ମା ଜାନୀହି ମନୁଷ୍ଯଂ ତଂ ରାମଂ ଲୋକୈକଵଂଦିତମ୍ । ଜଲେ ସ୍ଥଲେ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ଵର୍ତତେ ସଂସ୍ଥିତଃ ସଦା
ସେଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ କେବଳ ମଣିଷ ବୋଲି ଭାବିବା ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ, ଜଳରେ, ଭୂମିରେ, ସବୁଠାରେ ସଦା ବ୍ୟାପ୍ତ।
ତତୋ ଵୀରା ଅଲଂ ହୃଷ୍ଟା ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପରିରେଭିରେ । ତୂର୍ଯମଂଗଲଵାଦିତ୍ରୈଃ ସୁମହାନୁତ୍ସଵୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ସେଇ ବୀରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ମଙ୍ଗଳ ବାଜା ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନିରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେଲା।
ତତୋ ମୁକ୍ତୋ ହଯଃ ସର୍ଵୈର୍ଵୀରୈଃ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । ସର୍ଵୈରନୁଗତଃ ପ୍ରୀତୈର୍ଵିସ୍ମଯେନ ସମନ୍ଵିତୈଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୀରମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଶର୍ଵଃ ସତ୍ଯପ୍ରତିଜ୍ଞଶ୍ଚ ତମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ସେଵକମ୍ । ଶ୍ରୀରାମଂ ଶରଣଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ଯାହି ଲୋକୈକଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଶର୍ବ ଏବଂ ସତ୍ୟବାନ ନିଜ ସେବକଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ କହିଲେ, 'ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଶରଣ ନିଅ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।'
ସ୍ଵଯମଂତର୍ହିତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଲଯୋତ୍ପତ୍ତିକାରକଃ । କୈଲାସମଗମଚ୍ଛର୍ଵଃ ସେଵକୈଃ ପରିଶୋଭିତଃ
ତାପରେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ଶର୍ବ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ସେବକମାନେ ସହିତ କୈଳାସକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଭୂପୋ ଵୀରମଣିର୍ଧ୍ଯାଯଞ୍ଛ୍ରୀରାମଚରଣୋଦଜମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ଯଯୌ ସାକଂ ବଲିନା ବଲସଂଯୁତଃ
ବୀରମଣି ରାଜା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ସେନା ସହିତ ଚଲିଗଲେ।
ଏତଦ୍ରାମସ୍ଯ ଚରିତଂ ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି ନରୋତ୍ତମାଃ । ତେଷାଂ ସଂସାରଜଂ ଦୁଃଖଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି କର୍ହିଚିତ୍
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ରାମଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସଂସାରର ଦୁଃଖ କେବେ ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶେଷଵାତ୍ସ୍ଯାଯନସଂଵାଦେ ରାମାଶ୍ଵମେଧେ ହଯପ୍ରସ୍ଥାନଂନାମ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କର ସଂବାଦରେ ରାମାଶ୍ୱମେଧର 'ଘୋଡ଼ା ପ୍ରସ୍ଥାନ' ନାମକ ଛଉଠିସ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ହଯୋ ଗତୋ ହେମକୂଟଂ ଭାରତାଂତେ ତତୋ ଦ୍ଵିଜ । ଅନେକଭଟସାହସ୍ରୈ ରକ୍ଷିତୋ ବଦ୍ଧଚାମରଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଘୋଡ଼ା ତାପରେ ଭାରତର ସୀମା ଉପରେ ଥିବା ହେମକୂଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ହଜାର ସେନା ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଓ ଚାମର ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା।
ଯୋ ଵୈ ଵିସ୍ତରତୋ ଦୈର୍ଘ୍ଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ସମଂ ତତଃ । ଅଯୁତେନ ସୁଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ରାଜତୈଃ କାଂଚନାଦିଭିଃ
ସେଇ ପର୍ବତ ବହୁତ ବଡ଼ ଓ ଲମ୍ବା, ଦଶହଜାର ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଓ ସୁନ୍ଦର ଚୁଡ଼ା ରୂପା, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ।
ତତ୍ରୋଦ୍ଯାନଂ ମହଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠଂ ପାଦପୈଃ ପରିଶୋଭିତମ୍ । ଶାଲୈସ୍ତାଲୈସ୍ତମାଲୈଶ୍ଚ କର୍ଣିକାରୈଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା, ଚାରିପାଖରେ ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ହିଂତାଲୈର୍ନାଗପୁନ୍ନାଗୈଃ କୋଵିଦାରୈଃ ସବିଲ୍ଵକୈଃ । ଚମ୍ପକୈର୍ବକୁଲୈର୍ମେଘୈର୍ମଦନୈଃ କୁଟଜାଦିଭିଃ
ହିଁତାଳ, ନାଗ, ପୁନ୍ନାଗ, କୋବିଦାର, ବିଲ୍ବ, ଚମ୍ପକ, ବକୁଳ, ମେଘ, ମଦନ, କୁଟଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛରେ ଉଦ୍ୟାନ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଜାତିକାଭିର୍ଯୂଥିକାଭିର୍ନଵମାଲିକଯା ତଥା । ଆମ୍ରୈର୍ମାଧଵଦ୍ରାକ୍ଷାଭିର୍ଦାଡିମୈଃ ଶୋଭିତଂ ଵନମ୍
ସେଇ ଅରଣ୍ୟଟି ଚମ୍ପା, ଯୁଥିକା, ତାଜା ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ, ଆମ୍ବ, ମାଧବୀଲତା, ଦାଖ ଓ ଦାନା ଗଛରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଅନେକପକ୍ଷିସଂଘୁଷ୍ଟଂ ଭ୍ରମରୈର୍ନିନଦୀକୃତମ୍ । ମଯୂରକେକାରଵିତଂ ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖଦଂ ହଯଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକୁହା ଶବ୍ଦ, ମଧୁମକୁମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ, ମୟୂରମାନଙ୍କର ଡାକ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ମନୋଵେଗସମନ୍ଵିତଃ । ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରଂ ଵିଶାଲେ ସ୍ଵେ ଭାଲେ ବିଭ୍ରନ୍ମନୋହରମ୍
ସେଠାକୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମନର ତୀବ୍ରତା ସହିତ, ନିଜ କପାଳରେ ଚମତ୍କାର ସୁନାର ପାତ୍ର ଧରି ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ଵାହସ୍ଯ ହଯମେଧକ୍ରତୋସ୍ତଦା । ଅକସ୍ମାଦଭଵଚ୍ଚିତ୍ରଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହି ସମୟରେ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ା ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଅଚାନକ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଶୁଣ ।
ଗାତ୍ରସ୍ତଂଭୋଽଭଵତ୍ତସ୍ଯ ନ ଚଚାଲ ପଥିସ୍ଥିତଃ । ହେମକୂଟଇଵାଚାଲ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହଯସତ୍ତମଃ
ଘୋଡ଼ାର ଦେହ ଅଚଳ ହୋଇଗଲା; ସେ ପଥରେ ଥିବାଠାରୁ ଏକ ଦଳିଲା ନାହିଁ । ସେ ହେମପର୍ବତ ପରି ଅଡ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଗଲା ।
ତଦା ତଦ୍ରକ୍ଷକାଃ ସର୍ଵେ କଶାଘାତାନ୍ଵିତେନିରେ । ତଦାହତେଽପି ନ ଯଯୌ ସ୍ତବ୍ଧଗାତ୍ରୋ ହଯୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକ ଚାବକ ମାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ା ଦେହ ଅଚଳ ଥିଲା, ମାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଚାଲିଲା ନାହିଁ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସଵିଧେ ଗତ୍ଵା ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଵାହରକ୍ଷକାଃ । ସ୍ଵାମିନ୍ଵଯଂ ନ ଜାନୀମଃ କିମଭୂଦ୍ଧଯସତ୍ତମେ
ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷକମାନେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ କଣ ହେଲା ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ ।'
ଗଚ୍ଛତୋ ଵାହଵର୍ଯସ୍ଯ ମନୋଵେଗସ୍ଯ ଭୂପତେ । ଆକସ୍ମିକୋଽଭଵତ୍ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରସ୍ତଂଭୋ ମହାମତେ
ଘୋଡ଼ା ମନର ତୀବ୍ରତା ସହିତ ଯାଉଥିଲା, ହେ ରାଜା, ଏହି ସମୟରେ ଅଚାନକ ତାହାର ଦେହ ଅଚଳ ହୋଇଗଲା ।
କଶାଭିସ୍ତାଡିତୋଽସ୍ମାଭିଃ ପରଂ ତତ୍ର ଚଚାଲ ନ । ଏଵଂ ଵିଚାର୍ଯ ଯତ୍କର୍ମ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ନୃପୋତ୍ତମ
'ଆମେ ଚାବକ ମାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଚାଲିଲା ନାହିଁ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ବିଚାର କରନ୍ତୁ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ ।'
ତଦା ଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନୋ ଭୂପତିଃ ସହ ସୈନିକୈଃ । ଜଗାମ ସହିତଃ ସର୍ଵୈର୍ହଯସ୍ଯ ମହତୋଽନ୍ତିକେ
ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଘୋଡ଼ା ପାଖକୁ ଗଲେ ।
ପୁଷ୍କଲୋ ବାହୁନା ଧୃତ୍ଵା ଚରଣୌ ତସ୍ଯ ଭୂତଲାତ୍ । ଉତ୍ପାଟଯାମାସ ତଦା ପରଂ ନୋ ଚେଲତୁସ୍ତତଃ
ପୁଷ୍କଳ ନିଜ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାର ପାଦ ଧରି ଭୂମିରୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ଏହା ଏକ ଦଳିଲା ନାହିଁ ।
ବଲେନ ବଲିନାକ୍ରାଂତୋ ନାକମ୍ପତ ହଯସ୍ତଦା । ହନୂମାଂସ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ନ ହଲା । ତେବେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହନୁମାନ ଏହାକୁ ଉଠାଇବାକୁ ମନେ ଧରିଲେ ।
ଲାଂଗୂଲେନ ସମାଵେଷ୍ଟ୍ଯ ବଲେନ ବଲିନାଂ ଵରଃ । ଆଚକର୍ଷ ବଲାଦ୍ଵାହଂ ନ ଚଚାଲ ତଥାପି ସଃ
ହନୁମାନ ନିଜ ଲାଞ୍ଜିରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଘେରି, ଶକ୍ତିରେ ଟାଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଦଳିଲା ନାହିଁ ।
ତଦୋଵାଚ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ହନୂମାନ୍ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ବଲିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵୀରାଣାଂ ପରିଶୃଣ୍ଵତାମ୍
ତାପରେ ବନରାଜ ହନୁମାନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୀରମାନେ ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ କହିଲେ ।
ମଯା ଦ୍ରୋଣୋ ଲାଂଗୁଲେନ ଲୀଲଯୋତ୍ପାଟିତୋଽଧୁନା । ପରମତ୍ର ମହାଶ୍ଚର୍ଯଂ କମ୍ପତେ ନ ହଯୋଽଲ୍ପକଃ
'ମୁଁ ଏଠି ଏହି ଲାଞ୍ଜିରେ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବତକୁ ସହଜରେ ଉଠାଇଦେଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏହି ଛୋଟ ଘୋଡ଼ା ଏକ ଦଳିଲା ନାହିଁ । ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଅଦ୍ଭୁତ ।'
ଦୃଷ୍ଟମତ୍ର ନିଦାନଂ ହି ଵୀରୈର୍ବଲିଭିରୁଦ୍ଧତୈଃ । ଆକୃଷ୍ଟୋଽପି ନ ଚ ସ୍ଥାନାଚ୍ଚଚାଲ ତିଲମାତ୍ରତଃ
'ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଟାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘଟଣାର କାରଣ ଦେଖାଯାଏନି; ଘୋଡ଼ା ଏକ ତିଳ ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ଚଳିଲା ନାହିଁ ।'
କପିଭାଷିତମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତଃ । ସୁମତିଂ ମଂତ୍ରିଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମୁଵାଚ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ବନରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁମତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ମଂତ୍ରିନ୍କିମଭଵଦ୍ଵାହେ ସ୍ତଂଭନଂ ଵପୁଷୋଽନଘ । କୋଽତ୍ରୋପାଯୋ ଵିଧେଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯେନ ଵାହଗତିର୍ଭଵେତ୍
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କହିଲେ: 'ମନ୍ତ୍ରୀ, ଘୋଡ଼ାର ଦେହ କିପରି ଅଚଳ ହେଲା? ଏହା ଚାଲିପାରିବା ପାଇଁ କଣ ଉପାୟ କରିବା ଉଚିତ?'