ପଶ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ଚ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ବିଭୀଷଣମଥାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯେ ଚାନ୍ଯେ ରାମଭକ୍ତା ଵୈ କଦାପି ନ ପତଂତି ତେ
'ଧ୍ରୁବ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କର ଭକ୍ତ, ସେମାନେ କେବେ ତଳେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।'
ଯେ ରାମନିଂଦକା ଦୁଷ୍ଟାସ୍ତାନି ମେ ଯମକିଂକରାଃ । ତାଡଯିଷ୍ଯଂତି ଲୋହସ୍ଯ ମୁଦ୍ଗରୈଃ ପାଶବନ୍ଧନୈଃ
'ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ରାମଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ଯମଦୂତମାନେ ଲୋହା ମୁଗୁର ଓ ଶୃଙ୍ଖଳ ଦ୍ୱାରା ପିଟିବେ ଓ ବାନ୍ଧିବେ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵାଦ୍ଦେହଦଂଡଂ ନ କୁର୍ଯାଂ ତେ ଦ୍ଵିଜାଧମ । ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛ ମଦାଲୋକାତ୍ତାଡଯିଷ୍ଯାମି ଚାନ୍ଯଥା
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାରୁ, ମୁଁ ତୁମର ଦେହକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ମାରିବିନାହିଁ, ହେ ଦୁଇଥର ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଚାଲିଯାଅ, ନହେଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାଡ଼ିଦେବି।
ଇତ୍ଥମୁକ୍ତଵତି ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଭୂପେ ସୁରଥସଂଜ୍ଞିତେ । ସେଵକା ବାହୁନା ଧୃତ୍ଵା ନିଷ୍କାସଯିତୁମୁଦ୍ଯତାଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସୁରଥ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କର ସେବକମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାହୁଧରି ଧରିଲେ ଏବଂ ବାହାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ତଦା ଯମୋ ନିଜଂ ରୂପଂ ଧୃତ୍ଵା ଲୋକୈକଵଂଦିତମ୍ । ପ୍ରାହ ଭୂପଂ ପ୍ରତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଯାଚସ୍ଵ ହରିସେଵକ
ସେତେବେଳେ ଯମ ନିଜ ପୂଜ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଆମେ ଯାହା ଚାହଁ ମୋତେ ମାଗ।"
ମଯା ପ୍ରଲୋଭିତୋ ଵାଗ୍ଭିର୍ବହ୍ଵୀଭିରପି ସୁଵ୍ରତ । ଚଲିତୋସି ନ ରାମସ୍ଯ ସେଵାଯାଃ ସାଧୁସେଵିତଃ
"ମୁଁ ତୁମକୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ମିଠା କଥାରେ ମନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସେବାରୁ କେବେ ବି ଚଳିଲେ ନାହିଁ।"
ତଦା ପ୍ରୋଵାଚ ଭୂମୀଶୋ ଯମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁତୋଷିତମ୍ । ଉଵାଚ ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋସି ଦେହି ମେ ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ଭୂମିର ନାଥ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: "ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଵର ଦିଅ।"
ତାଵନ୍ମମ ନ ଵୈ ମୃତ୍ଯୁର୍ଯାଵଦ୍ରାମସମାଗମଃ । ନ ଭଯଂ ମେ ଭଵତ୍ତୋ ହି କଦାଚନ ହି ଧର୍ମରାଟ୍
"ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମିଳିବିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ, ଏବଂ ହେ ଧର୍ମରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ କେବେ ବି ମୋତେ ଭୟ ନ ହେଉ।"
ତଦୋଵାଚ ଯମୋ ଭୂପମିଦଂ ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଦୀପ୍ସିତଂ ତଥ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି ରଘୋଃପତିଃ
ତାପରେ ଯମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ହେବ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁଛ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ସେହି ସବୁ ସତ୍ୟ କରିବେ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ହିତୋ ଧର୍ମୋ ଜଗାମ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରଶସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଚରିତଂ ହରିଭକ୍ତିପରାତ୍ମନଃ
ଏପରି କହି ଧର୍ମ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ହରିଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ।
ସ ରାଜା ଧାର୍ମିକୋ ରାମସେଵକଃ ପରଯା ମୁଦା । ଗୃହୀତ୍ଵାଶ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସେଵକାନ୍ହରିସେଵକାନ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ରାମଙ୍କ ସେବକ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରି ସେବକମାନେ, ଅର୍ଥାତ୍ ହରିଙ୍କ ସେବକମାନେ, ଠାରେ କହିଲେ।
ମଯା ଗୃହୀତୋ ଵାହୋଽସୌ ରାଘଵସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ସଜ୍ଜୀ ଭଵଂତୁ ସର୍ଵତ୍ର ଯୂଯଂ ରଣଵିଶାରଦାଃ
"ମୁଁ ରାଘବଙ୍କ, ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଛି; ତୁମେ ସମସ୍ତେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସବୁଠି ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହ।"
ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଭଟା ରାଜ୍ଞୋ ମହାବଲାଃ । ସଜ୍ଜୀଭୂତାଃ କ୍ଷଣାଦେଵ ସଭାଯାଂ ଜଗ୍ମୁରୁତ୍ସୁକାଃ
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କଥାକୁ ଶୁଣି, ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ସେନାମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଆ, ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରାଜ୍ଞୋ ଵୀରା ଦଶସୁତାଶ୍ଚଂପକୋ ମୋହକସ୍ତଥା । ରିପୁଂଜଯୋଽତିଦୁର୍ଵାରଃ ପ୍ରତାପୀବଲମୋଦକଃ
ରାଜାଙ୍କ ଦଶଜଣ ବୀର ପୁଅ — ଚମ୍ପକ, ମୋହକ, ରିପୁଞ୍ଜୟ, ଅତିଦୁର୍ବାର, ପ୍ରତାପୀ, ବଳମୋଦକ,
ହର୍ଯକ୍ଷଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଭୂରିଦେଵଃ ସୁତାପନଃ । ଇତି ରାଜ୍ଞୋ ଦଶ ସୁତାଃ ସଜ୍ଜୀଭୂତା ରଣାଂଗଣେ
ହର୍ୟକ୍ଷ, ସହଦେବ, ଭୂରିଦେବ ଓ ସୁତାପନ — ଏହି ଦଶଜଣ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧ ମାଞ୍ଚରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଯାତୁମିଚ୍ଛାମକୁର୍ଵଂସ୍ତେ ମହୋତ୍ସାହସମନ୍ଵିତାଃ । ରାଜାପି ସ୍ଵରଥଂ ଚିତ୍ରଂ ହେମଶୋଭାଵିନିର୍ମିତମ୍
ସେମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ରାଜା ମଧ୍ୟ ନିଜର ସୁନ୍ଦର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ରଥକୁ ଡାକିଲେ।
ଆହ୍ଵଯାମାସ ସୁଜଵୈର୍ଵାଜିଭିଃ ସମଲଂକୃତମ୍ । ରଣୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯପରୀଵୃତଃ
ସେ ରଥକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୋଗାଇବାକୁ କହିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଆ, ସମସ୍ତ ସେନା ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ସଭାଯାଂ ସେଵକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦିଶନ୍ନାସ୍ତେ ମହୀପତିଃ
ସଭାରେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ସେବକମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ରାମାନୁଜୋ ଵେଗାତ୍ସମାଗତ୍ଯ ସ୍ଵସେଵକାନ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁତ୍ର ଵାହୋଽସୌ ଯାଜ୍ଞିକଃ ସୁମନୋହରଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆସି, ନିଜ ସେବକମାନେକୁ ପଚାରିଲେ, "ସେ ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁଠି ବହୁତ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଏ, କେଉଁଠି ଅଛି?"
ତଦା ତେ ଵଚନଂ ପ୍ରୋଚୁଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସୁମହାବଲାଃ । ନ ଜାନୀମୋ ଭଟାଃ କେଚିଦ୍ଧଯଂ ନୀତ୍ଵା ଗତାଃ ପୁରେ
ତେବେ ସେଇ ପ୍ରବଳ ବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣେନାହିଁ, କିଛି ସେନା ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।"
ଵଯଂ ଚ ଧିକ୍କୃତାଃ ସର୍ଵେ ବଲିଭୀ ରାଜସେଵକୈଃ । ଅତ୍ର ପ୍ରମାଣଂ ଭଗଵାନିତି କର୍ତଵ୍ଯ ତାଂ ପ୍ରତି
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ ଚାକରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଛୁ। ଏହି କଥାରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତେଷାଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଦଶନ୍ରୋଷାତ୍ସ୍ଵଦଶନାଞ୍ଜିହ୍ଵଯା ଲେଲିହନ୍ମୁହୁଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶତୃଘ୍ନ ଭୟଙ୍କର ରାଗି ହେଲେ, ରୋଷରେ ବାରମ୍ବାର ନିଜ ଦାନ୍ତକୁ ଜିଭାରେ ଚାଟିଲେ।
ଉଵାଚ ଵୀରୋ ମଦ୍ଵାହଂ ହୃତ୍ଵା କୁତ୍ର ଗମିଷ୍ଯସି । ଇଦାନୀଂ ପାତଯେ ବାଣୈଃ ପୁରଂଜନସମନ୍ଵିତମ୍
ସେ ବୀର କହିଲେ, 'ମୋର ଘୋଡ଼ା ନେଇ ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବ? ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସହର ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାଣରେ ପତିତ କରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୁମତିଂ ପ୍ରାହ କସ୍ଯେଦଂ ପୁଟଭେଦନମ୍ । କୋ ଵର୍ତତେଽସ୍ଯାଧିପତିର୍ଯୋ ମେ ଵାହମଜୀହରତ୍
ଏହିପରି କହି ସେ ସୁମତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଘେରା ଭାଙ୍ଗିବା କାହାର କାମ? ଏଠାରେ କିଏ ପ୍ରଭୁ, କିଏ ମୋର ଘୋଡ଼ା ନେଇଛି?'
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଭୂପତେଃ କୋପସଂଯୁତମ୍ । ଜଗାଦ ମଂତ୍ରୀ ସୁଗିରା ସ୍ଫୁଟାକ୍ଷରସମନ୍ଵିତମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କ ରୋଷରେ ଭରିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୁନିର୍ମଳ ଭାଷାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିଦ୍ଧୀଦଂ କୁଂଡଲଂ ନାମ ନଗରଂ ସୁମନୋହରମ୍ । ଅସ୍ମିନ୍ଵସତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁରଥଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯୋ ବଲୀ
ଜାଣ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ସହରର ନାମ କୁଣ୍ଡଳ। ଏଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସୁରଥ ବସୁଛନ୍ତି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ।
ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରୋ ରାମଚରଣଦ୍ଵଂଦ୍ଵସେଵକଃ । ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ହନୂମାନିଵ ସେଵକଃ
ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ରାମଙ୍କ ଚରଣକୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭାଷାରେ, ହନୁମାନଙ୍କ ପରି ଏକ ସେବକ।
ଚରିତାନ୍ଯସ୍ଯ ଶତଶୋ ଵର୍ତଂତେ ଧର୍ମକାରିଣଃ । ମହାବଲପରୀଵାରଃ ସୁରଥଃ ସର୍ଵଶୋଭନଃ
ତାଙ୍କର ଶତଶଃ ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି; ସୁରଥ ମହାବଳୀ ସେନା ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୋଭାମୟ।
ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଭଵେଦତ୍ର ହୃତଶ୍ଚେଦ୍ଵାହସତ୍ତମଃ । ଅନେକେ ପ୍ରପତିଷ୍ଯଂତି ଵୀରା ରଣଵିଶାରଦାଃ
ଯଦି ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ନେଇଯିବାଯିବେ, ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେବ; ଅନେକ ଶୂରବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହେବେ।
ଏଵମୁକ୍ତଂ ସମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସଚିଵଂ ପ୍ରତି । ଉଵାଚ ପୁନରପ୍ଯେଵଂ ଵଚନଂ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଶତୃଘ୍ନ ପୁନିଥରେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ, ସେ କଥା କହିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।