ତତଃ ପିତାମହୋ ବ୍ରହ୍ମଚକ୍ରପଦ୍ମାଦିଚିହ୍ନିତମ୍ । ପାଦଂ ତଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ହର୍ଷସଂକୁଲଚେତସା
ତାପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ଧନ୍ଯୋସ୍ମୀତି ଵଦନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵକମଂଡଲୁମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରକ୍ଷାଲଯାମାସ ତତ୍ରସଂସ୍ଥିତ ଵାରିଣା
“ମୁଁ ଧନ୍ୟ,” ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ସେଠି ଥିବା ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ।
ଅକ୍ଷଯ୍ଯମଭଵତ୍ତୋଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଭାଵତଃ । ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ମେରୁଶିଖରେ ପପାତ ଵିମଲଂ ଜଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେଇ ଜଳ ଅକ୍ଷୟ ହେଲା; ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପଡ଼ିଲା।
ଜଗତଃ ପାଵନାର୍ଥଂ ଵୈ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରଵାହିତମ୍ । ସିତା ଚାଲକନନ୍ଦା ଚ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦ୍ରା ଯଥାକ୍ରମମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ସେଇ ଜଳ ଚାରିଦିଗକୁ ବହିଲା: ପ୍ରଥମେ ସିତା, ତାପରେ ଆଲକାନନ୍ଦା, ପରେ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦ୍ରା ନାମରେ।
ତତଶ୍ଚାଲକନନ୍ଦା ଚ ମେରୋର୍ଦକ୍ଷିଣତଃ ସ୍ମୃତା । ତ୍ରିଧା ନାମ୍ନା ତ୍ରିପଥଗା ତ୍ରିସ୍ରୋତା ଲୋକପାଵନୀ
ତାପରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ଅଲକାନନ୍ଦା ନାମକ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ନଦୀ ଅଛି । ଏହି ନଦୀକୁ ତିନିଟି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ—ତ୍ରିପଥଗା, ତ୍ରିସ୍ରୋତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ମଂଦାକିନୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ତ୍ଵଧୋ ଭୋଗଵତୀ ତଥା । ମଧ୍ଯେ ଵେଗଵତୀ ଗଂଗା ପାଵନାର୍ଥଂ ନୃଣାଂ ଶିଵା
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏହି ନଦୀକୁ ମନ୍ଦାକିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତଳେ ଭୋଗବତୀ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତିନି ଗତିରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯିଏ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଏବଂ ପବିତ୍ର କରେ ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେରୁମଧ୍ଯେ ତୁ ପ୍ରସ୍ରଵଂତୀଂ ଶୁଭାନନେ । ଆତ୍ମନଃ ପାଵନାର୍ଥାଯ ଶିରସାହମଧାରଯମ୍
ଶୁଭ ମୁହଁଥିବା ତୁମକୁ କୁହୁଛି, ମେରୁ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ନଦୀ ଉତ୍ସର୍ଗ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ନିଜ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହାକୁ ମୋର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରିଥିଲି ।
ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ଧୃତ୍ଵା ଗଂଗାଜଲଂ ଶୁଭମ୍ । ଶିଵତ୍ଵମଗମଂ ଦେଵି ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତଃ
ଦେବୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ଧରିଥିଲି, ତାହାର ଫଳରେ ମୁଁ ଶୁଭତା ଲାଭ କଲି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହେଲି ।
ଯୋ ଵହେଚ୍ଛିରସା ଗଂଗାତୋଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦୋଦ୍ଭଵମ୍ । ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵା ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଧରେ କିମ୍ବା ଏହି ଜଳ ପାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶତଶଃ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ 'ଗଙ୍ଗା! ଗଙ୍ଗା!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି ।
ତତୋ ଭଗୀରଥୋ ରାଜା ଗୌତମଶ୍ଚ ମହାତପାଃ । ତପସା ପୂଜଯିତ୍ଵା ମାଂ ଗଂଗାର୍ଥଂ ସମଯାଚତ
ତାପରେ ଭଗୀରଥ ରାଜା ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ଗୌତମ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା କରି, ଗଙ୍ଗା ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ।
ସର୍ଵଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ତାଂ ଗଂଗାଂ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ ଶିଵାମ୍ । ତଯୋରହଂ ତାମଦଦାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଦେଵି ସରିଦ୍ଵରାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦୁହେଁକୁ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଦେଇଥିଲି ।
ଗୌତମେନ ସମାନୀତା ଗୌତମୀ ତେନ କୀର୍ତ୍ତିତା । ଭାଗୀରଥୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ତେନ ରାଜ୍ଞା ଵୃତା ଯତଃ
ଗୌତମ ନେଇ ଆସିଥିବାରୁ ଏହି ନଦୀ 'ଗୌତମୀ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଏବଂ ଭଗୀରଥ ରାଜା ଚୟନ କରିଥିବାରୁ ଏହି ନଦୀ 'ଭାଗୀରଥୀ' ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲା ।
ପ୍ରସଂଗାତ୍ତେ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଗଂଗାଜନ୍ମାତ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ । ତତୋ ନାରାଯଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବଲିଂ ଦୈତ୍ଯପତିଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହିପରି ଯଥାଯଥ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗାର ଅତିଶୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମ କଥା କୁହାଯାଇଛି; ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁ, ଦାଇତ୍ୟପତି ବଳିଙ୍କୁ—
ରସାତଲଂ ଶୁଭଂ ଲୋକଂ ପ୍ରଦଦୌ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଦାନଵାନାଂ ତୁ ନାଗାନାଂ ଯାଦସାମପି
ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଶୁଭ ରସାତଳ ଲୋକ ଦାନ କଲେ, ଏହି ଲୋକ ସମସ୍ତ ଦାନବ, ନାଗ ଓ ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
ରାଜାନଂ ତୁ ବଲିଂ ଚକ୍ରେ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ବଲେର୍ଲୋକାନ୍ବଟୁଵେଷେଣ ଦୈତ୍ଯହା
ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବଳିଙ୍କ ଠାରୁ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ବଳିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା କରିଦେଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଳୟ ନ ଆସେ ।
ମହେଂଦ୍ରାଯ ଦଦୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା କାଶ୍ଯପୋ ଵିଷ୍ଣୁରଵ୍ଯଯଃ । ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ମହୌଜସଃ
ତାପରେ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଇଦେଲେ; ତାପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିମାନେ—
ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସ୍ତୁତିଭିର୍ଦ୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ପୂଜଯାମାସୁରଚ୍ଯୁତମ୍ । ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ତନ୍ମହଦ୍ରୂପଂ ତେଷାଂ ସଂଦର୍ଶନାଯ ଵୈ
ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ପୂଜା କଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ମହାରୂପକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ ।
ସଂପୂଜ୍ଯମାନାସ୍ତ୍ରିଦଶୈରଂତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଯଯୌ ହରିଃ । ଇତ୍ଥଂ ସୁରକ୍ଷିତଃ ଶକ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ତ୍ରିଦଶମାନେ ପୂଜା କରିବା ପରେ ହରି ଦୃଶ୍ୟ ରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏଭଳି ଶକ୍ର, ବଳବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ମହଦୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯମଵାପ ତ୍ରିଦିଵେଶ୍ଵରଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵାମନଂ ଵୈଭଵଂ ଶୁଭମ୍ । ଶେଷଂ ଯଦ୍ଵୈଭଵଂ ଦେଵି ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାକ୍ରମାତ୍
ତିନି ଲୋକର ଏଇଶ୍ୱର୍ୟ ଶକ୍ର ଲାଭ କଲେ; ବାମନଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଗାଥା ସମସ୍ତ କୁହିଦେଲି । ଏଉଁଠି ଯେଉଁ ଶେଷ ଗୌରବ ଅଛି, ହେ ଦେବୀ, ତାହା ମୁଁ ପରେ ପରେ କହିଦେବି ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଵାମନପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋନାମ ଚତ୍ଵାରିଂଶଦଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ, ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦ, 'ବାମନଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ' ନାମକ ଦ୍ୱିଶତି ଚଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ହତ୍ଵାଥ ଯଵନଂ ତତ୍ର ମୁଚୁକୁଂଦେନ ଧୀମତା । ଦତ୍ତ୍ଵା ତସ୍ମୈ ଵରଂ ମୁକ୍ତିଂ ନିଷ୍କ୍ରାଂତୋ ଯଦୁନଂଦନଃ
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ତାହାପରେ ଧୀର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଏଠାରେ ଯବନକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇ, ଯଦୁବଂଶୀ ଚାଲିଗଲେ ।
ହତଂ ଚ ଯଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜରାସଂଧଃ ସୁଦୁର୍ମତିଃ । ଯଯୁଧେ ରାମକୃଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵବଲେନ ସମାଵୃତଃ
ଯବନଙ୍କୁ ମାରାଯାଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଜରାସନ୍ଧ ନିଜ ସେନା ସହିତ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲା।
କୃଷ୍ଣେନ ନିହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ସ ପପାତ ମହୀପୃଷ୍ଠେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ମଗଧାଧିପଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୁଷ୍ଟର ସମସ୍ତ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଲା; ମଗଧର ରାଜା ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
ଚିରେଣ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସଂଜ୍ଞାଂ ତୁ ଵିହ୍ଵଲାଂଗୋ ଭଯାତୁରଃ । ନ ଶଶାକ ରଣେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ରାମେଣ ମଗଧେଶ୍ଵରଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରିଲେ, ଭୟରେ ଦେହ କମ୍ପିଥିଲା; ମଗଧରେଶ୍ୱର ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଵିମୁଖଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵତ୍ତୂର୍ଣଂ ହତଶେଷବଲାନୁଗଃ । ଅଜେଯାଵିତି ତୌ ମତ୍ଵା ରାମକୃଷ୍ଣୌ ମହାବଲୌ
ସେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ବଞ୍ଚିଥିବା ସେନା ଅଂଶ ସହିତ; ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଜୟ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ତଯୋର୍ଵିରୋଧଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଥ ନଗରୀଂ ସ୍ଵାଂ ଵିଵେଶ ହ । ଅଥ ତୌ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ତନଯୌ ସହ ସେନଯା
ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି, ଜରାସନ୍ଧ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏପରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇଁ ପୁଅ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ
ମଥୁରାଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ନଗରୀଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ଦ୍ଵାରିକାଂ ପୁରୀମ୍ । ଇଂଦ୍ରେଣ ପ୍ରେଷିତୋ ଵାଯୁଃ ସଭାଂ ତତ୍ର ଦିଵୌକସାମ୍
ମଥୁରା ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଗବାନ ବାୟୁଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ପଠାଇଲେ।
କୃଷ୍ଣାଯ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ଵଜ୍ରଵୈଡୂର୍ଯରଚିତାଂ ବହ୍ଵାସନଵିଚିତ୍ରିତାମ୍
ସେଠାରେ ଭିଷ୍ମକ ଭଲପାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ବହୁ ଆସନ ଓ ହୀରା, ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିରେ ସଜିଥିବା ଏକ ସଭା ଦେଇଲେ।
ନାନାରତ୍ନମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଚ୍ଛତ୍ରୈର୍ଵିରାଜିତାମ୍ । ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରମ୍ଯାଂ ତୁ ସଭାମୁଗ୍ରସେନାଦଯୋ ନୃପାଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ମଣି ଓ ସୁନାର ଛତାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ରମ୍ୟ ସଭା ପାଇଁ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ