ହସତେ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ଯଶ୍ଚରିତ୍ରଂ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲଃ । ନ ତସ୍ଯ ନରକାନ୍ମୁକ୍ତିଃ କଲ୍ପାଂତେଽପି ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ହସି ଉଡ଼ାଏ, ସେ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ ନାହିଁ।
ଯା ହି ରାଜନ୍ଵିମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ହଯସ୍ଯାନୁଚରୈଃ ସହ । ଶ୍ରାଵଯ ଶ୍ରୀଶଚରିତଂ ଯତୋ ଵାହଗତିର୍ଭଵେତ୍
ହେ ରାଜା, ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରଙ୍କ ସହିତ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ପାଇପାରିବ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋଽଭୂଚ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା । ପ୍ରଣମ୍ଯ ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଯଯୌ ସେଵକସଂଯୁତଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଚାରିପଟେ ଘୁଞ୍ଚି, ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସ ହନୁମାନ୍ହଯଵର୍ଯସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ । ଉଵାଚ ରାମଚରିତଂ ମହାଦୁର୍ଗତିନାଶକମ୍
ସେଠାକୁ ଯାଇ ହନୁମାନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ି ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର, ଯାହା ଦୁଃଖ ନଶ୍ୟ କରେ, ଶୁଣାଇଲେ।
ଯାହି ଦେଵ ଵିମାନଂ ସ୍ଵଂ ରାମକୀର୍ତନପୁଣ୍ଯତଃ । ସ୍ଵୈରଂ ଚର ସ୍ଵଲୋକେ ତ୍ଵଂ ମୁକ୍ତୋ ଭଵ କୁଯୋନିତଃ
ଏବେ ଦେବତା, ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାନର ପୁଣ୍ୟରେ ନିଜ ବିମାନକୁ ଯାଅ; ନିଜ ଲୋକରେ ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ ଚାଲିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହେ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଯାଵଦାସ୍ଥିତଃ । ତାଵଦ୍ଦଦର୍ଶ ଵିମଲଂ ଦେଵଂ ଵୈମାନିକଂ ଵରମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରହିଥିଲେ, ସେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବିମାନରେ ଦେଖିଲେ।
ସ ଉଵାଚ ଵିମୁକ୍ତୋଽହଂ ରାମକୀର୍ତନସଂଶ୍ରୁତେଃ । ଯାମି ସ୍ଵଂ ଭଵନଂ ରାଜନ୍ନାଜ୍ଞାପଯ ମହାମତେ
ସେ କହିଲେ: ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଶୁଣି ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଉଛି, ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଦେଵୋ ଵିମାନେ ସ୍ଵେ ପରିସ୍ଥିତଃ । ତଦା ଵିସ୍ମଯମାପୁସ୍ତେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସହାନୁଗାଃ
ଏଭଳି କହି ଦେବତା ନିଜ ବିମାନରେ ବସି ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ସେବକମାନେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତତୋ ଵାହୋ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଗାତ୍ରସ୍ତଂଭାଚ୍ଚ ଭୂତଲାତ୍ । ଯଯୌ ତଦ୍ଵିପିନଂ ସର୍ଵଂ ଭ୍ରମନ୍ପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍
ତାପରେ ଘୋଡ଼ାଟିଏ ନିଜ ବନ୍ଧନ ଓ ଦେହର ଜଡତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଗଲା।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ମାସାଃ ସପ୍ତାଭଵଂସ୍ତସ୍ଯ ହଯଵର୍ଯସ୍ଯ ହେଲଯା । ଚରତୋ ଭାରତଂ ଵର୍ଷମନେକନୃପପୂରିତମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାଟିଏ ଆରାମରେ ଭାରତ ଭୂମିରେ, ଅନେକ ରାଜାମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସାତ ମାସ ଧରି ଘୁରିଲା।
ସ ପୂଜିତୋ ଭୂପଵରୈଃ ପରୀତ୍ଯ ଵରଭାରତମ୍ । ପରୀଵୃତୋ ଵୀରଵରୈଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଦିଭିରୁଦ୍ଭଟୈଃ
ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେଘୋଡ଼ା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାରତ ଦେଶ ଚାରିପଟେ ଘୁରି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରବଳ ବୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ।
ସ ବଭ୍ରାମ ବହୂନ୍ଦେଶାନ୍ହିମାଲଯସମୀପତଃ । ନ କୋପି ତଂ ନିଜଗ୍ରାହ ହଯଂ ରାମବଲଂ ସ୍ମରନ୍
ସେ ଘୋଡ଼ା ହିମାଲୟ ପାଖରେ ଅନେକ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିଲା; କେହି ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସେନାର ଶକ୍ତିକୁ ମନେ ପକାଇ, ସେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଂଗଵଂଗକଲିଂଗାନାଂ ରାଜଭିଃ ସଂସ୍ତୁତୋ ହଯଃ । ଜଗାମ ରାଜ୍ଞୋ ନଗରେ ସୁରଥସ୍ଯ ମନୋହରେ
ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ ଓ କଳିଙ୍ଗ ରାଜାମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଏହା ପରେ ସେ ଘୋଡ଼ା ରାଜା ସୁରଥଙ୍କ ମନୋହର ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
କୁଂଡଲଂ ନାମ ନଗରମଦିତେର୍ଯତ୍ର କୁଂଡଲମ୍ । କର୍ଣଯୋଃ ପତିତଂ ଭୂମୌ ହର୍ଷଭଯସୁକଂପଯୋଃ
ଏଠାରେ କୁଣ୍ଡଳା ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସହର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଦିତିଙ୍କ କାନରୁ ତାଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ଖୁସି, ଭୟ ଓ କମ୍ପନରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଯତ୍ର ଧର୍ମଵ୍ଯତିକ୍ରାଂତିଂ ନ କରୋତି କଦାପିନା । ଶ୍ରୀରାମସ୍ମରଣଂ ପ୍ରେମ୍ଣା କରୋତି ଜନତାନ୍ଵହମ୍
ଏଠାରେ କେହି କେବେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏଠାର ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରେମରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାନାଂ ତୁ ଯତ୍ରାର୍ଚା ତୁଲସ୍ଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ନୃଭିଃ । କ୍ରିଯତେ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ସେଵକୈଃ ପାପଵର୍ଜିତୈଃ
ଏଠାରେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ନିଷ୍ପାପ ସେବକମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଅଶ୍ୱଥ ଓ ତୁଳସୀ ଗଛର ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଯତ୍ର ଦେଵାଲଯା ରମ୍ଯା ରାଘଵପ୍ରତିମାଯୁତାଃ । ପୂଜ୍ଯଂତେ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତୈଃ କପଟଵର୍ଜିତୈଃ
ଏଠାରେ ରାଘବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଥିବା ସୁନ୍ଦର ଦେଉଳଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ନିଷ୍କପଟ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଵାଚି ନାମ ହରେର୍ଯତ୍ର ନ ଵୈ କଲହସଂକଥା । ହୃଦି ଧ୍ଯାନଂ ତୁ ତସ୍ଯୈଵ ନ ଚ କାମଫଲସ୍ମୃତିଃ
ହରିଙ୍କ ଭୂମି ଭାବରେ ଯେଉଁଠାରେ ବାଚି ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେଠାରେ କେବେ ଝଗଡ଼ା ନଥାଏ; ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଅଛି, କିଛି ଲୋକିକ ଫଳର ଆଶା ନାହିଁ।
ଦେଵନଂ ଯତ୍ର ରାମସ୍ଯ ଵାର୍ତ୍ତାଭିଃ ପୂତଦେହିନାମ୍ । ନ ଜାତୁଚିନ୍ନୃଣାମସ୍ତି ସତ୍ଯଵ୍ଯସନମାନିନାମ୍
ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାମାନେ ରାମଙ୍କୁ କଥା ଶ୍ରବଣ କରାଇ ପୂଜା କରନ୍ତି; ସେଠାର ଲୋକମାନେ କେବେ ମିଥ୍ୟାରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ଵସତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁରଥଃ ସତ୍ଯଵାନ୍ବଲୀ । ରଘୁନାଥପଦସ୍ମାରହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତଃ ପରୋନ୍ମଦଃ
ସେଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପ୍ରବଳ ସୁରଥ ରହନ୍ତି, ଯିଏ ରଘୁନାଥଙ୍କ ପାଦସ୍ମରଣରେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମଦରେ ଲୀନ।
କିଂ ଵର୍ଣଯାମି ରାମସ୍ଯ ସେଵକଂ ସୁରଥଂ ଵରମ୍ । ଯସ୍ଯାଶେଷଗୁଣା ଭୂମୌ ଵିସ୍ତୃତାଃ ପାଵଯଂତ୍ଯଘମ୍
ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଭକ୍ତ ସୁରଥଙ୍କୁ, ଯାଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣ ଭୂମିରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ, ପାପକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ସେଵକାସ୍ତସ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ପର୍ଯଟଂତଃ କଦାଚନ । ଅପଶ୍ଯନ୍ହଯମେଧସ୍ଯ ହଯଂ ଚଂଦନଚର୍ଚିତମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କ ସେବକମାନେ କେବେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ହଯପତ୍ରମଲୋକଯନ୍ । ସ୍ପଷ୍ଟାକ୍ଷରସମାଯୁକ୍ତଂ ଚଂଦନାଦିକଚର୍ଚିତମ୍
ସେମାନେ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଘୋଡ଼ାର ଝଣ୍ଡାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ଲିଖା ଓ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଲେପିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାମେଣ ସଂମୁକ୍ତଂ ହଯଂ ନେତ୍ରମନୋହରମ୍ । ହୃଷ୍ଟା ରାଜ୍ଞେ ସଭାସ୍ଥାଯ କଥଯାମାସୁରୁତ୍ସୁକାଃ
ଏହା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ମନମୋହନ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କ ସଭାକୁ ଯାଇ, ଉତ୍ସୁକତାରେ ଖବର ଦେଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍ନଯୋଧ୍ଯାନଗରୀପତିସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ରାଘଵଃ । ହଯମେଧକ୍ରତୋର୍ଯୋଗ୍ଯୋ ହଯୋ ମୁକ୍ତଃ ପରିଭ୍ରମନ୍
‘ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଘୋଡ଼ା ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ରାଘବଙ୍କର, ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଘୁରୁଛି।’
ସ ତେ ପୁରସ୍ଯ ନିକଟେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସେଵକସଂଯୁତଃ । ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ମହାରାଜ ହଯଂ ତଂ ସୁମନୋହରମ୍
ସେ ଘୋଡ଼ା, ସେବକମାନେ ସହିତ, ଏବେ ସହର ନିକଟକୁ ଆସିଛି; ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିନିଅ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଜପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ହର୍ଷପରିପ୍ଲୁତଃ । ଉଵାଚ ଵୀରାନ୍ବଲିନୋ ମେଘଗଂଭୀରଯା ଗିରା
ଏହିପରି ନିଜ କଥା ଶୁଣି, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଶେଷ ଗଭୀର ମେଘ ଭଳି ଧ୍ୱନିରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେଂକୁ କହିଲେ।
ସୁରଥ ଉଵାଚ। ଧନ୍ଯା ଵଯଂ ରାମମୁଖଂ ପଶ୍ଯାମଃ ସହ ସେଵକାଃ । ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ହଯଂ ତସ୍ଯ ଭଟକୋଟିପରୀଵୃତମ୍
ସୁରଥ କହିଲେ: ଆମେ ଏବଂ ଆମର ସେବକମାନେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ଆମେ ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିପାରୁଛୁ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ, ବହୁ ସେନାପତିମାନେ ଘେରିଥିବା ବେଳେ, ଧରିବି।
ତଦା ମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଵାହଂ ତଂ ଯଦା ରାମଃ ସମାଵ୍ରଜେତ୍ । କୃତାର୍ଥଂ ମମ ଭକ୍ତସ୍ଯ ଚିରଂ ଧ୍ଯାନରତସ୍ଯ ଵୈ
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ରାମ ନିଜେ ଆସିବେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, କାରଣ ମୋର ଭକ୍ତ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵା ମହୀପାଲଃ ସେଵକାନ୍ସ୍ଵଯମାଦିଶତ୍ । ଗୃହ୍ଣଂତୁ ଵାହଂ ପ୍ରସଭଂ ମୋଚ୍ଯୋ ନାଶ୍ଵୋଽକ୍ଷିଗୋଚରଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏପରି କହି ସେ ରାଜା ନିଜେ ତାଙ୍କର ସେବକମାନେଂକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—'ଘୋଡ଼ାକୁ ଜୋରକରି ଧର; ଏହି ଘୋଡ଼ା ଆଉ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'