ହନୂମାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଭ୍ରାଂତୋ ରାମସ୍ଯ ଚରଣୌ ମୁଦା । ଵଵଂଦେ ଭକ୍ତରକ୍ଷାର୍ଥମାଗତଂ ନିଜଗାଦ ଚ
ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯିଏ ଭକ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଵାମିଂସ୍ତଵୈତଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ତୁ ସ୍ଵଭକ୍ତପରିପାଲନମ୍ । ଯତ୍ସଂଗ୍ରାମେ ଜିତଂ ସର୍ଵଂ ପାଶବଦ୍ଧମମୋଚଯଃ
ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏହି ଆପଣଙ୍କ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ ଏବଂ ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଵଯଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ଧନ୍ଯା ଵୈ ଯଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଭଵତ୍ପଦେ । ଜେଷ୍ଯାମୋଽରୀନ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ତ୍ଵତ୍କୃପାତୋ ରଘୂଦ୍ଵହ
ଆମେ ଏବେ ଧନ୍ୟ ହେଲୁ, କାରଣ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଦେଖିପାରିବା। ରଘୁବଂଶୀ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଶତୃମାନେକୁ ଜିତିପାରିବା।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ସ୍ଥାଣୁସ୍ତଦାଗତଂ ରାମଂ ଯୋଗିନାଂ ଧ୍ଯାନଗୋଚରମ୍ । ପତିତ୍ଵା ପାଦଯୋର୍ଵିପ୍ର ଜଗାଦ ପ୍ରଣତାଭଯମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ସ୍ଥାଣୁ, ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, ଭକ୍ତଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା କଥା କହିଲେ।
ଏକସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପ୍ରକୃତେଃ ପର ଈର୍ଯସେ । ଯଃ ସ୍ଵାଂଶକଲଯା ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜସ୍ଯଵସି ହଂସି ଚ
ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ପୁରୁଷ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିଜ ଅଂଶ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଆପଣ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି।
ଅରୂପସ୍ତ୍ଵମଶେଷସ୍ଯ ଜଗତଃ କାରଣଂ ପରମ୍ । ଏକ ଏଵ ତ୍ରିଧାରୂପଂ ଗୃହ୍ଣାସି କୁହକାନ୍ଵିତଃ
ଆପଣ ନିରାକାର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ। ତଥାପି, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଏକାକି ତିନିଟି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ସୃଷ୍ଟୌ ଵିଧାତୃରୂପେଣ ପାଲନେ ସ୍ଵଯମାସ ଚ । ପ୍ରଲଯେ ଜଗତଃ ସାକ୍ଷାଦହଂ ଶର୍ଵାଖ୍ଯତାଂ ଗତଃ
ସୃଷ୍ଟିବେଳେ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ପାଳନ ସମୟରେ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏବଂ ସଂସାରର ପ୍ରଳୟବେଳେ ମୁଁ ସିଧାସଳଖ ଶର୍ବ ନାମ ଧାରଣ କରେ।
ତଵ ଯତ୍ପରମେଶସ୍ଯ ହଯମେଧକ୍ରତୁକ୍ରିଯା । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପନୋଦାଯ ତଦ୍ଵିଡଂବନମଦ୍ଭୁତମ୍
ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମେ ଯେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ହେଉଥିଲା।
ଯତ୍ପାଦଶୌଚମମଲଂ ଗଂଗାଖ୍ଯଂ ଶିରସୋଂଽତରା । ଵହାମି ପାପଶାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ତେ ପାତକଂ କୁତଃ
ତୁମ ପାଦର ପବିତ୍ରତା ଯାହାକୁ ଗଙ୍ଗା ବୋଲାଯାଏ, ସେଇ ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରେ, ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ; ତେବେ ତୁମ ପାଖରେ କେଉଁସି ପାପ କିପରି ରହିପାରିବ?
ମଯା ବହ୍ଵପକାରାଯ କୃତଂ କର୍ମ ତଵ ସ୍ଫୁଟମ୍ । କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ତତ୍କୃପାଲୋ ହି ଭଵତୋ ଵ୍ଯଵଧାଯକମ୍
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନେକ ଅପରାଧ କରିଛି; ହେ ଦୟାଳୁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମାଫ କର, କାରଣ ସେମାନେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି।
କିଂ କରୋମି ମଯା ସତ୍ଯପାଲନାର୍ଥମିଦଂ କୃତମ୍ । ଜାନନ୍ପ୍ରଭାଵଂ ଭଵତୋ ଭକ୍ତରକ୍ଷାର୍ଥମାଗତଃ
ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଏହି କାମ ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କରିଛି; ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣି, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛି।
ଅସୌ ପୁରା ଉଜ୍ଜଯିନ୍ଯାଂ ମହାକାଲନିକେତନେ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଶିପ୍ରାଖ୍ଯ ସରିତି ତପସ୍ତେପେ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ମହାକାଳଙ୍କ ନିବାସରେ, ସେ ଶିପ୍ରା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଜାତୋଽହଂ ଜଗାଦ ଭୂମିପଂ ପ୍ରତି । ଯାଚସ୍ଵେତି ମହାରାଜ ସ ଵଵ୍ରେ ରାଜ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲି: 'ମାଗ', ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ରାଜ୍ୟ ଦାନ ଚାହିଲେ।
ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵପୁରେ ତଵ ରାଜ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯାଵଦ୍ରାମହଯଃ ପୁର୍ଯାମାଗମିଷ୍ଯତି ଯାଜ୍ଞିକଃ
ମୁଁ ଦେବପୁରରେ କହିଥିଲି: 'ତୁମର ରାଜ୍ୟ ରହିବ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମହୟ ନାମକ ସହରକୁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ ଆସିନଥିବେ।'
ତାଵତ୍ପ୍ରଭୃତ୍ଯହଂ ସ୍ଥାସ୍ଯେ ତଵ ରକ୍ଷାର୍ଥମୁଦ୍ଯତଃ । ଏତଦ୍ଦତ୍ତଵରୋ ରାମ କିଂ କରୋମି ସ୍ଵସତ୍ଯତଃ
ସେଇବେଳୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ତୁମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଛି; ଏହି ଦାନ ଦେଇଦେଲି, ହେ ରାମ, ମୋ ସତ୍ୟ ପାଳନ ପାଇଁ ଆଉ କଣ କରିପାରିବି?
ଘୃଣିତୋଽସ୍ମ୍ଯଧୁନା ରାଜ୍ଞା ସପୁତ୍ରପଶୁବାଂଧଵଃ । ହଯଂ ସମର୍ପ୍ଯତେ ପାଦସେଵାଂ ରାଜା ଵିଧାସ୍ଯତି
ଏବେ ରାଜା, ସେଙ୍କର ପୁଅ, ଗାଈ, ଆତ୍ମୀୟ ସମେତ ନମ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି; ଅଶ୍ୱ ଅର୍ପଣ ହେବ ଏବଂ ରାଜା ତୁମ ପାଦସେବା କରିବେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମହେଶସ୍ଯ ରଘୂତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ଧୀରଯା ଵାଚା କୃପଯା ପୂର୍ଣଲୋଚନଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ମହେଶଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରେଶ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଧୀର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାମ ଉଵାଚ। ଦେଵାନାମଯମେଵାସ୍ତି ଧର୍ମୋ ଭକ୍ତସ୍ଯ ପାଲନମ୍ । ତ୍ଵଯା ସାଧୁକୃତଂ କର୍ମ ଯଦ୍ଭକ୍ତୋ ରକ୍ଷିତୋଽଧୁନା
ରାମ କହିଲେ: ଦେବତାମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା; ତୁମେ ଭଲ ଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।
ମମାସି ହୃଦଯେ ଶର୍ଵ ଭଵତୋ ହୃଦଯେ ତ୍ଵହମ୍ । ଆଵଯୋରଂତରଂ ନାସ୍ତି ମୂଢାଃ ପଶ୍ଯଂତି ଦୁର୍ଧିଯଃ
ହେ ଶର୍ବ, ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅଛ, ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅଛି; ଆମ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ—ମାତ୍ର ମୂଢ଼ ଓ ଅବିବେକୀ ଲୋକେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି।
ଯେ ଭେଦଂ ଵିଦଧତ୍ଯଦ୍ଧା ଆଵଯୋରେକରୂପଯୋଃ । କୁଂଭୀପାକେଷୁ ପଚ୍ଯଂତେ ନରାଃ କଲ୍ପସହସ୍ରକମ୍
ଯେମାନେ ଆମେ ଏକ ରୂପ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ଦେଖାନ୍ତି, ସେମାନେ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି।
ଯେ ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତାସ୍ତ ଏଵାସନ୍ମଦ୍ଭକ୍ତା ଧର୍ମସଂଯୁତାଃ । ମଦ୍ଭକ୍ତା ଅପି ଭୂଯସ୍ଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ତଵ ନତିଂକରାଃ
ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଭକ୍ତିରେ ଶିର ନମାନ୍ତି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଥଂ ଭାଷିତମାକର୍ଣ୍ଯ ଶର୍ଵୋ ଵୀରମଣିଂ ନୃପମ୍ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଜୀଵଯାମାସ କରସ୍ପର୍ଶାଦିନା ପ୍ରଭୁଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଶର୍ବ ଭଗବାନ ମୂର୍ଛିତ ଭାଇଥିବା ବୀରମଣି ନରେଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ।
ଅନ୍ଯାନପି ସୁତାନସ୍ଯ ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଞ୍ଛରପୀଡିତାନ୍ । ଜୀଵଯାମାସ ସ ମୃଡଃ ସମର୍ଥଃ ପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ସମର୍ଥ ଭଗବାନ ଅନ୍ୟ ମୂର୍ଛିତ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଦେଲେ।
ସଜ୍ଜଂ ଵିଧାଯ ତଂ ଭୂପଂ ଶ୍ରୀରାମପଦଯୋର୍ନତିମ୍ । କାରଯାମାସ ଭୂତେଶଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଃ ପରୀଵୃତମ୍
ଭୂତେଶ୍ୱର ରାଜାଙ୍କୁ ସଜ୍ଜ କରି, ସେଙ୍କୁ ପୁଅ ପଉତା ଘେରି ରହିଥିବାବେଳେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ଧନ୍ଯୋ ରାଜା ଵୀରମଣିର୍ଯୋ ଦଦର୍ଶ ରଘୂତ୍ତମମ୍ । ଯୋଗିଭିର୍ଯୋଗନିଷ୍ଠାଭିର୍ଦୁଷ୍ପ୍ରାପମଯୁତାଯୁତୈଃ
ଧନ୍ୟ ହେଲେ ରାଜା ବୀରମଣି, ଯିଏ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ—ଯାହାଙ୍କୁ ଯୋଗରେ ଲଗିଥିବା ଦଶହଜାର ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।
ତେ ନତ୍ଵା ରଘୁନାଥଂ ତଂ କୃତାର୍ଥୀ କୃତଵିଗ୍ରହାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ପୂଜ୍ଯତମା ଅଭୂଵନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେମାନେ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ହନୁମଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ପୁଷ୍କଲାଦିଭିରୁଦ୍ଭଟୈଃ । ପରିଷ୍ଟୁତାଯ ରାମାଯ ଦଦୌ ରାଜା ହଯୋତ୍ତମମ୍
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ହନୁମାନ, ପୁଷ୍କଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ସେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କଲେ।
ରାଜ୍ଯେନ ସହିତଂ ସର୍ଵଂ ସପୁତ୍ରପଶୁବାଂଧଵମ୍ । ଶର୍ଵେଣ ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ଭୂପୋ ଵୀରମଣିସ୍ତଦା
ସେଇ ସମୟରେ ଶର୍ବଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ବୀରମଣି ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟ, ପୁଅ, ଗାଈ, ଓ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନ ସହିତ ସବୁକିଛି ଦାନ କଲେ।
ତତୋ ରାମୋ ନୁତଃ ସର୍ଵୈର୍ଵୈରିଭିର୍ନିଜସେଵକୈଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଦିଭିରତ୍ଯଂତମୁତ୍ସୁକୈଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ—ଶତ୍ରୁ, ନିଜ ସେବକ ଓ ବିଶେଷକରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ସ୍ତୁତି କଲେ।
ରଥେ ମଣିମଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ବଭୂଵ ସ ତିରୋହିତଃ । ଅଂତର୍ହିତେ ରାମଭଦ୍ରେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପୁଃ ସୁଵିସ୍ମଯମ୍
ମଣିମୟ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହି, ଶ୍ରୀରାମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ରାମଭଦ୍ର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।