ଯେ ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତାସ୍ତ ଏଵାସନ୍ମଦ୍ଭକ୍ତା ଧର୍ମସଂଯୁତାଃ । ମଦ୍ଭକ୍ତା ଅପି ଭୂଯସ୍ଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ତଵ ନତିଂକରାଃ
ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଭକ୍ତିରେ ଶିର ନମାନ୍ତି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଥଂ ଭାଷିତମାକର୍ଣ୍ଯ ଶର୍ଵୋ ଵୀରମଣିଂ ନୃପମ୍ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଜୀଵଯାମାସ କରସ୍ପର୍ଶାଦିନା ପ୍ରଭୁଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଶର୍ବ ଭଗବାନ ମୂର୍ଛିତ ଭାଇଥିବା ବୀରମଣି ନରେଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ।
ଅନ୍ଯାନପି ସୁତାନସ୍ଯ ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଞ୍ଛରପୀଡିତାନ୍ । ଜୀଵଯାମାସ ସ ମୃଡଃ ସମର୍ଥଃ ପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ସମର୍ଥ ଭଗବାନ ଅନ୍ୟ ମୂର୍ଛିତ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଦେଲେ।
ସଜ୍ଜଂ ଵିଧାଯ ତଂ ଭୂପଂ ଶ୍ରୀରାମପଦଯୋର୍ନତିମ୍ । କାରଯାମାସ ଭୂତେଶଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଃ ପରୀଵୃତମ୍
ଭୂତେଶ୍ୱର ରାଜାଙ୍କୁ ସଜ୍ଜ କରି, ସେଙ୍କୁ ପୁଅ ପଉତା ଘେରି ରହିଥିବାବେଳେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ଧନ୍ଯୋ ରାଜା ଵୀରମଣିର୍ଯୋ ଦଦର୍ଶ ରଘୂତ୍ତମମ୍ । ଯୋଗିଭିର୍ଯୋଗନିଷ୍ଠାଭିର୍ଦୁଷ୍ପ୍ରାପମଯୁତାଯୁତୈଃ
ଧନ୍ୟ ହେଲେ ରାଜା ବୀରମଣି, ଯିଏ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ—ଯାହାଙ୍କୁ ଯୋଗରେ ଲଗିଥିବା ଦଶହଜାର ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।
ତେ ନତ୍ଵା ରଘୁନାଥଂ ତଂ କୃତାର୍ଥୀ କୃତଵିଗ୍ରହାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ପୂଜ୍ଯତମା ଅଭୂଵନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେମାନେ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ହନୁମଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ପୁଷ୍କଲାଦିଭିରୁଦ୍ଭଟୈଃ । ପରିଷ୍ଟୁତାଯ ରାମାଯ ଦଦୌ ରାଜା ହଯୋତ୍ତମମ୍
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ହନୁମାନ, ପୁଷ୍କଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ସେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କଲେ।
ରାଜ୍ଯେନ ସହିତଂ ସର୍ଵଂ ସପୁତ୍ରପଶୁବାଂଧଵମ୍ । ଶର୍ଵେଣ ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ଭୂପୋ ଵୀରମଣିସ୍ତଦା
ସେଇ ସମୟରେ ଶର୍ବଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ବୀରମଣି ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟ, ପୁଅ, ଗାଈ, ଓ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନ ସହିତ ସବୁକିଛି ଦାନ କଲେ।
ତତୋ ରାମୋ ନୁତଃ ସର୍ଵୈର୍ଵୈରିଭିର୍ନିଜସେଵକୈଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଦିଭିରତ୍ଯଂତମୁତ୍ସୁକୈଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ—ଶତ୍ରୁ, ନିଜ ସେବକ ଓ ବିଶେଷକରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ସ୍ତୁତି କଲେ।
ରଥେ ମଣିମଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ବଭୂଵ ସ ତିରୋହିତଃ । ଅଂତର୍ହିତେ ରାମଭଦ୍ରେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପୁଃ ସୁଵିସ୍ମଯମ୍
ମଣିମୟ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହି, ଶ୍ରୀରାମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ରାମଭଦ୍ର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ମା ଜାନୀହି ମନୁଷ୍ଯଂ ତଂ ରାମଂ ଲୋକୈକଵଂଦିତମ୍ । ଜଲେ ସ୍ଥଲେ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ଵର୍ତତେ ସଂସ୍ଥିତଃ ସଦା
ସେଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ କେବଳ ମଣିଷ ବୋଲି ଭାବିବା ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ, ଜଳରେ, ଭୂମିରେ, ସବୁଠାରେ ସଦା ବ୍ୟାପ୍ତ।
ତତୋ ଵୀରା ଅଲଂ ହୃଷ୍ଟା ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପରିରେଭିରେ । ତୂର୍ଯମଂଗଲଵାଦିତ୍ରୈଃ ସୁମହାନୁତ୍ସଵୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ସେଇ ବୀରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ମଙ୍ଗଳ ବାଜା ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନିରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେଲା।
ତତୋ ମୁକ୍ତୋ ହଯଃ ସର୍ଵୈର୍ଵୀରୈଃ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । ସର୍ଵୈରନୁଗତଃ ପ୍ରୀତୈର୍ଵିସ୍ମଯେନ ସମନ୍ଵିତୈଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୀରମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଶର୍ଵଃ ସତ୍ଯପ୍ରତିଜ୍ଞଶ୍ଚ ତମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ସେଵକମ୍ । ଶ୍ରୀରାମଂ ଶରଣଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ଯାହି ଲୋକୈକଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଶର୍ବ ଏବଂ ସତ୍ୟବାନ ନିଜ ସେବକଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ କହିଲେ, 'ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଶରଣ ନିଅ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।'
ସ୍ଵଯମଂତର୍ହିତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଲଯୋତ୍ପତ୍ତିକାରକଃ । କୈଲାସମଗମଚ୍ଛର୍ଵଃ ସେଵକୈଃ ପରିଶୋଭିତଃ
ତାପରେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ଶର୍ବ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ସେବକମାନେ ସହିତ କୈଳାସକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଭୂପୋ ଵୀରମଣିର୍ଧ୍ଯାଯଞ୍ଛ୍ରୀରାମଚରଣୋଦଜମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ଯଯୌ ସାକଂ ବଲିନା ବଲସଂଯୁତଃ
ବୀରମଣି ରାଜା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ସେନା ସହିତ ଚଲିଗଲେ।
ଏତଦ୍ରାମସ୍ଯ ଚରିତଂ ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି ନରୋତ୍ତମାଃ । ତେଷାଂ ସଂସାରଜଂ ଦୁଃଖଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି କର୍ହିଚିତ୍
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ରାମଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସଂସାରର ଦୁଃଖ କେବେ ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶେଷଵାତ୍ସ୍ଯାଯନସଂଵାଦେ ରାମାଶ୍ଵମେଧେ ହଯପ୍ରସ୍ଥାନଂନାମ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କର ସଂବାଦରେ ରାମାଶ୍ୱମେଧର 'ଘୋଡ଼ା ପ୍ରସ୍ଥାନ' ନାମକ ଛଉଠିସ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ହଯୋ ଗତୋ ହେମକୂଟଂ ଭାରତାଂତେ ତତୋ ଦ୍ଵିଜ । ଅନେକଭଟସାହସ୍ରୈ ରକ୍ଷିତୋ ବଦ୍ଧଚାମରଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଘୋଡ଼ା ତାପରେ ଭାରତର ସୀମା ଉପରେ ଥିବା ହେମକୂଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ହଜାର ସେନା ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଓ ଚାମର ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା।
ଯୋ ଵୈ ଵିସ୍ତରତୋ ଦୈର୍ଘ୍ଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ସମଂ ତତଃ । ଅଯୁତେନ ସୁଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ରାଜତୈଃ କାଂଚନାଦିଭିଃ
ସେଇ ପର୍ବତ ବହୁତ ବଡ଼ ଓ ଲମ୍ବା, ଦଶହଜାର ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଓ ସୁନ୍ଦର ଚୁଡ଼ା ରୂପା, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ।
ତତ୍ରୋଦ୍ଯାନଂ ମହଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠଂ ପାଦପୈଃ ପରିଶୋଭିତମ୍ । ଶାଲୈସ୍ତାଲୈସ୍ତମାଲୈଶ୍ଚ କର୍ଣିକାରୈଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା, ଚାରିପାଖରେ ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ହିଂତାଲୈର୍ନାଗପୁନ୍ନାଗୈଃ କୋଵିଦାରୈଃ ସବିଲ୍ଵକୈଃ । ଚମ୍ପକୈର୍ବକୁଲୈର୍ମେଘୈର୍ମଦନୈଃ କୁଟଜାଦିଭିଃ
ହିଁତାଳ, ନାଗ, ପୁନ୍ନାଗ, କୋବିଦାର, ବିଲ୍ବ, ଚମ୍ପକ, ବକୁଳ, ମେଘ, ମଦନ, କୁଟଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛରେ ଉଦ୍ୟାନ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଜାତିକାଭିର୍ଯୂଥିକାଭିର୍ନଵମାଲିକଯା ତଥା । ଆମ୍ରୈର୍ମାଧଵଦ୍ରାକ୍ଷାଭିର୍ଦାଡିମୈଃ ଶୋଭିତଂ ଵନମ୍
ସେଇ ଅରଣ୍ୟଟି ଚମ୍ପା, ଯୁଥିକା, ତାଜା ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ, ଆମ୍ବ, ମାଧବୀଲତା, ଦାଖ ଓ ଦାନା ଗଛରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଅନେକପକ୍ଷିସଂଘୁଷ୍ଟଂ ଭ୍ରମରୈର୍ନିନଦୀକୃତମ୍ । ମଯୂରକେକାରଵିତଂ ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖଦଂ ହଯଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକୁହା ଶବ୍ଦ, ମଧୁମକୁମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ, ମୟୂରମାନଙ୍କର ଡାକ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ମନୋଵେଗସମନ୍ଵିତଃ । ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରଂ ଵିଶାଲେ ସ୍ଵେ ଭାଲେ ବିଭ୍ରନ୍ମନୋହରମ୍
ସେଠାକୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମନର ତୀବ୍ରତା ସହିତ, ନିଜ କପାଳରେ ଚମତ୍କାର ସୁନାର ପାତ୍ର ଧରି ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ଵାହସ୍ଯ ହଯମେଧକ୍ରତୋସ୍ତଦା । ଅକସ୍ମାଦଭଵଚ୍ଚିତ୍ରଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହି ସମୟରେ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ା ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଅଚାନକ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଶୁଣ ।
ଗାତ୍ରସ୍ତଂଭୋଽଭଵତ୍ତସ୍ଯ ନ ଚଚାଲ ପଥିସ୍ଥିତଃ । ହେମକୂଟଇଵାଚାଲ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହଯସତ୍ତମଃ
ଘୋଡ଼ାର ଦେହ ଅଚଳ ହୋଇଗଲା; ସେ ପଥରେ ଥିବାଠାରୁ ଏକ ଦଳିଲା ନାହିଁ । ସେ ହେମପର୍ବତ ପରି ଅଡ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଗଲା ।
ତଦା ତଦ୍ରକ୍ଷକାଃ ସର୍ଵେ କଶାଘାତାନ୍ଵିତେନିରେ । ତଦାହତେଽପି ନ ଯଯୌ ସ୍ତବ୍ଧଗାତ୍ରୋ ହଯୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକ ଚାବକ ମାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ା ଦେହ ଅଚଳ ଥିଲା, ମାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଚାଲିଲା ନାହିଁ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସଵିଧେ ଗତ୍ଵା ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଵାହରକ୍ଷକାଃ । ସ୍ଵାମିନ୍ଵଯଂ ନ ଜାନୀମଃ କିମଭୂଦ୍ଧଯସତ୍ତମେ
ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷକମାନେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ କଣ ହେଲା ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ ।'
ଗଚ୍ଛତୋ ଵାହଵର୍ଯସ୍ଯ ମନୋଵେଗସ୍ଯ ଭୂପତେ । ଆକସ୍ମିକୋଽଭଵତ୍ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରସ୍ତଂଭୋ ମହାମତେ
ଘୋଡ଼ା ମନର ତୀବ୍ରତା ସହିତ ଯାଉଥିଲା, ହେ ରାଜା, ଏହି ସମୟରେ ଅଚାନକ ତାହାର ଦେହ ଅଚଳ ହୋଇଗଲା ।