ତତୋ ଭଗୀରଥୋ ରାଜା ଗୌତମଶ୍ଚ ମହାତପାଃ । ତପସା ପୂଜଯିତ୍ଵା ମାଂ ଗଂଗାର୍ଥଂ ସମଯାଚତ
ତାପରେ ଭଗୀରଥ ରାଜା ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ଗୌତମ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା କରି, ଗଙ୍ଗା ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ।
ସର୍ଵଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ତାଂ ଗଂଗାଂ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ ଶିଵାମ୍ । ତଯୋରହଂ ତାମଦଦାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଦେଵି ସରିଦ୍ଵରାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦୁହେଁକୁ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଦେଇଥିଲି ।
ଗୌତମେନ ସମାନୀତା ଗୌତମୀ ତେନ କୀର୍ତ୍ତିତା । ଭାଗୀରଥୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ତେନ ରାଜ୍ଞା ଵୃତା ଯତଃ
ଗୌତମ ନେଇ ଆସିଥିବାରୁ ଏହି ନଦୀ 'ଗୌତମୀ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଏବଂ ଭଗୀରଥ ରାଜା ଚୟନ କରିଥିବାରୁ ଏହି ନଦୀ 'ଭାଗୀରଥୀ' ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲା ।
ପ୍ରସଂଗାତ୍ତେ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଗଂଗାଜନ୍ମାତ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ । ତତୋ ନାରାଯଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବଲିଂ ଦୈତ୍ଯପତିଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହିପରି ଯଥାଯଥ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗାର ଅତିଶୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମ କଥା କୁହାଯାଇଛି; ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁ, ଦାଇତ୍ୟପତି ବଳିଙ୍କୁ—
ରସାତଲଂ ଶୁଭଂ ଲୋକଂ ପ୍ରଦଦୌ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଦାନଵାନାଂ ତୁ ନାଗାନାଂ ଯାଦସାମପି
ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଶୁଭ ରସାତଳ ଲୋକ ଦାନ କଲେ, ଏହି ଲୋକ ସମସ୍ତ ଦାନବ, ନାଗ ଓ ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
ରାଜାନଂ ତୁ ବଲିଂ ଚକ୍ରେ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ବଲେର୍ଲୋକାନ୍ବଟୁଵେଷେଣ ଦୈତ୍ଯହା
ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବଳିଙ୍କ ଠାରୁ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ବଳିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା କରିଦେଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଳୟ ନ ଆସେ ।
ମହେଂଦ୍ରାଯ ଦଦୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା କାଶ୍ଯପୋ ଵିଷ୍ଣୁରଵ୍ଯଯଃ । ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ମହୌଜସଃ
ତାପରେ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଇଦେଲେ; ତାପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିମାନେ—
ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସ୍ତୁତିଭିର୍ଦ୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ପୂଜଯାମାସୁରଚ୍ଯୁତମ୍ । ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ତନ୍ମହଦ୍ରୂପଂ ତେଷାଂ ସଂଦର୍ଶନାଯ ଵୈ
ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ପୂଜା କଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ମହାରୂପକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ ।
ସଂପୂଜ୍ଯମାନାସ୍ତ୍ରିଦଶୈରଂତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଯଯୌ ହରିଃ । ଇତ୍ଥଂ ସୁରକ୍ଷିତଃ ଶକ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ତ୍ରିଦଶମାନେ ପୂଜା କରିବା ପରେ ହରି ଦୃଶ୍ୟ ରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏଭଳି ଶକ୍ର, ବଳବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ମହଦୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯମଵାପ ତ୍ରିଦିଵେଶ୍ଵରଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵାମନଂ ଵୈଭଵଂ ଶୁଭମ୍ । ଶେଷଂ ଯଦ୍ଵୈଭଵଂ ଦେଵି ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାକ୍ରମାତ୍
ତିନି ଲୋକର ଏଇଶ୍ୱର୍ୟ ଶକ୍ର ଲାଭ କଲେ; ବାମନଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଗାଥା ସମସ୍ତ କୁହିଦେଲି । ଏଉଁଠି ଯେଉଁ ଶେଷ ଗୌରବ ଅଛି, ହେ ଦେବୀ, ତାହା ମୁଁ ପରେ ପରେ କହିଦେବି ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଵାମନପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋନାମ ଚତ୍ଵାରିଂଶଦଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ, ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦ, 'ବାମନଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ' ନାମକ ଦ୍ୱିଶତି ଚଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ହତ୍ଵାଥ ଯଵନଂ ତତ୍ର ମୁଚୁକୁଂଦେନ ଧୀମତା । ଦତ୍ତ୍ଵା ତସ୍ମୈ ଵରଂ ମୁକ୍ତିଂ ନିଷ୍କ୍ରାଂତୋ ଯଦୁନଂଦନଃ
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ତାହାପରେ ଧୀର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଏଠାରେ ଯବନକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇ, ଯଦୁବଂଶୀ ଚାଲିଗଲେ ।
ହତଂ ଚ ଯଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜରାସଂଧଃ ସୁଦୁର୍ମତିଃ । ଯଯୁଧେ ରାମକୃଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵବଲେନ ସମାଵୃତଃ
ଯବନଙ୍କୁ ମାରାଯାଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଜରାସନ୍ଧ ନିଜ ସେନା ସହିତ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲା।
କୃଷ୍ଣେନ ନିହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ସ ପପାତ ମହୀପୃଷ୍ଠେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ମଗଧାଧିପଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୁଷ୍ଟର ସମସ୍ତ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଲା; ମଗଧର ରାଜା ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
ଚିରେଣ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସଂଜ୍ଞାଂ ତୁ ଵିହ୍ଵଲାଂଗୋ ଭଯାତୁରଃ । ନ ଶଶାକ ରଣେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ରାମେଣ ମଗଧେଶ୍ଵରଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରିଲେ, ଭୟରେ ଦେହ କମ୍ପିଥିଲା; ମଗଧରେଶ୍ୱର ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଵିମୁଖଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵତ୍ତୂର୍ଣଂ ହତଶେଷବଲାନୁଗଃ । ଅଜେଯାଵିତି ତୌ ମତ୍ଵା ରାମକୃଷ୍ଣୌ ମହାବଲୌ
ସେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ବଞ୍ଚିଥିବା ସେନା ଅଂଶ ସହିତ; ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଜୟ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ତଯୋର୍ଵିରୋଧଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଥ ନଗରୀଂ ସ୍ଵାଂ ଵିଵେଶ ହ । ଅଥ ତୌ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ତନଯୌ ସହ ସେନଯା
ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି, ଜରାସନ୍ଧ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏପରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇଁ ପୁଅ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ
ମଥୁରାଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ନଗରୀଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ଦ୍ଵାରିକାଂ ପୁରୀମ୍ । ଇଂଦ୍ରେଣ ପ୍ରେଷିତୋ ଵାଯୁଃ ସଭାଂ ତତ୍ର ଦିଵୌକସାମ୍
ମଥୁରା ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଗବାନ ବାୟୁଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ପଠାଇଲେ।
କୃଷ୍ଣାଯ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ଵଜ୍ରଵୈଡୂର୍ଯରଚିତାଂ ବହ୍ଵାସନଵିଚିତ୍ରିତାମ୍
ସେଠାରେ ଭିଷ୍ମକ ଭଲପାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ବହୁ ଆସନ ଓ ହୀରା, ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିରେ ସଜିଥିବା ଏକ ସଭା ଦେଇଲେ।
ନାନାରତ୍ନମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଚ୍ଛତ୍ରୈର୍ଵିରାଜିତାମ୍ । ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରମ୍ଯାଂ ତୁ ସଭାମୁଗ୍ରସେନାଦଯୋ ନୃପାଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ମଣି ଓ ସୁନାର ଛତାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ରମ୍ୟ ସଭା ପାଇଁ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ
ମୋଦଂତେ ନୈଗମୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦିଵି ଦେଵଗଣା ଇଵ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶସଂଭୂତୋ ରୈଵତୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ
ନଗରବାସୀମାନେ ସହ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏକ ରାଜା ଥିଲେ ରୈବତ।
କନ୍ଯାଂ ଦୁହିତରଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍ । ରାମାଯ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ରେଵତୀ ନାମ ନାମତଃ
ସେ ନିଜ ଝିଅ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ରେବତୀକୁ ଭଲପାଇ ରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ।
ଉପଯେମେ ଵିଧାନେନ ସ ରାମସ୍ତାଂ ଚ ରେଵତୀମ୍ । ରମଯାମାସ ଚ ତଯା ଶଚ୍ଯା ଇଵ ସୁରେଶ୍ଵରଃ
ରାମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଓ ଶଚୀଙ୍କୁ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ରେବତୀ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଵିଦର୍ଭରାଜୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମକୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ । ବଭୂଵୁସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ରୁକ୍ମପ୍ରଭୃତଯଃ ଶୁଭାଃ
ବିଦର୍ଭର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଭୀଷ୍ମକ ନାମକ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ରୁକ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ପୁଅମାନେ ଥିଲେ।
ତେଷାମଵରଜା କନ୍ଯା ରୁକ୍ମିଣୀ ଵରଵର୍ଣିନୀ । କମଲାଂଶେନ ସଂଭୂତା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଝିଅ ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ଅତି ଉତ୍ତମ ଚର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ରାଘଵତ୍ଵେଭଵତ୍ସୀତା ରୁକ୍ମିଣୀ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମନି । ଅନ୍ଯେଷ୍ଵେଵାଵତାରେଷୁ ଵିଷ୍ଣୋରେଷା ସହାଯିନୀ
ରାମ ଅବତାରରେ ସେ ଥିଲେ ସୀତା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ; ଅନ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ଭିତରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟିନୀ।
ହିରଣ୍ଯକ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୌ ସଂଭୂତୌ ଦ୍ଵାପରେ ପୁନଃ । ଶିଶୁପାଲୋ ଦଂତଵକ୍ତ୍ର ଇତି ନାମ ସମନ୍ଵିତୌ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଦ୍ୱାପରରେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଦନ୍ତବକ୍ର ନାମ ହେଲେ।
ଚୈଦ୍ଯାନ୍ଵଯେ ସମୁଦ୍ଭୂତୌ ମହାବଲପରାକ୍ରମୌ । ରୁକ୍ମିଣୀ ଶିଶୁପାଲାଯ ଦାତୁମୈଚ୍ଛତ୍ତଦାତ୍ମଜଃ
ସେମାନେ ଚେଦି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ; ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ବାପା ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତଂ ନେଚ୍ଛତୀ ପତିଂ ସା ତୁ ଶିଶୁପାଲଂ ଶୁଭାନନା । ବାଲ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁମନୁରକ୍ତା ଦୃଢଵ୍ରତା
କିନ୍ତୁ ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାରୁ ସେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଲପାଇଥିଲେ।
ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ସୁରାଣାମର୍ଚନଂ ସଦା । ଚକାର ରୁକ୍ମିଣୀ କନ୍ଯା ଦାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଭାବି, ରୁକ୍ମିଣୀ ସଦା ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଉଥିଲେ।