ହସଂତଂ ତଂ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ହସନେ କାରଣଂ କିମୁ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଯଥା ସ୍ଯାନ୍ମନସଃ ସୁଖମ୍
ରାଜା ହସୁଥିବା ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମହାରାଜ, କାହିଁକି ଏମିତି ହସିଲେ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଯାହାରୁ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଇବ।'
ତତୋ ମୁନିର୍ନୃପଂ ପ୍ରାହ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଧିଯାଯୁତଃ । ଯଦହଂ ତେଽଭିଧାସ୍ଯାମି ସ୍ମିତେ କାରଣମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ମୁନି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋ ହସର ଠିକ୍ କାରଣ ଏବେ ଶୁଣ।'
ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ହରେଃ କୀର୍ତିଂ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ । କୋ ହରିଃ କସ୍ଯ ଵା କୀର୍ତିଃ ସର୍ଵେ କର୍ମଵଶା ନରାଃ
'ତୁମେ କହିଲ, “ମୋ ସାମ୍ନାରେ ହରିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି କହନ୍ତୁ।” କିଏ ହରି? କାହାର କୀର୍ତ୍ତି? ସମସ୍ତେ କର୍ମର ଅନୁସାରୀ।'
କର୍ମଣା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗଃ କର୍ମଣା ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । କର୍ମଣୈଵ ଭଵେତ୍ସର୍ଵଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିକଂ ବହୁ
'କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ; କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ, ପୁଅ, ପଉତି ଓ ଅନେକ ଜିନିଷ ମିଳେ।'
ଶକ୍ରଃ ଶତଂ କ୍ରତୂନାଂ ତୁ କୃତ୍ଵାଗାତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାପି କର୍ମଣା ଲୋକଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସତ୍ଯାଖ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍
'ଇନ୍ଦ୍ର ଶତ କ୍ରତୁ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ନାମକ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୋକକୁ ପାଇଲେ।'
ଅନେକେ କର୍ମଣା ସିଦ୍ଧା ମରୁଦାଦଯ ଈଶିନଃ । କୁର୍ଵନ୍ତି ଭୋଗସୌଖ୍ଯଂ ଚ ଅପ୍ସରୋଗଣସେଵିତାଃ
'ଅନେକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମରୁତ ଆଦି ଦେବତାମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଭୋଗ ଓ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।'
ତସ୍ମାତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ଯଜ୍ଞାଦୀନ୍ଯଜସ୍ଵ କିଲ ଦେଵତାଃ । ଯଥା ତେ ଵିମଲାକୀର୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ମହୀତଲେ
'ସେଥିପାଇଁ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମ କର, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ଯାହାରୁ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ନିର୍ମଳ ହେବ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୋପକ୍ଷୁଭିତମାନସଃ । ଉଵାଚ ରାମୈକମନା ଵିପ୍ରଂ କର୍ମଵିଶାରଦମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ମନ ରେଷରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ରାମ ଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମା ବ୍ରୂହି କର୍ମଣୋ ଵାର୍ତାଂ କ୍ଷଯିଷ୍ଣୁଫଲଦାଯିନୀମ୍ । ଗଚ୍ଛ ମନ୍ନଗରୋପାଂତାଦ୍ବହିର୍ଲୋକଵିଗର୍ହିତଃ
'ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏହି କ୍ଷଣିକ ଫଳ ଦେଇଥିବା କର୍ମର କଥା କହିବା ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ସହରର ସୀମା ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ଯାଅ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ।'
ଇଂଦ୍ରଃ ପତିଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ପତିଷ୍ଯତ୍ଯପି ପଦ୍ମଜଃ । ନ ପତିଷ୍ଯଂତି ମନୁଜା ରାମସ୍ଯ ଭଜନୋତ୍ସୁକାଃ
'ଇନ୍ଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ତଳେ ପଡ଼ିବେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତଳେ ପଡ଼ିବେ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଭଜିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ସେମାନେ କେବେ ତଳେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।'
ପଶ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ଚ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ବିଭୀଷଣମଥାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯେ ଚାନ୍ଯେ ରାମଭକ୍ତା ଵୈ କଦାପି ନ ପତଂତି ତେ
'ଧ୍ରୁବ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କର ଭକ୍ତ, ସେମାନେ କେବେ ତଳେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।'
ଯେ ରାମନିଂଦକା ଦୁଷ୍ଟାସ୍ତାନି ମେ ଯମକିଂକରାଃ । ତାଡଯିଷ୍ଯଂତି ଲୋହସ୍ଯ ମୁଦ୍ଗରୈଃ ପାଶବନ୍ଧନୈଃ
'ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ରାମଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ଯମଦୂତମାନେ ଲୋହା ମୁଗୁର ଓ ଶୃଙ୍ଖଳ ଦ୍ୱାରା ପିଟିବେ ଓ ବାନ୍ଧିବେ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵାଦ୍ଦେହଦଂଡଂ ନ କୁର୍ଯାଂ ତେ ଦ୍ଵିଜାଧମ । ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛ ମଦାଲୋକାତ୍ତାଡଯିଷ୍ଯାମି ଚାନ୍ଯଥା
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାରୁ, ମୁଁ ତୁମର ଦେହକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ମାରିବିନାହିଁ, ହେ ଦୁଇଥର ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଚାଲିଯାଅ, ନହେଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାଡ଼ିଦେବି।
ଇତ୍ଥମୁକ୍ତଵତି ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଭୂପେ ସୁରଥସଂଜ୍ଞିତେ । ସେଵକା ବାହୁନା ଧୃତ୍ଵା ନିଷ୍କାସଯିତୁମୁଦ୍ଯତାଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସୁରଥ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କର ସେବକମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାହୁଧରି ଧରିଲେ ଏବଂ ବାହାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ତଦା ଯମୋ ନିଜଂ ରୂପଂ ଧୃତ୍ଵା ଲୋକୈକଵଂଦିତମ୍ । ପ୍ରାହ ଭୂପଂ ପ୍ରତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଯାଚସ୍ଵ ହରିସେଵକ
ସେତେବେଳେ ଯମ ନିଜ ପୂଜ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଆମେ ଯାହା ଚାହଁ ମୋତେ ମାଗ।"
ମଯା ପ୍ରଲୋଭିତୋ ଵାଗ୍ଭିର୍ବହ୍ଵୀଭିରପି ସୁଵ୍ରତ । ଚଲିତୋସି ନ ରାମସ୍ଯ ସେଵାଯାଃ ସାଧୁସେଵିତଃ
"ମୁଁ ତୁମକୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ମିଠା କଥାରେ ମନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସେବାରୁ କେବେ ବି ଚଳିଲେ ନାହିଁ।"
ତଦା ପ୍ରୋଵାଚ ଭୂମୀଶୋ ଯମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁତୋଷିତମ୍ । ଉଵାଚ ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋସି ଦେହି ମେ ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ଭୂମିର ନାଥ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: "ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଵର ଦିଅ।"
ତାଵନ୍ମମ ନ ଵୈ ମୃତ୍ଯୁର୍ଯାଵଦ୍ରାମସମାଗମଃ । ନ ଭଯଂ ମେ ଭଵତ୍ତୋ ହି କଦାଚନ ହି ଧର୍ମରାଟ୍
"ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମିଳିବିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ, ଏବଂ ହେ ଧର୍ମରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ କେବେ ବି ମୋତେ ଭୟ ନ ହେଉ।"
ତଦୋଵାଚ ଯମୋ ଭୂପମିଦଂ ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଦୀପ୍ସିତଂ ତଥ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି ରଘୋଃପତିଃ
ତାପରେ ଯମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ହେବ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁଛ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ସେହି ସବୁ ସତ୍ୟ କରିବେ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ହିତୋ ଧର୍ମୋ ଜଗାମ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରଶସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଚରିତଂ ହରିଭକ୍ତିପରାତ୍ମନଃ
ଏପରି କହି ଧର୍ମ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ହରିଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ।
ସ ରାଜା ଧାର୍ମିକୋ ରାମସେଵକଃ ପରଯା ମୁଦା । ଗୃହୀତ୍ଵାଶ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସେଵକାନ୍ହରିସେଵକାନ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ରାମଙ୍କ ସେବକ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରି ସେବକମାନେ, ଅର୍ଥାତ୍ ହରିଙ୍କ ସେବକମାନେ, ଠାରେ କହିଲେ।
ମଯା ଗୃହୀତୋ ଵାହୋଽସୌ ରାଘଵସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ସଜ୍ଜୀ ଭଵଂତୁ ସର୍ଵତ୍ର ଯୂଯଂ ରଣଵିଶାରଦାଃ
"ମୁଁ ରାଘବଙ୍କ, ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଛି; ତୁମେ ସମସ୍ତେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସବୁଠି ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହ।"
ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଭଟା ରାଜ୍ଞୋ ମହାବଲାଃ । ସଜ୍ଜୀଭୂତାଃ କ୍ଷଣାଦେଵ ସଭାଯାଂ ଜଗ୍ମୁରୁତ୍ସୁକାଃ
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କଥାକୁ ଶୁଣି, ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ସେନାମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଆ, ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରାଜ୍ଞୋ ଵୀରା ଦଶସୁତାଶ୍ଚଂପକୋ ମୋହକସ୍ତଥା । ରିପୁଂଜଯୋଽତିଦୁର୍ଵାରଃ ପ୍ରତାପୀବଲମୋଦକଃ
ରାଜାଙ୍କ ଦଶଜଣ ବୀର ପୁଅ — ଚମ୍ପକ, ମୋହକ, ରିପୁଞ୍ଜୟ, ଅତିଦୁର୍ବାର, ପ୍ରତାପୀ, ବଳମୋଦକ,
ହର୍ଯକ୍ଷଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଭୂରିଦେଵଃ ସୁତାପନଃ । ଇତି ରାଜ୍ଞୋ ଦଶ ସୁତାଃ ସଜ୍ଜୀଭୂତା ରଣାଂଗଣେ
ହର୍ୟକ୍ଷ, ସହଦେବ, ଭୂରିଦେବ ଓ ସୁତାପନ — ଏହି ଦଶଜଣ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧ ମାଞ୍ଚରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଯାତୁମିଚ୍ଛାମକୁର୍ଵଂସ୍ତେ ମହୋତ୍ସାହସମନ୍ଵିତାଃ । ରାଜାପି ସ୍ଵରଥଂ ଚିତ୍ରଂ ହେମଶୋଭାଵିନିର୍ମିତମ୍
ସେମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ରାଜା ମଧ୍ୟ ନିଜର ସୁନ୍ଦର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ରଥକୁ ଡାକିଲେ।
ଆହ୍ଵଯାମାସ ସୁଜଵୈର୍ଵାଜିଭିଃ ସମଲଂକୃତମ୍ । ରଣୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯପରୀଵୃତଃ
ସେ ରଥକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୋଗାଇବାକୁ କହିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଆ, ସମସ୍ତ ସେନା ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ସଭାଯାଂ ସେଵକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦିଶନ୍ନାସ୍ତେ ମହୀପତିଃ
ସଭାରେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ସେବକମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ରାମାନୁଜୋ ଵେଗାତ୍ସମାଗତ୍ଯ ସ୍ଵସେଵକାନ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁତ୍ର ଵାହୋଽସୌ ଯାଜ୍ଞିକଃ ସୁମନୋହରଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆସି, ନିଜ ସେବକମାନେକୁ ପଚାରିଲେ, "ସେ ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁଠି ବହୁତ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଏ, କେଉଁଠି ଅଛି?"
ତଦା ତେ ଵଚନଂ ପ୍ରୋଚୁଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସୁମହାବଲାଃ । ନ ଜାନୀମୋ ଭଟାଃ କେଚିଦ୍ଧଯଂ ନୀତ୍ଵା ଗତାଃ ପୁରେ
ତେବେ ସେଇ ପ୍ରବଳ ବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣେନାହିଁ, କିଛି ସେନା ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।"