ବୃହସ୍ପତିଂ ସୁରାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ମଂତ୍ରିଣଂ ସ୍ଵର୍ଗଵାସିନାମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ସଵିଧେ ଗତ୍ଵା ନତ୍ଵା ସୁରଗୁରୁଂ ଵରମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଶିର ନମାଇ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। କୋଽସୌ ଯୋ ଵାନରୋ ଦ୍ରୋଣଂ ନେତୁଂ ସ୍ଵାମିନ୍ସମାଗତଃ । ଯେନ ମେ ନିହତା ଵୀରା ଅମରାଃ ଶସ୍ତ୍ରଧାରିଣଃ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଏହି କିଏ, କିଏ ଏହି ବାନର, ଯିଏ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଆସିଛି? ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ସମସ୍ତ ବୀର ଅମରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି?
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତମାଂଗିରସୋ ମହାନ୍ । ଜଗାଦ ଭଯସଂଵିଗ୍ନଂ ତୁରାସାହଂ ସୁରାଧିପମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ଅଙ୍ଗିରାସ ପୁତ୍ର ବୃହସ୍ପତି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ତୁରାସାହଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ। ଯୋ ରାଵଣମହନ୍ସଂଖ୍ଯେ କୁଂଭକର୍ଣମଦୀଦହତ୍ । ଯେନ ତେ ଵୈରିଣଃ ସର୍ଵେ ହତାସ୍ତସ୍ଯୈଵ ସେଵକଃ
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ ଏବଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦହିଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ—ସେ ତାଙ୍କର ସେବକ।
ଯେନ ଲଂକା ସତ୍ରିକୂଟା ନିର୍ଦଗ୍ଧା ପୁଚ୍ଛଵହ୍ନିନା । ଅକ୍ଷଶ୍ଚ ନିହତୋ ଯେନ ହନୂମଂତମଵେହି ତମ୍
ଯିଏ ତାଙ୍କର ପୁଛର ଅଗ୍ନିରେ ତିନିଟି ଶିଖର ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଦହିଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯିଏ ଅକ୍ଷକୁ ମାରିଥିଲେ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ହନୁମାନ, ଏହି କଥା ଜାଣ।
ତେନ ସର୍ଵେ ଵିନିହତା ଦ୍ରୋଣାର୍ଥମଯମୁଦ୍ଯତଃ । ହଯମେଧଂ ମହାରାଜଃ କରୋତି ବଲିସତ୍ତମଃ
ସେ ଯିଏ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାରାଜା ବଳରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୋଇ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଶ୍ଵଂ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ତୁ ନୃପୋ ଵୀରମଣିର୍ମହାନ୍ । ଜହାର ତତ୍ର ସମଭୂଦ୍ରଣଂ ସୁରଵିମୋହନମ୍
ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ଶିବଭକ୍ତ ବୀରମଣି ନାମକ ମହାନ ରାଜା ଧରିନେଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲା।
ଶିଵେନ ନିହତାଃ ସଂଖ୍ଯେ ଵୀରା ରାମସ୍ଯ ଭୂରିଶଃ । ତାନ୍ଵୈ ଜୀଵଯିତୁଂ ଦ୍ରୋଣଂ ନେଷ୍ଯତ୍ଯେଵ ମହାବଲଃ
ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଅନେକ ବୀର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ସେମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେବା ପାଇଁ, ମହାବଳୀ ହନୁମାନ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଆଣିବେ।
ନାଯଂ ଵର୍ଷଶତୈର୍ଜେଯୋ ଭଵତା ବଲସଂଯୁତଃ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରସାଦଯ କପିଂ ଦେହି ତତ୍ରତ୍ଯମୌଷଧମ୍
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଶତବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ବାନରଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର, ଏବଂ ସେଠାର ଔଷଧ ଦେଇଦିଅ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଆଗତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶ୍ରୀରାମଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପ୍ରଣତାର୍ତିହମ୍ । ଭ୍ରାତରଂ ସକଲାଦ୍ଦୁଃଖାନ୍ମୁକ୍ତୋଽଭୂଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଶେଷ କହିଲେ: ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ, ଯିଏ ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଭାଇ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ହନୂମାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଭ୍ରାଂତୋ ରାମସ୍ଯ ଚରଣୌ ମୁଦା । ଵଵଂଦେ ଭକ୍ତରକ୍ଷାର୍ଥମାଗତଂ ନିଜଗାଦ ଚ
ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯିଏ ଭକ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଵାମିଂସ୍ତଵୈତଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ତୁ ସ୍ଵଭକ୍ତପରିପାଲନମ୍ । ଯତ୍ସଂଗ୍ରାମେ ଜିତଂ ସର୍ଵଂ ପାଶବଦ୍ଧମମୋଚଯଃ
ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏହି ଆପଣଙ୍କ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ ଏବଂ ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଵଯଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ଧନ୍ଯା ଵୈ ଯଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଭଵତ୍ପଦେ । ଜେଷ୍ଯାମୋଽରୀନ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ତ୍ଵତ୍କୃପାତୋ ରଘୂଦ୍ଵହ
ଆମେ ଏବେ ଧନ୍ୟ ହେଲୁ, କାରଣ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଦେଖିପାରିବା। ରଘୁବଂଶୀ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଶତୃମାନେକୁ ଜିତିପାରିବା।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ସ୍ଥାଣୁସ୍ତଦାଗତଂ ରାମଂ ଯୋଗିନାଂ ଧ୍ଯାନଗୋଚରମ୍ । ପତିତ୍ଵା ପାଦଯୋର୍ଵିପ୍ର ଜଗାଦ ପ୍ରଣତାଭଯମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ସ୍ଥାଣୁ, ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, ଭକ୍ତଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା କଥା କହିଲେ।
ଏକସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପ୍ରକୃତେଃ ପର ଈର୍ଯସେ । ଯଃ ସ୍ଵାଂଶକଲଯା ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜସ୍ଯଵସି ହଂସି ଚ
ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ପୁରୁଷ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିଜ ଅଂଶ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଆପଣ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି।
ଅରୂପସ୍ତ୍ଵମଶେଷସ୍ଯ ଜଗତଃ କାରଣଂ ପରମ୍ । ଏକ ଏଵ ତ୍ରିଧାରୂପଂ ଗୃହ୍ଣାସି କୁହକାନ୍ଵିତଃ
ଆପଣ ନିରାକାର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ। ତଥାପି, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଏକାକି ତିନିଟି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ସୃଷ୍ଟୌ ଵିଧାତୃରୂପେଣ ପାଲନେ ସ୍ଵଯମାସ ଚ । ପ୍ରଲଯେ ଜଗତଃ ସାକ୍ଷାଦହଂ ଶର୍ଵାଖ୍ଯତାଂ ଗତଃ
ସୃଷ୍ଟିବେଳେ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ପାଳନ ସମୟରେ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏବଂ ସଂସାରର ପ୍ରଳୟବେଳେ ମୁଁ ସିଧାସଳଖ ଶର୍ବ ନାମ ଧାରଣ କରେ।
ତଵ ଯତ୍ପରମେଶସ୍ଯ ହଯମେଧକ୍ରତୁକ୍ରିଯା । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପନୋଦାଯ ତଦ୍ଵିଡଂବନମଦ୍ଭୁତମ୍
ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମେ ଯେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ହେଉଥିଲା।
ଯତ୍ପାଦଶୌଚମମଲଂ ଗଂଗାଖ୍ଯଂ ଶିରସୋଂଽତରା । ଵହାମି ପାପଶାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ତେ ପାତକଂ କୁତଃ
ତୁମ ପାଦର ପବିତ୍ରତା ଯାହାକୁ ଗଙ୍ଗା ବୋଲାଯାଏ, ସେଇ ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରେ, ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ; ତେବେ ତୁମ ପାଖରେ କେଉଁସି ପାପ କିପରି ରହିପାରିବ?
ମଯା ବହ୍ଵପକାରାଯ କୃତଂ କର୍ମ ତଵ ସ୍ଫୁଟମ୍ । କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ତତ୍କୃପାଲୋ ହି ଭଵତୋ ଵ୍ଯଵଧାଯକମ୍
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନେକ ଅପରାଧ କରିଛି; ହେ ଦୟାଳୁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମାଫ କର, କାରଣ ସେମାନେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି।
କିଂ କରୋମି ମଯା ସତ୍ଯପାଲନାର୍ଥମିଦଂ କୃତମ୍ । ଜାନନ୍ପ୍ରଭାଵଂ ଭଵତୋ ଭକ୍ତରକ୍ଷାର୍ଥମାଗତଃ
ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଏହି କାମ ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କରିଛି; ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣି, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛି।
ଅସୌ ପୁରା ଉଜ୍ଜଯିନ୍ଯାଂ ମହାକାଲନିକେତନେ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଶିପ୍ରାଖ୍ଯ ସରିତି ତପସ୍ତେପେ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ମହାକାଳଙ୍କ ନିବାସରେ, ସେ ଶିପ୍ରା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଜାତୋଽହଂ ଜଗାଦ ଭୂମିପଂ ପ୍ରତି । ଯାଚସ୍ଵେତି ମହାରାଜ ସ ଵଵ୍ରେ ରାଜ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲି: 'ମାଗ', ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ରାଜ୍ୟ ଦାନ ଚାହିଲେ।
ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵପୁରେ ତଵ ରାଜ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯାଵଦ୍ରାମହଯଃ ପୁର୍ଯାମାଗମିଷ୍ଯତି ଯାଜ୍ଞିକଃ
ମୁଁ ଦେବପୁରରେ କହିଥିଲି: 'ତୁମର ରାଜ୍ୟ ରହିବ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମହୟ ନାମକ ସହରକୁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ ଆସିନଥିବେ।'
ତାଵତ୍ପ୍ରଭୃତ୍ଯହଂ ସ୍ଥାସ୍ଯେ ତଵ ରକ୍ଷାର୍ଥମୁଦ୍ଯତଃ । ଏତଦ୍ଦତ୍ତଵରୋ ରାମ କିଂ କରୋମି ସ୍ଵସତ୍ଯତଃ
ସେଇବେଳୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ତୁମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଛି; ଏହି ଦାନ ଦେଇଦେଲି, ହେ ରାମ, ମୋ ସତ୍ୟ ପାଳନ ପାଇଁ ଆଉ କଣ କରିପାରିବି?
ଘୃଣିତୋଽସ୍ମ୍ଯଧୁନା ରାଜ୍ଞା ସପୁତ୍ରପଶୁବାଂଧଵଃ । ହଯଂ ସମର୍ପ୍ଯତେ ପାଦସେଵାଂ ରାଜା ଵିଧାସ୍ଯତି
ଏବେ ରାଜା, ସେଙ୍କର ପୁଅ, ଗାଈ, ଆତ୍ମୀୟ ସମେତ ନମ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି; ଅଶ୍ୱ ଅର୍ପଣ ହେବ ଏବଂ ରାଜା ତୁମ ପାଦସେବା କରିବେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମହେଶସ୍ଯ ରଘୂତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ଧୀରଯା ଵାଚା କୃପଯା ପୂର୍ଣଲୋଚନଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ମହେଶଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରେଶ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଧୀର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାମ ଉଵାଚ। ଦେଵାନାମଯମେଵାସ୍ତି ଧର୍ମୋ ଭକ୍ତସ୍ଯ ପାଲନମ୍ । ତ୍ଵଯା ସାଧୁକୃତଂ କର୍ମ ଯଦ୍ଭକ୍ତୋ ରକ୍ଷିତୋଽଧୁନା
ରାମ କହିଲେ: ଦେବତାମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା; ତୁମେ ଭଲ ଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।
ମମାସି ହୃଦଯେ ଶର୍ଵ ଭଵତୋ ହୃଦଯେ ତ୍ଵହମ୍ । ଆଵଯୋରଂତରଂ ନାସ୍ତି ମୂଢାଃ ପଶ୍ଯଂତି ଦୁର୍ଧିଯଃ
ହେ ଶର୍ବ, ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅଛ, ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅଛି; ଆମ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ—ମାତ୍ର ମୂଢ଼ ଓ ଅବିବେକୀ ଲୋକେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି।
ଯେ ଭେଦଂ ଵିଦଧତ୍ଯଦ୍ଧା ଆଵଯୋରେକରୂପଯୋଃ । କୁଂଭୀପାକେଷୁ ପଚ୍ଯଂତେ ନରାଃ କଲ୍ପସହସ୍ରକମ୍
ଯେମାନେ ଆମେ ଏକ ରୂପ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ଦେଖାନ୍ତି, ସେମାନେ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି।