଦୂତ ଭାବିଲେ, ତଥାପି ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।