ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଵାମନପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋନାମ ଚତ୍ଵାରିଂଶଦଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ, ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦ, 'ବାମନଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ' ନାମକ ଦ୍ୱିଶତି ଚଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ହତ୍ଵାଥ ଯଵନଂ ତତ୍ର ମୁଚୁକୁଂଦେନ ଧୀମତା । ଦତ୍ତ୍ଵା ତସ୍ମୈ ଵରଂ ମୁକ୍ତିଂ ନିଷ୍କ୍ରାଂତୋ ଯଦୁନଂଦନଃ
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ତାହାପରେ ଧୀର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଏଠାରେ ଯବନକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇ, ଯଦୁବଂଶୀ ଚାଲିଗଲେ ।
ହତଂ ଚ ଯଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜରାସଂଧଃ ସୁଦୁର୍ମତିଃ । ଯଯୁଧେ ରାମକୃଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵବଲେନ ସମାଵୃତଃ
ଯବନଙ୍କୁ ମାରାଯାଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଜରାସନ୍ଧ ନିଜ ସେନା ସହିତ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲା।
କୃଷ୍ଣେନ ନିହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ସ ପପାତ ମହୀପୃଷ୍ଠେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ମଗଧାଧିପଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୁଷ୍ଟର ସମସ୍ତ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଲା; ମଗଧର ରାଜା ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
ଚିରେଣ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସଂଜ୍ଞାଂ ତୁ ଵିହ୍ଵଲାଂଗୋ ଭଯାତୁରଃ । ନ ଶଶାକ ରଣେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ରାମେଣ ମଗଧେଶ୍ଵରଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରିଲେ, ଭୟରେ ଦେହ କମ୍ପିଥିଲା; ମଗଧରେଶ୍ୱର ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଵିମୁଖଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵତ୍ତୂର୍ଣଂ ହତଶେଷବଲାନୁଗଃ । ଅଜେଯାଵିତି ତୌ ମତ୍ଵା ରାମକୃଷ୍ଣୌ ମହାବଲୌ
ସେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ବଞ୍ଚିଥିବା ସେନା ଅଂଶ ସହିତ; ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଜୟ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ତଯୋର୍ଵିରୋଧଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଥ ନଗରୀଂ ସ୍ଵାଂ ଵିଵେଶ ହ । ଅଥ ତୌ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ତନଯୌ ସହ ସେନଯା
ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି, ଜରାସନ୍ଧ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏପରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇଁ ପୁଅ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ
ମଥୁରାଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ନଗରୀଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ଦ୍ଵାରିକାଂ ପୁରୀମ୍ । ଇଂଦ୍ରେଣ ପ୍ରେଷିତୋ ଵାଯୁଃ ସଭାଂ ତତ୍ର ଦିଵୌକସାମ୍
ମଥୁରା ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଗବାନ ବାୟୁଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ପଠାଇଲେ।
କୃଷ୍ଣାଯ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ଵଜ୍ରଵୈଡୂର୍ଯରଚିତାଂ ବହ୍ଵାସନଵିଚିତ୍ରିତାମ୍
ସେଠାରେ ଭିଷ୍ମକ ଭଲପାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ବହୁ ଆସନ ଓ ହୀରା, ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିରେ ସଜିଥିବା ଏକ ସଭା ଦେଇଲେ।
ନାନାରତ୍ନମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଚ୍ଛତ୍ରୈର୍ଵିରାଜିତାମ୍ । ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରମ୍ଯାଂ ତୁ ସଭାମୁଗ୍ରସେନାଦଯୋ ନୃପାଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ମଣି ଓ ସୁନାର ଛତାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ରମ୍ୟ ସଭା ପାଇଁ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ
ମୋଦଂତେ ନୈଗମୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦିଵି ଦେଵଗଣା ଇଵ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶସଂଭୂତୋ ରୈଵତୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ
ନଗରବାସୀମାନେ ସହ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏକ ରାଜା ଥିଲେ ରୈବତ।
କନ୍ଯାଂ ଦୁହିତରଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍ । ରାମାଯ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ରେଵତୀ ନାମ ନାମତଃ
ସେ ନିଜ ଝିଅ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ରେବତୀକୁ ଭଲପାଇ ରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ।
ଉପଯେମେ ଵିଧାନେନ ସ ରାମସ୍ତାଂ ଚ ରେଵତୀମ୍ । ରମଯାମାସ ଚ ତଯା ଶଚ୍ଯା ଇଵ ସୁରେଶ୍ଵରଃ
ରାମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଓ ଶଚୀଙ୍କୁ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ରେବତୀ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଵିଦର୍ଭରାଜୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମକୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ । ବଭୂଵୁସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ରୁକ୍ମପ୍ରଭୃତଯଃ ଶୁଭାଃ
ବିଦର୍ଭର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଭୀଷ୍ମକ ନାମକ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ରୁକ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ପୁଅମାନେ ଥିଲେ।
ତେଷାମଵରଜା କନ୍ଯା ରୁକ୍ମିଣୀ ଵରଵର୍ଣିନୀ । କମଲାଂଶେନ ସଂଭୂତା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଝିଅ ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ଅତି ଉତ୍ତମ ଚର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ରାଘଵତ୍ଵେଭଵତ୍ସୀତା ରୁକ୍ମିଣୀ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମନି । ଅନ୍ଯେଷ୍ଵେଵାଵତାରେଷୁ ଵିଷ୍ଣୋରେଷା ସହାଯିନୀ
ରାମ ଅବତାରରେ ସେ ଥିଲେ ସୀତା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ; ଅନ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ଭିତରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟିନୀ।
ହିରଣ୍ଯକ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୌ ସଂଭୂତୌ ଦ୍ଵାପରେ ପୁନଃ । ଶିଶୁପାଲୋ ଦଂତଵକ୍ତ୍ର ଇତି ନାମ ସମନ୍ଵିତୌ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଦ୍ୱାପରରେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଦନ୍ତବକ୍ର ନାମ ହେଲେ।
ଚୈଦ୍ଯାନ୍ଵଯେ ସମୁଦ୍ଭୂତୌ ମହାବଲପରାକ୍ରମୌ । ରୁକ୍ମିଣୀ ଶିଶୁପାଲାଯ ଦାତୁମୈଚ୍ଛତ୍ତଦାତ୍ମଜଃ
ସେମାନେ ଚେଦି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ; ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ବାପା ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତଂ ନେଚ୍ଛତୀ ପତିଂ ସା ତୁ ଶିଶୁପାଲଂ ଶୁଭାନନା । ବାଲ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁମନୁରକ୍ତା ଦୃଢଵ୍ରତା
କିନ୍ତୁ ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାରୁ ସେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଲପାଇଥିଲେ।
ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ସୁରାଣାମର୍ଚନଂ ସଦା । ଚକାର ରୁକ୍ମିଣୀ କନ୍ଯା ଦାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଭାବି, ରୁକ୍ମିଣୀ ସଦା ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଉଥିଲେ।
ଵ୍ରତଚର୍ଯାପରାଭୂତ୍ଵା ଧ୍ଯାଯଂତୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ଆତ୍ମେଶଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ଭର୍ତାରମୁଵାସ ପିତୃମଂଦିରେ
ଉପବାସ ଓ ନିୟମରେ ଲଗି ରହି, ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହି, ଆତ୍ମାର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ।
କର୍ତ୍ତୁଂ ତାଂ ଶିଶୁପାଲାଯ ଵିଵାହଂ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମଃ । ଚକାର ଯତ୍ନଂ ପୁତ୍ରେଣ ରୁକ୍ମିଣା ସଵିଧୀମତା
ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ରୁକ୍ମି ସହିତ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ସହ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ।
ପୁରୋହିତସୁତଂ ଵିପ୍ରଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ରୁକ୍ମିଣୀ । ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ସ ତୂର୍ଣଂ ଦ୍ଵାରକାଂ ଯଯୌ
ରୁକ୍ମିଣୀ ନିଜ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ପସନ୍ଦର ସ୍ୱାମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସମେତ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂ ରାମଂ ଚ ତାଭ୍ଯାଂ ଵିଧିଵଦର୍ଚିତଃ । ଏକାଂତେ ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟ ରୁକ୍ମିଣୀଭାଷିତଂ ତଯୋଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଭେଟି, ଉଚିତ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ ରୁକ୍ମିଣୀ କହିଥିବା ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାମକୃଷ୍ଣୌ ତୁ ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ଧୀମତା । ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରସଂପୂର୍ଣଂ ରଥମାକାଶଗଂ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ରଥରେ ରଖିଲେ।
ଆରୁହ୍ଯ ସୂତମୁଖ୍ଯେନ ଦାରୁକେଣ ମହାତ୍ମନା । ଵିଦର୍ଭନଗରୀଂ ତୂର୍ଣଂ ଜଗ୍ମତୁଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ
ମହାତ୍ମା ଦାରୁକ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାରଥିଙ୍କ ସହିତ ରଥରେ ଚଢି, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ପରମ ପୁରୁଷ ତୁରନ୍ତ ବିଦର୍ଭ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜାନଃ ସର୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵିଵାହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗତାଃ । ଜରାସଂଧମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଶିଶୁପାଲସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସମସ୍ତ ଦେଶର ରାଜାମାନେ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନୁଦ୍ଵାହସମଯେ ରୁକ୍ମିଣୀ ରୁକ୍ମଭୂଷଣା । ଦୁର୍ଗାଂ ନିଃସୃତାର୍ଚଯିତୁଂ ସଖୀଭିର୍ନଗରାଦ୍ବହିଃ
ସେଇ ବିବାହ ସମୟରେ, ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀ, ସହେଳୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ପାଇଁ ନଗର ଛାଡି ବାହାରିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଦେଵକୀସୁତଃ । ରଥସ୍ଥାଂ ତାଂ ଚ ଜଗ୍ରାହ ବଲଵାନ୍ମଧୁସୂଦନଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁସୂଦନ ଆସି, ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।
ସହସା ରଥମାରୋପ୍ଯ ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ସ୍ଵମାଲଯମ୍ । ତତଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟା ଜରାସଂଧମୁଖା ନୃପାଃ
ହଠାତ୍ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ; ତାପରେ ଜରାସନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।