ନଭଃସ୍ଥା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ କପୀଶ୍ଵରମ୍ । ଧନ୍ଯୋସି ପ୍ଲଵଗାଧୀଶ ମହତ୍କର୍ମ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ଆକାଶରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବାନରମହାରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, 'ହେ ବାନରମହାରାଜ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ; ତୁମେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।'
ଶ୍ରୀଶିଵଂ ଵିରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଂଦୀ ତଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ଉଵାଚ ଶ୍ରୀମହାଦେଵଂ ମତ୍ପୃଷ୍ଠଂ ଗମ୍ଯତାମିତି
ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ଦେଖି, ନନ୍ଦି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୃତଗତିରେ ଆସି, ଶ୍ରୀମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପିଠିରେ ବସନ୍ତୁ।'
ଵୃଷସ୍ଥିତଂ ତୁ ଭୂତେଶଂ ହନୂମାନ୍କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଶିଲାମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ତରସା ପ୍ରାହନଦ୍ଧୃଦଯେ ତଦା
ଭୂତେଶ୍ୱର ବୃଷଭ ଉପରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଜୋରରେ ଏକ ପାଥର ଉପ୍ରୁଟି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତଦାହତୋ ଭୂତପତିଃ ଶୂଲଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସମାଦଦେ । ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ତ୍ରିଶିଖଂ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାସମପ୍ରଭମ୍
ସେଇ ଆଘାତରେ ଭୂତପତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ, ଯାହା ତିନି ଶିଖା ଓ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତେଜମୟ ଥିଲା।
ଆଯାତଂ ତନ୍ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂଲଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲନପ୍ରଭମ୍ । ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ତରସା ବଭଂଜ ତିଲଶଃ କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ବଡ଼ ଏକ ତ୍ରିଶୂଳ ଆସୁଛି, ଯାହା ଆଗୁନି ପରି ତେଜ ଚମକୁଛି । ସେ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ହାତରେ ଧରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଟୁକୁଡ଼ା କରି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ।
ଭଗ୍ନେ ତ୍ରିଶୂଲେ ତରସା କପୀନ୍ଦ୍ରେଣ କ୍ଷଣାଚ୍ଛିଵଃ । ଶକ୍ତିଂ କରେ ସମାଧତ୍ତ ସର୍ଵଲୋହଵିନିର୍ମିତାମ୍
ତ୍ରିଶୂଳଟି ଏଭଳି ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ବାନରମାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶିବ ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ଶକ୍ତି ହାତରେ ନେଲେ ।
ସା ଶକ୍ତିଃ ଶିଵନିର୍ମୁକ୍ତା ହୃଦଯେ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଲଗ୍ନା କ୍ଷଣାଦଭୂତ୍ତତ୍ର ଵିକ୍ଲଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ
ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେଇ ଶକ୍ତିଟି, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଲାଗିଗଲା । ସେଠାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବାନରମାନ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।
କ୍ଷଣାଚ୍ଚ ତଦ୍ଵ୍ଯଥାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଗୃହୀତ୍ଵା ଵୃକ୍ଷମୁଲ୍ବଣମ୍ । ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ମହାଵ୍ଯାଲଵିଭୂଷିତେ
କିନ୍ତୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଦୁଃଖକୁ ଜୟ କରି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ବୃକ୍ଷ ଧରି, ବଡ଼ ସାପ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲେ ।
ତାଡିତାସ୍ତେନ ଵୀରେଣ ଫଣୀନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରା ସମାଗତାଃ । ଇତସ୍ତତସ୍ତେ ତଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତାଃ ପାତାଲମୁଜ୍ଜଵାଃ
ସେ ବୀରଙ୍କ ଘାତରେ, ଏକଠା ହୋଇଥିବା ସାପରାଜାମାନେ ଭୟରେ ଏଦିକ ସେଦିକ ଦୌଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ପାତାଳକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ଶିଵସ୍ତସ୍ମିନ୍ନଗେ ମୁକ୍ତେ ଵକ୍ଷସି ସ୍ଵେ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । କୁପିତୋ ଵ୍ଯଦଧାଦ୍ଘୋରଂ ମୁସଲଂ କରଯୁଗ୍ମକେ
ଶିବ ଦେଖିଲେ ନିଜ ବକ୍ଷରୁ ସାପ ଛୁଟିଯାଇଛି, ଏହା ଦେଖି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ତିଆରି କଲେ ।
ହତୋସି ଗଚ୍ଛ ସଂଗ୍ରାମାତ୍ପଲାଯ୍ଯ ପ୍ଲଵଗାଧମ । ଏଷ ତେ ପ୍ରାଣହଂତାହଂ ମୁସଲେନ କ୍ଷଣାଦିହ
ତୁମେ ମୃତ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଅ, ମନ୍ଦ ବାନର ! ଏହି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମର ପ୍ରାଣ ନେଇଦେବି ।
ମୁସଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଶିଵେନ କୁପିତେନ ଵୈ । କୀଶସ୍ତଦ୍ଵଂଚଯାମାସ ମହାଵେଗାଦ୍ଧରିଂ ସ୍ମରନ୍
ଶିବ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯେଉଁ ଗଦା ଛାଡ଼ିଲେ, ତାହା ଦେଖି ବାନର, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ତାହାକୁ ଏଡ଼ି ଯାଇଲେ ।
ମୁସଲଂ ତତ୍ପପାତାଧଃ ଶିଵମୁକ୍ତଂ ମହାଯସମ୍ । ଵିଦାର୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ଜଗାମ ଚ ରସାତଲମ୍
ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଦା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଫାଟିଦେଲା ଏବଂ ପାତାଳକୁ ଚଲିଗଲା ।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋଽତ୍ଯତଂ ହନୂମାନ୍ରାମସେଵକଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ପର୍ଵତଂ ହସ୍ତେ ତାଡଯାମାସ ଵକ୍ଷସି
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତ ହନୁମାନ ବହୁତ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏକ ପାହାଡ଼ ହାତରେ ଧରି, ଶିବଙ୍କ ବକ୍ଷରେ ଘାତ କଲେ ।
ସ ଯାଵତ୍ପର୍ଵତଂ ଛେତ୍ତୁଂ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ସତୀପତିଃ । ତାଵଦ୍ଧତଃ କପୀଂଦ୍ରେଣ ଶାଲେନ ବହୁଶାଖିନା
ଉମାଙ୍କ ପତି ପାହାଡ଼ଟି କାଟିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ବାନରମାନ୍ୟ ଏକ ବହୁ ଶାଖା ଥିବା ଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ ।
ତମପିଚ୍ଛେତ୍ତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତୋ ଯାଵତ୍ତାଵଚ୍ଛିଲାହତଃ । ଶିଲାସ୍ତା ଭେଦିତୁଂ ସ୍ଵାଂତଂ ଚକାର ମୃଡ ଉଦ୍ଯତଃ
ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କାଟିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲେ । ଦୟାଳୁ ଶିବ ଶିଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ ।
ତାଵଦ୍ଵୃଷ୍ଟିଂ ଚକାରାଯଂ ଶିଲାଭିର୍ନଗପର୍ଵତୈଃ । ଲାଂଗୂଲେନ ଚ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ତାଡଯତ୍ଯେଷ ଭୂତପମ୍
ତାପରେ ସେ ପାହାଡ଼ ଓ ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପୁଛରେ ଘେରି, ଭୂତମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ ।
ଶିଲାଭିଃ ପର୍ଵତୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଚ୍ଛାସ୍ଫୋଟେନ ଭୂରିଶଃ । ନଂଦୀ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାତ୍ରାସଂ ଚଂଦ୍ରୋଽପି ଶକଲୀକୃତଃ
ପାହାଡ଼, ଶିଳା, ବୃକ୍ଷ ଓ ପୁଛର ଘାତରେ, ନନ୍ଦୀ ବଡ଼ ଭୟ ପାଇଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଧ୍ୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ ।
ଅତ୍ଯଂତଂ ଵିହ୍ଵଲୋ ଜାତୋ ମହେଶାନଃ ପ୍ରକୋପନଃ । କ୍ଷଣେକ୍ଷଣେ ପ୍ରହାରେଣ ଵିହ୍ଵଲଂ କୁର୍ଵତଂ ଭୃଶମ୍
ମହେଶ୍ୱର ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ଓ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତା ବଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ସେ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।
ଜଗାଦ ପ୍ଲଵଗାଧୀଶଂ ଧନ୍ଯୋସି ରଘୁପାନୁଗ । ମହତ୍କର୍ମ କୃତଂ ତେଽଦ୍ଯ ଯତ୍ତେହଂ ସୁପ୍ରତୋଷିତଃ
ସେ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରଘୁବଂଶୀଙ୍କ ଭକ୍ତ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ । ଆଜି ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିଛ । ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି ।'
ନ ଦାନେନ ନ ଯଜ୍ଞେନ ନାଲ୍ପେନ ତପସା ହ୍ଯହମ୍ । ସୁଲଭୋଽସ୍ମି ମହାଵେଗ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାର୍ଥଯ ମେ ଵରମ୍
'ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ହଳକା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସହଜରେ ମିଳିନି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ତେଣୁ ମୋତେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ ।'
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଂତଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମାନ୍ନିଜଗାଦ ତମ୍ । ପ୍ରହସନ୍ନିର୍ଭିଯା ଵାଣ୍ଯା ମହେଶାନଂ ସୁତୋଷିତମ୍
ଶେଷ କହିଛନ୍ତି: ଏଭଳି କହୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ ହସି, ଭୟ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରସନ୍ନ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ ।
ହନୂମାନୁଵାଚ। ରଘୁନାଥପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵଂ ମେଽସ୍ତି ମହେଶ୍ଵର । ତଥାପି ଯାଚେ ହି ଵରଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମରତୋଷିତାତ୍
ହନୁମାନ୍ କହିଲେ, "ରଘୁନାଥଙ୍କର କୃପାରେ ମୋ ପାଖରେ ସବୁ କିଛି ଅଛି, ହେ ମହେଶ୍ୱର। ତଥାପି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବାରୁ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏକ ଦାନ ଚାହେଁ।"
ଏଷ ପୁଷ୍କଲସଂଜ୍ଞୋ ନଃ ସମରେ ପତିତୋ ହତଃ । ତଥୈଵ ରାମାଵରଜଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ରଣେ
ଏହି ପୁଷ୍କଳ ନାମକ ବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ରାମଙ୍କ ଭାଉଣ ଶତୃଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେ ଚ ଵୀରା ବହଵଃ ପତିତାଃ ଶରଵିକ୍ଷତାଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ ପତିତାଃ କେଚିତ୍ତାନ୍ରକ୍ଷସ୍ଵ ଗଣୈଃ ସହ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; କିଛି ଅଚେତନ, କିଛି ଭୂମିରେ ଲୁଟିଛନ୍ତି—ତୁମେ ସେମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଯଥା ଚୈତାନ୍ମହାଭୂତା ଵେତାଲାଶ୍ଚ ପିଶାଚକାଃ । ନ ହରଂତି ନ ଖାଦଂତି ଶ୍ଵଶୃଗାଲାଦଯସ୍ତଥା
ଏବଂ ଦୟାକରି ଏହା ଦେଖ, ଯେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂତ, ବେତାଳ, ପିଶାଚ, କୁକୁର, କୁଆ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ନ ଉଠାନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା ନ କରନ୍ତୁ।
ଏତେଷାଂ ଵପୁଷୋ ଭେଦୋ ନ ଭଵେତ୍ତ୍ଵଂ ତଥାଚର । ଯାଵଦିଂଦ୍ରଗଣଂ ଜିତ୍ଵା ନ ଯାମି ଦ୍ରୋଣପର୍ଵତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ କୌଣସି କ୍ଷତି ନ ହେଉ; ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦଳକୁ ଜିତି ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବତରୁ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହିପରି କର।
ତତ୍ରସ୍ଥା ଔଷଧୀର୍ଵାପି ନୀତ୍ଵା ସଂସ୍ଥାପିତାନ୍ଭଟାନ୍ । ଜୀଵଯାମି ବଲାତ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷ ସର୍ଵଶଃ
ସେଠାରେ ଔଷଧ ଆଣି, ଯେଉଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ସେମାନେକୁ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କରିଦେବି; ଏଠାକୁ ଯାଏଁ, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
ଏଷ ଗଚ୍ଛାମି ତଂ ନେତୁଂ ଦ୍ରୋଣଂ ପର୍ଵତସତ୍ତମମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ଵସଂତ୍ଯୋଷଧଯଃ ପ୍ରାଣିସଂଜୀଵନଂକରାଃ
ଏବେ ମୁଁ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବତକୁ ନେବାକୁ ଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ଔଷଧ ଅଛି।
ଏତଦ୍ଵଚଃ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ତଥେତି ନିଜଗାଦ ତମ୍ । ଯାହି ଶୀଘ୍ରଂ ନଗଂ ତଂ ତୁ ରକ୍ଷାମି ତ୍ଵଦ୍ଭଟାନ୍ମୃତାନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ।" ସେ ହନୁମାନ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବତକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ତୁମ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।"