କିଂ ଵର୍ଣଯାମି ରାମସ୍ଯ ସେଵକଂ ସୁରଥଂ ଵରମ୍ । ଯସ୍ଯାଶେଷଗୁଣା ଭୂମୌ ଵିସ୍ତୃତାଃ ପାଵଯଂତ୍ଯଘମ୍
ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଭକ୍ତ ସୁରଥଙ୍କୁ, ଯାଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣ ଭୂମିରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ, ପାପକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ସେଵକାସ୍ତସ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ପର୍ଯଟଂତଃ କଦାଚନ । ଅପଶ୍ଯନ୍ହଯମେଧସ୍ଯ ହଯଂ ଚଂଦନଚର୍ଚିତମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କ ସେବକମାନେ କେବେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ହଯପତ୍ରମଲୋକଯନ୍ । ସ୍ପଷ୍ଟାକ୍ଷରସମାଯୁକ୍ତଂ ଚଂଦନାଦିକଚର୍ଚିତମ୍
ସେମାନେ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଘୋଡ଼ାର ଝଣ୍ଡାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ଲିଖା ଓ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଲେପିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାମେଣ ସଂମୁକ୍ତଂ ହଯଂ ନେତ୍ରମନୋହରମ୍ । ହୃଷ୍ଟା ରାଜ୍ଞେ ସଭାସ୍ଥାଯ କଥଯାମାସୁରୁତ୍ସୁକାଃ
ଏହା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ମନମୋହନ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କ ସଭାକୁ ଯାଇ, ଉତ୍ସୁକତାରେ ଖବର ଦେଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍ନଯୋଧ୍ଯାନଗରୀପତିସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ରାଘଵଃ । ହଯମେଧକ୍ରତୋର୍ଯୋଗ୍ଯୋ ହଯୋ ମୁକ୍ତଃ ପରିଭ୍ରମନ୍
‘ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଘୋଡ଼ା ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ରାଘବଙ୍କର, ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଘୁରୁଛି।’
ସ ତେ ପୁରସ୍ଯ ନିକଟେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସେଵକସଂଯୁତଃ । ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ମହାରାଜ ହଯଂ ତଂ ସୁମନୋହରମ୍
ସେ ଘୋଡ଼ା, ସେବକମାନେ ସହିତ, ଏବେ ସହର ନିକଟକୁ ଆସିଛି; ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିନିଅ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଜପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ହର୍ଷପରିପ୍ଲୁତଃ । ଉଵାଚ ଵୀରାନ୍ବଲିନୋ ମେଘଗଂଭୀରଯା ଗିରା
ଏହିପରି ନିଜ କଥା ଶୁଣି, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଶେଷ ଗଭୀର ମେଘ ଭଳି ଧ୍ୱନିରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେଂକୁ କହିଲେ।
ସୁରଥ ଉଵାଚ। ଧନ୍ଯା ଵଯଂ ରାମମୁଖଂ ପଶ୍ଯାମଃ ସହ ସେଵକାଃ । ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ହଯଂ ତସ୍ଯ ଭଟକୋଟିପରୀଵୃତମ୍
ସୁରଥ କହିଲେ: ଆମେ ଏବଂ ଆମର ସେବକମାନେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ଆମେ ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିପାରୁଛୁ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ, ବହୁ ସେନାପତିମାନେ ଘେରିଥିବା ବେଳେ, ଧରିବି।
ତଦା ମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଵାହଂ ତଂ ଯଦା ରାମଃ ସମାଵ୍ରଜେତ୍ । କୃତାର୍ଥଂ ମମ ଭକ୍ତସ୍ଯ ଚିରଂ ଧ୍ଯାନରତସ୍ଯ ଵୈ
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ରାମ ନିଜେ ଆସିବେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, କାରଣ ମୋର ଭକ୍ତ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵା ମହୀପାଲଃ ସେଵକାନ୍ସ୍ଵଯମାଦିଶତ୍ । ଗୃହ୍ଣଂତୁ ଵାହଂ ପ୍ରସଭଂ ମୋଚ୍ଯୋ ନାଶ୍ଵୋଽକ୍ଷିଗୋଚରଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏପରି କହି ସେ ରାଜା ନିଜେ ତାଙ୍କର ସେବକମାନେଂକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—'ଘୋଡ଼ାକୁ ଜୋରକରି ଧର; ଏହି ଘୋଡ଼ା ଆଉ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଅନେନ ସୁମହାଁଲ୍ଲାଭୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ତୁ ମେ ମତମ୍ । ଯଦ୍ରାମଚରଣୌ ପ୍ରେକ୍ଷେ ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ରାଦିଦୁର୍ଲ୍ଲଭୌ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ମତରେ, ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଲାଭ ହେବ; କାରଣ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିପାରିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ସ ଏଵ ଧନ୍ଯଃ ସ୍ଵଜନଃ ପୁତ୍ରୋ ଵା ବାଂଧଵୋଽଥଵା । ପଶୁର୍ଵା ଵାହନଂ ଵାପି ରାମାପ୍ତିର୍ଯେନ ସଂଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କ କୃପା ମିଳେ, ସେଠି କିଏ ନିଜ ଲୋକ, ପୁଅ, ବାନ୍ଧବ, ପଶୁ କିମ୍ବା ଯାନ୍ତ୍ର ଯେଉଁହେଉ, ସେଠି ସେଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା କ୍ରତ୍ଵଶ୍ଵଂ ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରେଣ ଶୋଭିତମ୍ । ବଧ୍ନଂତୁ ଵାଜିଶାଲାଯାଂ କାମଵେଗଂ ମନୋରମମ୍
ସେଉଁଥିରୁ, ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରି, ତାହାକୁ ଘୋଡ଼ା ଶାଳାରେ, ଅତି ଦ୍ରୁତ ଓ ମନୋହର ଘୋଡ଼ାକୁ ବାନ୍ଧ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଵାହଂ ରାମସ୍ଯ ଶୋଭିତମ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତରସା ରାଜ୍ଞେ ଦଦୁଃ ସର୍ଵଂ ଶୁଭାଂଗିନମ୍
ଏହିପରି ଆଦେଶ ପାଇ, ସେମାନେ ଯାଇ ରାମଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦ୍ରୁତ ଧରି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଆସିଲେ।
ରାଜା ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଦା ଚାଶ୍ଵଂ ରାମସ୍ଯ ଦନୁଜାର୍ଦନଃ । ସେଵକାନ୍ପ୍ରାହ ବଲିନୋ ଧର୍ମକୃତ୍ଯଵିଚକ୍ଷଣଃ
ରାଜା, ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ଦାନବନାଶକ ଘୋଡ଼ା ପାଇ, ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେବକମାନେଂକୁ କହିଲେ।
ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସଃ । ନ ତସ୍ଯ ଵିଷଯେ କଶ୍ଚିତ୍ପରଦାରରତୋ ନରଃ
ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି କଥା ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ: ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କେହି ଅନ୍ୟର ଜନାନୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖେନାହାନ୍ତି।
ନ ପରଦ୍ରଵ୍ଯନିରତୋ ନ ଚ କାମେଷୁ ଲଂପଟଃ । ନ ଜିହ୍ଵାଭିରତୋନ୍ମାର୍ଗେ କୀର୍ତ୍ତଯେଦ୍ରାମକୀର୍ତନାତ୍
କେହି ଅନ୍ୟର ଧନରେ ଆସକ୍ତି ରଖେନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲିନ ନୁହଁନ୍ତି; କେହି ମିଛପଥରେ ଯାଇ ଦୁଷ୍ପ୍ରଚାର କରେନାହାନ୍ତି, କାରଣ ରାମଙ୍କ ମହିମା ସବୁଠାରେ ପ୍ରଚାରିତ।
ଯଃ ସେଵକାନ୍ନୃପୋ ଵକ୍ତି ଯୂଯଂ ସେଵାର୍ଥମାଗତାଃ । କଥଯଂତୁ ଭଵଚ୍ଚେଷ୍ଟାଂ ଧର୍ମକର୍ମଵିଶାରଦାଃ
ରାଜା ତାଙ୍କ ସେବକମାନେଂକୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଛ; ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ତୁମର ଆଚରଣ କହନ୍ତୁ।'
ଏକପତ୍ନୀଵ୍ରତଧରା ନ ପରଦ୍ରଵ୍ଯଲୋଲୁପାଃ । ପରାପଵାଦାନିରତା ନ ଚ ଵେଦୋତ୍ପଥଂ ଗତାଃ
ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ପତ୍ନୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ, ଅନ୍ୟର ଧନ ପ୍ରତି ଲୋଭ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟର ନିନ୍ଦା କରନ୍ତିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ବେଦର ପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଇନାହାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀରାମସ୍ମରଣାଦୀନି କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଭଟାଃ । ତାନହଂ ରାମସେଵାର୍ଥଂ ରକ୍ଷାମ୍ଯଂତକ କୋପଵାନ୍
ସେ ସେନାମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏମାନେ ରାମଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ, ଯଦିଓ ଯମ ରୁଷ୍ଟ ହେଉ, ମୁଁ ସେମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରେ।
ଏତଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମାଣୋ ଯେ ନରାଃ ପାପସଂଯୁତାଃ । ତାନହଂ ଵିଷଯେ ମହ୍ଯଂ ଵାସଯାମି ନ ଦୁର୍ମତୀନ୍
ଏହି ଧର୍ମ ପ୍ରତିକୂଳ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅପରାଧରେ ଲିନ, ମୁଁ ସେମାନେଂକୁ ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ଦିଏନାହିଁ—ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର।
ତସ୍ଯ ଦେଶେ ନ ପାପିଷ୍ଠାଃ ପାପଂ କୁର୍ଵଂତି ମାନସେ । ହରିଧ୍ଯାନହତାଶେଷ ପାତକାମୋଦସଂଯୁତାଃ
ତାଙ୍କ ଦେଶରେ ସବୁଠାରୁ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରନ୍ତିନାହାନ୍ତି; ହରିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାନ୍ତି।
ଯଦୈଵମଭଵଦ୍ଦେଶୋ ରାଜା ଧର୍ମେଣ ସଂଯୁତଃ । ତଦା ତତ୍ସ୍ଥା ନରାଃ ସର୍ଵେ ମୃତା ଗଚ୍ଛଂତି ନିର୍ଵୃତିମ୍
ଯେତେବେଳେ ଦେଶ ଏପରି ହେଲା, ଏବଂ ରାଜା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ।
ଯମାନୁଚରନିର୍ଵେଶୋ ନାଭଵତ୍ସୌରଥେ ପୁରେ । ତଦା ଯମୋ ମୁନେରୂପଂ ଧୃତ୍ଵା ପ୍ରାଗାନ୍ମହୀଶ୍ଵରମ୍
ସୁରଥଙ୍କ ସହରରେ ଯମର ଦୂତମାନେ ତଦନ୍ତ କରୁନଥିଲେ; ତାପରେ ଯମ, ଏକ ମୁନି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୂପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଵଲ୍କଲାଂବରଧାରୀ ଚ ଜଟାଶୋଭିତଶୀର୍ଷକଃ । ସୁରଥଂ ତୁ ସଭାମଧ୍ଯେ ଦଦର୍ଶ ହରିସେଵକମ୍
ବାଉଳ ଚେରା ପିନ୍ଧି, ଜଟାରେ ମୁଣ୍ଡ ଶୋଭିତ, ସେ ହରିଙ୍କର ସେବକ ସୁରଥଙ୍କୁ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ।
ତୁଲସୀମସ୍ତକେ ଯସ୍ଯ ଵାଚି ନାମ ହରେଃ ପରମ୍ । ଧର୍ମକର୍ମରତାଂ ଵାର୍ତ୍ତାଂ ଶ୍ରାଵଯଂତଂ ନିଜାଞ୍ଜନାନ୍
ଯାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀ ରହିଛି, ମୁଁହରେ ହରିଙ୍କର ପବିତ୍ର ନାମ ରହିଛି, ନିଜ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଧର୍ମ କାମ୍ୟ କଥା କହୁଥିଲେ।
ତଦା ମୁନିଂ ନୃପୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତପୋମୂର୍ତିମିଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ଵଵଂଦେ ଚରଣୌ ତସ୍ଯ ପାଦ୍ଯାଦିକମଥାକରୋତ୍
ସେ ସମୟରେ, ରାଜା ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ତପୋମୟ ଦେହ ଭାବି, ପାଦେ ପଡ଼ି ଶିର ନମାଇଲେ ଓ ପାଦ୍ୟ ଆଦି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ଵିଶ୍ରାଂତଂ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ନୃପାଗ୍ରଣୀଃ । ଧନ୍ଯମଦ୍ଯ ଜନୁର୍ମହ୍ଯଂ ଧନ୍ଯମଦ୍ଯ ଗୃହଂ ମମ
ମୁନିଜୀ ସୁଖରେ ବସି ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା କହିଲେ, 'ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ଧନ୍ୟ, ଆଜି ମୋ ଘର ଧନ୍ୟ ହେଲା।'
କଥାଃ କଥଯତାନ୍ମହ୍ଯଂ ରାମସ୍ଯ ଵିଵିଧା ଵରାଃ । ଯାଃ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପାପହାନିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ପଦେ ପଦେ
'ମୋତେ ରାମଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହନ୍ତୁ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।'
ଇତ୍ଥମୁକ୍ତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜହାସ ସ ମୁନିର୍ଭୃଶମ୍ । ଦଂତାନ୍ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତାଲାସ୍ଫାଲିତପାଣିକଃ
ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ସେ ମୁନି ହସିଲେ, ସମସ୍ତ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ହାତ ତାଳି ମାଡ଼ି ଅନନ୍ଦ କଲେ।