ଅନେନ ସୁମହାଁଲ୍ଲାଭୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ତୁ ମେ ମତମ୍ । ଯଦ୍ରାମଚରଣୌ ପ୍ରେକ୍ଷେ ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ରାଦିଦୁର୍ଲ୍ଲଭୌ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ମତରେ, ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଲାଭ ହେବ; କାରଣ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିପାରିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ସ ଏଵ ଧନ୍ଯଃ ସ୍ଵଜନଃ ପୁତ୍ରୋ ଵା ବାଂଧଵୋଽଥଵା । ପଶୁର୍ଵା ଵାହନଂ ଵାପି ରାମାପ୍ତିର୍ଯେନ ସଂଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କ କୃପା ମିଳେ, ସେଠି କିଏ ନିଜ ଲୋକ, ପୁଅ, ବାନ୍ଧବ, ପଶୁ କିମ୍ବା ଯାନ୍ତ୍ର ଯେଉଁହେଉ, ସେଠି ସେଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା କ୍ରତ୍ଵଶ୍ଵଂ ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରେଣ ଶୋଭିତମ୍ । ବଧ୍ନଂତୁ ଵାଜିଶାଲାଯାଂ କାମଵେଗଂ ମନୋରମମ୍
ସେଉଁଥିରୁ, ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରି, ତାହାକୁ ଘୋଡ଼ା ଶାଳାରେ, ଅତି ଦ୍ରୁତ ଓ ମନୋହର ଘୋଡ଼ାକୁ ବାନ୍ଧ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଵାହଂ ରାମସ୍ଯ ଶୋଭିତମ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତରସା ରାଜ୍ଞେ ଦଦୁଃ ସର୍ଵଂ ଶୁଭାଂଗିନମ୍
ଏହିପରି ଆଦେଶ ପାଇ, ସେମାନେ ଯାଇ ରାମଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦ୍ରୁତ ଧରି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଆସିଲେ।
ରାଜା ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଦା ଚାଶ୍ଵଂ ରାମସ୍ଯ ଦନୁଜାର୍ଦନଃ । ସେଵକାନ୍ପ୍ରାହ ବଲିନୋ ଧର୍ମକୃତ୍ଯଵିଚକ୍ଷଣଃ
ରାଜା, ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ଦାନବନାଶକ ଘୋଡ଼ା ପାଇ, ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେବକମାନେଂକୁ କହିଲେ।
ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସଃ । ନ ତସ୍ଯ ଵିଷଯେ କଶ୍ଚିତ୍ପରଦାରରତୋ ନରଃ
ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି କଥା ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ: ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କେହି ଅନ୍ୟର ଜନାନୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖେନାହାନ୍ତି।
ନ ପରଦ୍ରଵ୍ଯନିରତୋ ନ ଚ କାମେଷୁ ଲଂପଟଃ । ନ ଜିହ୍ଵାଭିରତୋନ୍ମାର୍ଗେ କୀର୍ତ୍ତଯେଦ୍ରାମକୀର୍ତନାତ୍
କେହି ଅନ୍ୟର ଧନରେ ଆସକ୍ତି ରଖେନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲିନ ନୁହଁନ୍ତି; କେହି ମିଛପଥରେ ଯାଇ ଦୁଷ୍ପ୍ରଚାର କରେନାହାନ୍ତି, କାରଣ ରାମଙ୍କ ମହିମା ସବୁଠାରେ ପ୍ରଚାରିତ।
ଯଃ ସେଵକାନ୍ନୃପୋ ଵକ୍ତି ଯୂଯଂ ସେଵାର୍ଥମାଗତାଃ । କଥଯଂତୁ ଭଵଚ୍ଚେଷ୍ଟାଂ ଧର୍ମକର୍ମଵିଶାରଦାଃ
ରାଜା ତାଙ୍କ ସେବକମାନେଂକୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଛ; ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ତୁମର ଆଚରଣ କହନ୍ତୁ।'
ଏକପତ୍ନୀଵ୍ରତଧରା ନ ପରଦ୍ରଵ୍ଯଲୋଲୁପାଃ । ପରାପଵାଦାନିରତା ନ ଚ ଵେଦୋତ୍ପଥଂ ଗତାଃ
ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ପତ୍ନୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ, ଅନ୍ୟର ଧନ ପ୍ରତି ଲୋଭ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟର ନିନ୍ଦା କରନ୍ତିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ବେଦର ପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଇନାହାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀରାମସ୍ମରଣାଦୀନି କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଭଟାଃ । ତାନହଂ ରାମସେଵାର୍ଥଂ ରକ୍ଷାମ୍ଯଂତକ କୋପଵାନ୍
ସେ ସେନାମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏମାନେ ରାମଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ, ଯଦିଓ ଯମ ରୁଷ୍ଟ ହେଉ, ମୁଁ ସେମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରେ।
ଏତଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମାଣୋ ଯେ ନରାଃ ପାପସଂଯୁତାଃ । ତାନହଂ ଵିଷଯେ ମହ୍ଯଂ ଵାସଯାମି ନ ଦୁର୍ମତୀନ୍
ଏହି ଧର୍ମ ପ୍ରତିକୂଳ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅପରାଧରେ ଲିନ, ମୁଁ ସେମାନେଂକୁ ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ଦିଏନାହିଁ—ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର।
ତସ୍ଯ ଦେଶେ ନ ପାପିଷ୍ଠାଃ ପାପଂ କୁର୍ଵଂତି ମାନସେ । ହରିଧ୍ଯାନହତାଶେଷ ପାତକାମୋଦସଂଯୁତାଃ
ତାଙ୍କ ଦେଶରେ ସବୁଠାରୁ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରନ୍ତିନାହାନ୍ତି; ହରିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାନ୍ତି।
ଯଦୈଵମଭଵଦ୍ଦେଶୋ ରାଜା ଧର୍ମେଣ ସଂଯୁତଃ । ତଦା ତତ୍ସ୍ଥା ନରାଃ ସର୍ଵେ ମୃତା ଗଚ୍ଛଂତି ନିର୍ଵୃତିମ୍
ଯେତେବେଳେ ଦେଶ ଏପରି ହେଲା, ଏବଂ ରାଜା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ।
ଯମାନୁଚରନିର୍ଵେଶୋ ନାଭଵତ୍ସୌରଥେ ପୁରେ । ତଦା ଯମୋ ମୁନେରୂପଂ ଧୃତ୍ଵା ପ୍ରାଗାନ୍ମହୀଶ୍ଵରମ୍
ସୁରଥଙ୍କ ସହରରେ ଯମର ଦୂତମାନେ ତଦନ୍ତ କରୁନଥିଲେ; ତାପରେ ଯମ, ଏକ ମୁନି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୂପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଵଲ୍କଲାଂବରଧାରୀ ଚ ଜଟାଶୋଭିତଶୀର୍ଷକଃ । ସୁରଥଂ ତୁ ସଭାମଧ୍ଯେ ଦଦର୍ଶ ହରିସେଵକମ୍
ବାଉଳ ଚେରା ପିନ୍ଧି, ଜଟାରେ ମୁଣ୍ଡ ଶୋଭିତ, ସେ ହରିଙ୍କର ସେବକ ସୁରଥଙ୍କୁ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ।
ତୁଲସୀମସ୍ତକେ ଯସ୍ଯ ଵାଚି ନାମ ହରେଃ ପରମ୍ । ଧର୍ମକର୍ମରତାଂ ଵାର୍ତ୍ତାଂ ଶ୍ରାଵଯଂତଂ ନିଜାଞ୍ଜନାନ୍
ଯାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀ ରହିଛି, ମୁଁହରେ ହରିଙ୍କର ପବିତ୍ର ନାମ ରହିଛି, ନିଜ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଧର୍ମ କାମ୍ୟ କଥା କହୁଥିଲେ।
ତଦା ମୁନିଂ ନୃପୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତପୋମୂର୍ତିମିଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ଵଵଂଦେ ଚରଣୌ ତସ୍ଯ ପାଦ୍ଯାଦିକମଥାକରୋତ୍
ସେ ସମୟରେ, ରାଜା ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ତପୋମୟ ଦେହ ଭାବି, ପାଦେ ପଡ଼ି ଶିର ନମାଇଲେ ଓ ପାଦ୍ୟ ଆଦି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ଵିଶ୍ରାଂତଂ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ନୃପାଗ୍ରଣୀଃ । ଧନ୍ଯମଦ୍ଯ ଜନୁର୍ମହ୍ଯଂ ଧନ୍ଯମଦ୍ଯ ଗୃହଂ ମମ
ମୁନିଜୀ ସୁଖରେ ବସି ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା କହିଲେ, 'ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ଧନ୍ୟ, ଆଜି ମୋ ଘର ଧନ୍ୟ ହେଲା।'
କଥାଃ କଥଯତାନ୍ମହ୍ଯଂ ରାମସ୍ଯ ଵିଵିଧା ଵରାଃ । ଯାଃ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପାପହାନିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ପଦେ ପଦେ
'ମୋତେ ରାମଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହନ୍ତୁ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।'
ଇତ୍ଥମୁକ୍ତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜହାସ ସ ମୁନିର୍ଭୃଶମ୍ । ଦଂତାନ୍ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତାଲାସ୍ଫାଲିତପାଣିକଃ
ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ସେ ମୁନି ହସିଲେ, ସମସ୍ତ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ହାତ ତାଳି ମାଡ଼ି ଅନନ୍ଦ କଲେ।
ହସଂତଂ ତଂ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ହସନେ କାରଣଂ କିମୁ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଯଥା ସ୍ଯାନ୍ମନସଃ ସୁଖମ୍
ରାଜା ହସୁଥିବା ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମହାରାଜ, କାହିଁକି ଏମିତି ହସିଲେ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଯାହାରୁ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଇବ।'
ତତୋ ମୁନିର୍ନୃପଂ ପ୍ରାହ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଧିଯାଯୁତଃ । ଯଦହଂ ତେଽଭିଧାସ୍ଯାମି ସ୍ମିତେ କାରଣମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ମୁନି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋ ହସର ଠିକ୍ କାରଣ ଏବେ ଶୁଣ।'
ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ହରେଃ କୀର୍ତିଂ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ । କୋ ହରିଃ କସ୍ଯ ଵା କୀର୍ତିଃ ସର୍ଵେ କର୍ମଵଶା ନରାଃ
'ତୁମେ କହିଲ, “ମୋ ସାମ୍ନାରେ ହରିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି କହନ୍ତୁ।” କିଏ ହରି? କାହାର କୀର୍ତ୍ତି? ସମସ୍ତେ କର୍ମର ଅନୁସାରୀ।'
କର୍ମଣା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗଃ କର୍ମଣା ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । କର୍ମଣୈଵ ଭଵେତ୍ସର୍ଵଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିକଂ ବହୁ
'କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ; କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ, ପୁଅ, ପଉତି ଓ ଅନେକ ଜିନିଷ ମିଳେ।'
ଶକ୍ରଃ ଶତଂ କ୍ରତୂନାଂ ତୁ କୃତ୍ଵାଗାତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାପି କର୍ମଣା ଲୋକଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସତ୍ଯାଖ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍
'ଇନ୍ଦ୍ର ଶତ କ୍ରତୁ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ନାମକ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୋକକୁ ପାଇଲେ।'
ଅନେକେ କର୍ମଣା ସିଦ୍ଧା ମରୁଦାଦଯ ଈଶିନଃ । କୁର୍ଵନ୍ତି ଭୋଗସୌଖ୍ଯଂ ଚ ଅପ୍ସରୋଗଣସେଵିତାଃ
'ଅନେକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମରୁତ ଆଦି ଦେବତାମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଭୋଗ ଓ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।'
ତସ୍ମାତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ଯଜ୍ଞାଦୀନ୍ଯଜସ୍ଵ କିଲ ଦେଵତାଃ । ଯଥା ତେ ଵିମଲାକୀର୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ମହୀତଲେ
'ସେଥିପାଇଁ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମ କର, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ଯାହାରୁ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ନିର୍ମଳ ହେବ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୋପକ୍ଷୁଭିତମାନସଃ । ଉଵାଚ ରାମୈକମନା ଵିପ୍ରଂ କର୍ମଵିଶାରଦମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ମନ ରେଷରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ରାମ ଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମା ବ୍ରୂହି କର୍ମଣୋ ଵାର୍ତାଂ କ୍ଷଯିଷ୍ଣୁଫଲଦାଯିନୀମ୍ । ଗଚ୍ଛ ମନ୍ନଗରୋପାଂତାଦ୍ବହିର୍ଲୋକଵିଗର୍ହିତଃ
'ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏହି କ୍ଷଣିକ ଫଳ ଦେଇଥିବା କର୍ମର କଥା କହିବା ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ସହରର ସୀମା ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ଯାଅ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ।'
ଇଂଦ୍ରଃ ପତିଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ପତିଷ୍ଯତ୍ଯପି ପଦ୍ମଜଃ । ନ ପତିଷ୍ଯଂତି ମନୁଜା ରାମସ୍ଯ ଭଜନୋତ୍ସୁକାଃ
'ଇନ୍ଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ତଳେ ପଡ଼ିବେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତଳେ ପଡ଼ିବେ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଭଜିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ସେମାନେ କେବେ ତଳେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।'