କ୍ଷଣାତ୍ତଜ୍ଜ୍ଞାନତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ । ଜଗାଦ ସ ମହୀପାଲଂ ଦୁଃଖିତଂ ସଂଶଯାନ୍ଵିତମ୍
କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝିଗଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହଯସ୍ତଂଭସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଦୁଃଖାଦତିଚିତ୍ରକଥାନକମ୍
ଶୌନକ କହିଲେ — ରାଜା, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଘୋଡ଼ା ଅଚଳ ହେବାର କାରଣ କହିବି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିଲେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଗୌଡଦେଶେ ମହାରଣ୍ଯେ କାଵେରୀତୀରଭୂଷିତେ । ଵାଡଵଃ ସାତ୍ଵକୋ ନାମ୍ନା ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ
ଗୌଡ଼ଦେଶରେ, କାବେରୀ ତଟରେ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ସାତ୍ୱକ ନାମକ ଏକ ତପସ୍ବୀ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ଏକାହଂ ପଯସଃ ପ୍ରାଶୀ ଦିନୈକଂ ଵାଯୁଭକ୍ଷକଃ । ଦିନୈକଂ ତୁ ନିରାହାର ଏଵଂ ତ୍ରିଦିନମୁନ୍ନଯେତ୍
ସେ ଏକ ଦିନ କେବଳ ଦୁଧ ପିଇଥିଲେ, ଆଉ ଏକ ଦିନ କେବଳ ପବନ ଖାଇଥିଲେ, ତୃତୀୟ ଦିନ କିଛି ଖାଇନଥିଲେ। ଏଭଳି ତିନି ଦିନ ଏହି ଉପବାସ ରହିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵ୍ରତେ ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ କାଲଃ ସର୍ଵକ୍ଷଯଂକରଃ । ଜଗ୍ରାହ ସ୍ଵସ୍ଯ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯାଂ ମୃତିଂ ପ୍ରାପ ମହାଵ୍ରତୀ
ଏଭଳି ଉପବାସରେ ଲାଗିଥିବାବେଳେ, ସମୟ — ଯିଏ ସବୁକିଛି ଶେଷ କରେ — ତାଙ୍କୁ ଧରିଲା, ଏବଂ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।
ଵିମାନେ ସର୍ଵଶୋଭାଢ୍ଯେ ସର୍ଵରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ । ଅପ୍ସରୋଭିଃ ସହ କ୍ରୀଡନ୍ଯଯୌ ମେରୋଃ ଶିଖାସ୍ଥିତୌ
ସେ ସମସ୍ତ ଶୋଭା ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଦେବବିମାନରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଜଂବୂନାମମହାଵୃକ୍ଷସ୍ତତ୍ର ସେଵ୍ଯରସୋଽଭଵତ୍ । ନଦୀ ଜାଂବଵତୀ ସଂଜ୍ଞା ସ୍ଵର୍ଣଦ୍ରଵସମନ୍ଵିତା
ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଜାମୁ ଗଛ ମଧୁର ରସ ଦେଉଥିଲା। ଏବଂ ଜାମ୍ବବତୀ ନଦୀ, ସୁନା ଝରା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠାରେ ବହୁଥିଲା।
ତସ୍ଯାଂ ମୁନଯଇଚ୍ଛାଭିଃ କ୍ରୀଡଂତେ କୁତୁକାନ୍ଵିତାଃ । ଅନେକତପସା ପୁଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ
ସେଠାରେ ଅନେକ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ମୁନିମାନେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି, ଖେଳୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସବୁ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ରାସୌ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା କ୍ରୀଡନ୍ନପ୍ସରୋଭିର୍ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରତୀପମାଚରତ୍ତେଷାଂ ସ୍ଵାଭିମାନମଦୋଦ୍ଧତଃ
ସେଠାରେ ସେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅହଂକାରରେ ଭରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦେଖାଇଲେ।
ତତଃ ଶପ୍ତଃ ସ ମୁନିଭୀ ରାକ୍ଷସୋ ଭଵ ଦୁର୍ମୁଖଃ । ତତୋଽତିଦୁଃଖିତଃ ପ୍ରାହ ମୁନୀନ୍ଵିଦ୍ଯାତପୋଧନାନ୍
ତେଣୁ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ — 'ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ବକ୍ତା, ରାକ୍ଷସ ହେଇଯାଅ।' ଏହା ଶୁଣି ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଓ ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁନିମାନେ ପ୍ରତି ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଅନୁଗୃହ୍ଣଂତୁ ମାଂ ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରା ଯୂଯଂ କୃପାଲଵଃ । ତଦା ତୈରନୁଗୃହୀତୋ ଯଦା ରାମହଯଂ ଭଵାନ୍
'ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ମହାଦୟାଳୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ!' ସେ କହିଲେ। ତେବେ ସେମାନେ ଦୟା କରି କହିଲେ — 'ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ହେବ...'
ସ୍ତଂଭଯିଷ୍ଯତି ଵେଗେନ ତତୋ ରାମକଥାଶ୍ରୁତିଃ । ପଶ୍ଚାନ୍ମୁକ୍ତିର୍ଭଵିତ୍ରୀ ତେ ଶାପାଦସ୍ମାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍
'ଏବଂ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଅଚଳ ହେବ, ତେବେ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ପରେ ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।'
ସ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମୁନିଭିର୍ଦେଵୋ ରାକ୍ଷସତ୍ଵମିତଃ ପ୍ରଭୋ । ସ୍ତଂଭଯାମାସ ରାମାଶ୍ଵଂ ମୋଚଯାନଘକୀର୍ତନୈଃ
ମୁନିମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଦେବତା ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଅଚଳ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପାପ ନାଶକ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲା।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୁ ମୁନିନା ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ପରଵୀରହା । ଵିସ୍ମଯଂ ମାନଯାମାସ ହୃଦି ଶୌନକମବ୍ରଵୀତ୍
ଶେଷ କହିଲେ — ଏଭଳି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଓ ମନରେ ଶୌନକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। କର୍ମଣୋ ଗହନା ଵାର୍ତା ଯଯା ସାତ୍ଵକନାମଧୃତ୍ । ଦିଵଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽପି ମହତା କର୍ମଣା ରାକ୍ଷସୀକୃତଃ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କହିଲେ — କର୍ମର ଗତି କେତେ ଗଭୀର! ସାତ୍ୱକ ଏତେ ବଡ଼ କର୍ମ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ, ତଥାପି କିପରି ରାକ୍ଷସ ହେଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍ଵଦ ମହର୍ଷେ ତ୍ଵଂ କର୍ମଣାଂ ସ୍ଵଗତିର୍ଯଥା । ଯେନ କର୍ମଵିପାକେନ ଯାଦୃଶଂ ନରକଂ ଭଵେତ୍
ସ୍ୱାମୀ, ମହାର୍ଷି, ଆପଣ କହନ୍ତୁ, କର୍ମର ଫଳ କେମିତି ମିଳେ? କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ନରକ ମିଳେ, ଏହି କଥା ମୋତେ ବୁଝାନ୍ତୁ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। ଧନ୍ଯୋସି ରାଘଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯତ୍ତେ ମତିରିଯଂ ଶୁଭା । ଜାନନ୍ନପି ହିତାର୍ଥାଯ ଲୋକାନାଂ ତ୍ଵଂ ବ୍ରଵୀଷି ଭୋଃ
ଶୌନକ କହିଲେ, ରାଘବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ନିଜେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ତୁମର ମନ ଏପରି ଶୁଭ। ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହି କଥା କହୁଛ।
କଥଯାମି ଵିଚିତ୍ରାଣାଂ କର୍ମଣାଂ ଵିଵିଧା ଗତୀଃ । ତାଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମହାରାଜ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍
ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନେକ ଫଳ ଏଠାରେ କହିବି, ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ଶୁଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ପରଵିତ୍ତଂ ପରାପତ୍ଯଂ କଲତ୍ରଂ ପାରକଂ ଚ ଯଃ । ବଲାତ୍କାରେଣ ଗୃହ୍ଣାତି ଭୋଗବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଦୁର୍ମତିଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ଅନ୍ୟର ଧନ, ଜମି, ଜନାନୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଜୋରକରି ନେଇ ଭୋଗ କରେ,
କାଲପାଶେନ ସଂବଦ୍ଧୋ ଯମଦୂତୈର୍ମହାବଲୈଃ । ତାମିସ୍ରେ ପାତ୍ଯତେ ତାଵଦ୍ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ସେ ସମୟର ଦଳାରେ ବାନ୍ଧି, ଯମଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୂତମାନେ ଧରି ନେଇ, ତାକୁ ତାମିସ୍ର ନରକରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପଡ଼ାନ୍ତି।
ତତ୍ର ତାଡନମୁଦ୍ଧୂତାଃ କୁର୍ଵଂତି ଯମକିଂକରାଃ । ପାପଭୋଗେନ ସଂତପ୍ତସ୍ତତୋ ଯୋନିଂ ତୁ ଶୌକରୀମ୍
ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଦାସମାନେ ଭୟଙ୍କର ମାଡ଼ ଦେଇ ଶାସନ କରନ୍ତି। ପାପର ଫଳରେ ଯେତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ, ସେପରେ ଗରୁଡ଼ିଆ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତତ୍ର ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଦୁଃଖଂ ମାନୁଷତ୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯତି । ରୋଗାଦିଚିହ୍ନିତଂ ତତ୍ର ଦୁର୍ଯଶୋ ଜ୍ଞାପକଂ ସ୍ଵକମ୍
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ପରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଏ, କିନ୍ତୁ ରୋଗ ଓ ଖରାପ ଚିହ୍ନ ନେଇ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଯାହା ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖାଏ।
ଭୂତଦ୍ରୋହଂ ଵିଧାଯୈଵ କେଵଲଂ ସ୍ଵକୁଟୁଂବକମ୍ । ପୁଷ୍ଣାତି ପାପନିରତଃ ସୋଂଽଧତାମିସ୍ରକେ ପତେତ୍
ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରି, କେବଳ ନିଜ ପରିବାରକୁ ପୋଷେ ଓ ପାପ କାମରେ ଲାଗି ରହେ, ସେ ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ନରକକୁ ଯାଏ।
ଯେ ନରା ଇହ ଜଂତୂନାଂ ଵଧଂ କୁର୍ଵଂତି ଵୈ ମୃଷା । ତେ ରୌରଵେ ନିପାତ୍ଯଂତେ ଭିଦ୍ଯଂତେ ରୁରୁଭୀ ରୁଷା
ଏଠି ଯେଉଁ ଲୋକେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହି ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମାରନ୍ତି, ସେମାନେ ରୌରବ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ରୁରୁ ନାମକ ପଶୁମାନେ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଚିରିଦେଇ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯଃ ସ୍ଵୋଦରାର୍ଥେ ଭୂତାନାଂ ଵଧମାଚରତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ମହାରୌରଵସଂଜ୍ଞେ ତୁ ପାତ୍ଯତେ ସ ଯମାଜ୍ଞଯା
ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ପେଟ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମାରେ, ସେ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମହାରୌରବ ନରକକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ।
ଯୋ ଵୈ ନିଜଂ ତୁ ଜନକଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ପାପକୃତ୍ । କାଲସୂତ୍ରେ ମହାଦୁଷ୍ଟେ ଯୋଜନାଯୁତଵିସ୍ତୃତେ
ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକେ ନିଜ ବାପା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ, ସେ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଭୟଙ୍କର କାଳସୂତ୍ର ନରକରେ ବାନ୍ଧାଯାଏ।
ଯାଵଂତି ପଶୁରୋମାଣି ଗଵାଂ ଦ୍ଵେଷଂ କରୋତି ଯଃ । ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପଚ୍ଯତେ ଯମକିଂକରୈଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଗାଈ ଉପରେ ଘୃଣା କରେ, ଗାଈ ଦେହରେ ଯେତେ ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ଯମଙ୍କ ଦାସମାନେ ତାଙ୍କୁ ରନ୍ଧନ୍ତି।
ଯୋ ଭୂମୌ ଭୂପତିର୍ଭୂତ୍ଵା ଦଂଡାଯୋଗ୍ଯଂ ତୁ ଦଂଡଯେତ୍ । କରୋତି ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାପି ଦେହଦଂଡଂ ଚ ଲୋଲୁପଃ
ଯେଉଁ ରାଜା ଲୋଭରେ ଦଣ୍ଡ ଦେବାଯୋଗ୍ୟକୁ ଅଧିକ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶରୀର ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ,
ସ ସୂକରମୁଖୈର୍ଦୁଷ୍ଟୈଃ ପୀଡ୍ଯତେ ଯମକିଂକରୈଃ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଦୁଷ୍ଟାସୁ ଯୋନୀଷୁ ଜାଯତେ ପାପମୁକ୍ତଯେ
ସେ ଯମଙ୍କ ଦାସମାନେ ସୂକର ମୁହଁ ନେଇ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି। ପରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଗଵାଂ ଯେ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵୃତ୍ତଂ ତଥାଲ୍ପକମ୍ । ଵୃତ୍ତିଂ ଵା ଗୃହ୍ଣତେ ମୋହାଲ୍ଲୁଂପଂତି ସ୍ଵବଲାନ୍ନରାଃ
ଯେଉଁ ଲୋକେ ମୂଢ଼ତାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଗାଈଙ୍କ ଧନ, ଜୀବିକା କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ସମ୍ପତି ଜୋରକରି ନେଇଥାଏ,